เริ่มต้นเก็บข้อมูลที่เมืองปาย ในประเด็นการท่องเที่ยวโดยชุมชน ...เพื่อนำเข้าไปสังเคราะห์ทั้งกระบวนการ ในภาพรวมของจังหวัดแม่ฮ่องสอน

ผมกับทีมงาน ๓-๔ คนเดินทางเข้าไปที่บ้านห้วยแก้ว ต.แม่ฮี้ อ.ปาย นัดชาวบ้านคณะกรรมการหมู่บ้านไว้พร้อมกันที่ศาลาประจำหมู่บ้าน

ตลอดเส้นทางเข้าหมู่บ้าน เราลัดเลาะผ่านทุ่งนา และภูเขา แม่น้ำ คิดในใจว่าทุนทางธรรมชาติที่งดงามเหล่านี้เอง เป็นทุนของชีวิตชุมชน เป็นทุนเพื่อการท่องเที่ยวโดยชุมชน ที่มีหลายๆหน่วยงานพยายามส่งเสริม แต่ไม่สำเร็จ เพราะไม่เข้าใจ หรือเหตุผลใด ก็ไม่ทราบได้

บ้านห้วยแก้ว เป็นพื้นที่วิจัยเดิมของ สกว. มานานแล้ว ครั้งนั้นได้ทุนวิจัยในประเด็นการเตรียมความพร้อมในการท่องเที่ยวโดยชุมชน ในกระบวนการมีการเก็บข้อมูล บริบทและข้อมูลอื่นๆของชุมชนอย่างสมบูรณ์ โดยชาวบ้านนักวิจัย

ผ่านมาหลายปี ข้อมูลก็ได้ถูกนำไปใช้บ้าง แต่ไม่เต็มที่ ที่เห็นชัดเจนที่สุดคือ การนำข้อมูลไปใช้ในโรงเรียน คุณครูได้นำส่วนหนึ่ง เป็นหลักสูตรท้องถิ่นประเด็น ภาษากระเหรี่ยง การทอผ้า ย้อมผ้า กระเหรี่ยง ซึ่งน่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง

เนื้อหาในการพูดคุยในวันนี้ก็เป็นสถานการณ์ทั่วไปของชุมชน ด้านพัฒนาการท่องเที่ยวที่ยังไม่ค่อยเห็น สอบถามความคิด ดูความพร้อมหากมีการท่องเที่ยวที่ล้นมาจากปาย ชาวบ้านจะรองรับอย่างไร สิ่งสำคัญที่สุด อยากทราบว่ามุมมองชาวบ้านต่อการท่องเที่ยวมีอย่างไร?

เวทีพูดคุยขึ้นอย่างเป็นกันเอง เราได้ตั้งประเด็นและได้ถกกันในประเด็นที่ตั้งไว้ ได้ข้อมูลเพิ่มเติมมากมาย

ชาวบ้านบอกว่า ที่ยังไม่เปิดรับการท่องเที่ยวจริงจัง เพราะว่า "ชาวบ้าน หมู่บ้านยังไม่พร้อมในการบริหารจัดการ " หากดันทุรังเปิดชุมชนไป ก็จะมีปัญหาเกิดขึ้นได้ในที่สุด

"หากเรา พร้อม เราก็จะเปิดรับนักท่องเที่ยว" แกนนำชาวบ้านคนหนึ่งบอกกับผมในเวที

คำว่า "พร้อม" ในบริบทของชาวบ้าน ที่คิด และประเมินตนเอง เป็นพื้นฐานที่ผมคิดว่า ชุมชนที่เข้มแข็ง  สามารถตัดสินใจรับ หรือ ไม่รับ การตัดสินใจของคนข้างนอกได้

พร้อมในการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน ที่เราคุยกันในเวทีวันนั้น เรา(ชาวบ้าน)หมายถึง

  • สถานที่ท่องเที่ยว สิ่งต่างๆที่เป็นทุนมีการเตรียมความพร้อม และคำนึงเรื่องผลกระทบ
  • มีการบริหารจัดการชุมชนเพื่อรองรับการท่องเที่ยวอย่างเป็นระบบ ทั้งโครงสร้า้ง คน และ ชุมชน
  •  องค์ความรู้ตนเอง ครบถ้วน และสามารถ "สื่อความหมาย" ให้นักท่องเที่ยวได้
  • ทุกคนในชุมชนเข้าใจ กระบวนการการท่องเที่ยวโดยชุมชน ว่า เป็นเพียงรายได้เสริม มิใช่รายได้หลัก และการท่องเที่ยวเป็นเครื่องมือในการพัฒนาชุมชน
  • มีระบบการพัฒนาศักยภาพชุมชนอย่างเสมอ

ทั้งหมดเป็นประเด็นที่ชาวบ้านระดมสมองว่า เขาจะพร้อมจัดการโดยชุมชนก็ต่อเมื่อมีเงื่อนไขเหล่านี้เกิดขึ้นในชุมชน

ในตอนนั้นก็จะเลือก "รับ" หรือ "ไม่รับ"

โครงการสังเคราะห์กระบวนการการจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน จ.แม่ฮ่องสอน เป็นเพียงงานวิจัยที่มาเก็บข้อมูล การจัดการท่องเที่ยวโดยชุมชน มิติต่างๆทั้งจังหวัด เพื่อนำมาประมวล วิเคราะห์ สังเคราะห์ เพื่อหารูปแบบที่เหมาะสมในการสนับสนุนทั้งกระบวนการและประเด็นอื่นที่จำเป็น

ที่ห้วยแก้วกระเหรี่ยงถือว่า เป็นชุมชนหนึ่งในหลายๆชุมชนที่พวกเราไปเก็บข้อมูล

ความหลากหลายของข้อมูล การจัดการท่องเที่ยวแม่ฮ่องสอน น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง.... 

                     "ชุมชนที่ไม่พร้อม ยังไม่ต้องเปิดรับท่องเที่ยว"