การนิเทศโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ “รูปแบบนิเทศนิทัศน์”

ชื่อผู้รายงาน  นางศุภกาญจน์  ตันติกัลยาภรณ์ 

หน่วยงาน   กลุ่มนิเทศ ติดตามและประเมินผลการจัดการศึกษา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ประถมศึกษาภูเก็ต

ปีที่ส่งผลงาน   2555

บทคัดย่อ

   การดำเนินการศึกษาค้นคว้า การนิเทศโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ “รูปแบบนิเทศนิทัศน์”  ครั้งนี้  ในการดำเนินงานได้อาศัยวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ   เป็นการรายงาน การพัฒนารูปแบบวิธีปฏิบัติที่ดีในการนิเทศ (Best  Practices) มีวัตถุประสงค์เพื่อ  1)  ศึกษาวิธีการปฏิบัติการนิเทศที่ดีโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ  รูปแบบนิเทศนิทัศน์  2)  เพื่อส่งเสริมโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ จัดกิจกรรมในเรื่องเล่าเร้าพลังตอนนักเขียนหน้าเดียว  การศึกษาค้นคว้าได้อาศัยหลักการ  แนวคิด  ทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง คือ

     แนวคิดที่  1 รูปแบบการนิเทศ  ได้นำแนวคิดเกี่ยวกับ  ขั้นตอนการนิเทศแบบ วงจรคุณภาพการบริหารงาน (DEMING CYCLE)   การนิเทศเพื่อพัฒนา  รูปแบบการพัฒนาครูด้านการจัดการเรียนรู้

    แนวคิดที่  2  ด้านการนิเทศ ใช้แนวคิดทฤษฎีการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม  ทฤษฎีแรงจูงใจ   การจัดการความรู้(KM)  กระบวนการนิเทศ(ของ สงัด อุทรานันท์)  การนิเทศที่ประสบผลสำเร็จ  (ของอัญชลี  ธรรมะวิธีกุล) รูปแบบการนิเทศแบบเสริมพลัง

   แนวคิดที่  3  ด้านเทคนิคการนิเทศ  ใช้เทคนิคการสอนแนะ  เทคนิคกัลยาณมิตร  เทคนิค แบบพาคิดพาทำ เทคนิคร่วมพัฒนา ของสถาบัน  เทคนิคการแลกเปลี่ยนเรียนรู้  เทคนิคการร่วมแรงร่วมใจ 

   แนวคิดที่ 4  ด้านกิจกรรมการเรียนรู้  ใช้ทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อพัฒนากระบวนการคิด  ทฤษฎีการเรียนรู้อย่างมีความสุข ทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อพัฒนากระบวนการคิด ทฤษฎีการเสริมแรง  ทักษะกระบวนการคิดตามแนวปัญญา ของพระธรรมปิฏก (ประยุทธ์  ปยตโต) แนวคิดการจัดการเรียนรู้โดยเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ  หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551   คุณภาพผู้เรียน  สมรรถนะ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์   คุณธรรมพื้นฐาน 8 ประการ

 ระยะเวลาในการศึกษาค้นคว้าและพัฒนา  ได้ดำเนินการมาตั้งแต่ปี พ.ศ.  2551 - 2555  กลุ่มเป้าหมายเป็น โรงเรียนที่สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาคัดเลือกเป็นโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ จำนวน 19  โรงเรียน  ผู้ให้ข้อมูลได้แก่  ผู้บริหาร 5 คน  ครูแกนนำ 5 คน ที่จัดกิจกรรมประสบผลสำเร็จสูง และมีการสัมภาษณ์เชิงลึก(In-depth interview) เครื่องมือที่ใช้ในการปฏิบัติการวิจัย  ได้แก่ ตัวผู้วิจัยเอง  แบบสัมภาษณ์  แบบสังเกต  แบบบันทึกการสัมภาษณ์  และแบบสะท้อนความรู้สึกนึกคิด   การเก็บรวบรวมข้อมูล  ผู้วิจัยใช้วิธีการสังเกตโดยตรง (Direct Observation)   แบบมีส่วนร่วม(participation observation)  ควบคู่ไปกับการสนทนา ซักถาม  สัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง (Unstructured Interview)  มีการบันทึกข้อมูล (notetaking)  และพูดคุย ซักถาม รายบุคคลทั้งทางตรงและทางอ้อม  การวิเคราะห์ข้อมูลของการศึกษาครั้งนี้  ใช้การวิเคราะห์ด้วยมือ  ใช้ยุทธวิธีธรรมชาติในการวิจัยโดยทำการตีความข้อมูลที่ได้จากการจดบันทึก แบบสอบถาม และการสังเกต  เพื่อดึงความหมายออกจากข้อมูล  เพื่อนำมาสร้างเป็นภาพรวมทั้งหมด  หลังจากนั้นก็สร้างข้อมูลสรุปด้วยวิธีอุปนัย (Induction)มองภาพรวมรอบ ๆ ด้าน(Holistic Perspective) เพื่อเข้าใจระบบความคิด และแสดงความสัมพันธ์ระหว่าง  ผู้นิเทศกับผู้รับการนิเทศ

ผลการศึกษาค้นคว้า  พบว่า

   1.  การนิเทศวิธีปฏิบัติการนิเทศที่ดี   “ รูปแบบนิเทศนิทัศน์”  เป็น  การนิเทศ ติดตามและประเมินผลก่อนการปฏิบัติกิจกรรม โดยการให้ศึกษาดูงานจากต้นแบบที่ถูกต้อง และนำไปปฏิบัติ และให้การนิเทศหลังจากการปฏิบัติกิจกรรมเพื่อนำไปพัฒนางานอย่างต่อเนื่อง  รูปแบบการนิเทศนิทัศน์  มีกระบวนการดำเนินงาน  7  ขั้นตอน  ดังนี้

    ขั้นที่ 1  การสร้างความตระหนัก (awareness) มีการประสานงาน ประชุมชี้แจง กระตุ้น สร้างความตระหนักในการปลูกจิตสำนึกนำคุณธรรมความดีที่ฝังลึกอยู่ในตัวผู้เรียนออกมาเผยแพร่ให้

    ขั้นที่  2  นำสู่การปฏิบัติและพัฒนา ( Performance and Dvelopment)

    ขั้นที่  3  พากเพียรนิเทศ  ติดตามและประเมินผล(Controlling Supervision)   

    ขั้นที่  4   จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ชมนิทรรศการ ( Show  Shop  Share )

    ขั้นที่  5  วันแห่งเกียรติยศ   (Rewarding) 

    ขั้นที่  6  รายงานผลการดำเนินงาน  (Report)

  ขั้นที่  7  เผยแพร่ผลงาน  (Propagation)

   2.  ผลจาการส่งเสริมโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ จัดกิจกรรมในเรื่องเล่าเร้าพลังตอนนักเขียนหน้ามี ดังนี้

   2.1  ผลที่เกิดกับครู  ครูที่ได้รับการนิเทศได้รับการกระตุ้นให้พัฒนาการจัดการจัดกิจกรรมเรื่องเล่าเร้าพลังอย่างมีประสิทธิภาพ มีสัมพันธภาพที่ดีต่อกัน  มีความร่วมมือเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน  มีความกระตือรือร้น ปรับการเรียนเปลี่ยนการสอน  ปลูกจิตสำนึกที่ดีให้กับผู้เรียน  มีขวัญและกำลังใจในการทำงาน   ครูมีความภาคภูมิใจร่วมกัน ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพผู้เรียน มุ่งสู่คุณภาพการศึกษาและมาตรฐานการศึกษาอย่างยั่งยืน  

  2.2  ผลที่เกิดกับนักเรียน ได้รับการพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์  สังเคราะห์ ได้รับการส่งเสริมทักษะการฟัง  การพูด การอ่าน และการเขียน มีมีแรงบัลดาลใจในการสร้างผลงานองค์ความรู้การปฏิบัติที่ดี มีคุณธรรม 

   2.3  ผลที่เกิดกับโรงเรียน โรงเรียนมีสื่อ นวัตกรรมประกอบการอ่านที่สร้างโดยนักเรียนร่วมกัน  เพิ่มขึ้น และเผยแผ่ออกสู่สาธารณชน ใช้เป็นหลักฐานการพัฒนาคุณภาพผู้เรียนตามจุดเน้น  ใช้เป็นหลักฐานประกอบการประเมินโรงเรียนทั้งภายในและภายนอก  ครู นักเรียน ผู้ปกครองมีสัมพันธภาพที่ดีต่อกัน  

ปัญหาที่พบ   

  โรงเรียนเปลี่ยนคนรับผิดชอบงานบ่อยทำให้งานไม่ต่อเนื่อง นักเรียนยังใช้ภาษาพูด ภาษาเขียนยังไม่ถูกต้อง  ผู้บริหารบางโรงเรียนให้ความสำคัญกับเรื่องเล่าเร้าพลังน้อย  ขาดงบประมาณสนับสนุนอย่างต่อเนื่อง 

ข้อเสนอแนะ

  1.  นำรูปแบบการนิเทศนิทัศน์ ไปใช้ในการนิเทศกับงาน/โครงการ/กิจกรรมอื่น ๆ

  2. โรงเรียนทุกโรงทุกสังกัดควรเป็นโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ  และพัฒนาผู้เรียนให้มีคุณภาพด้าน การอ่านและการเขียนให้มากขึ้น 

   3.  ส่งเสริมครูแกนนำเป็นวิทยากรแกนนำโรงเรียนคุณธรรมชั้นนำ  ขับเคลื่อนกิจกรรมเรื่องเล่า  เร้าพลัง พัฒนาผู้เรียนอย่างต่อเนื่อง