ก่อนเริ่มบทนี้ ให้ทบทวนบทก่อนให้ครบถ้วน ดูแบบฝึกและคำตอบ ถ้ามีตรงไหนไม่เข้าใจ ให้ถามก่อนขึ้นบทใหม่

วิธิลิงฺ อาตมเนบท

วิธิลิงฺ อาตมเนบท  ไม่มีอะไรยุ่งยากมากนัก เพียงใช้วิภักติวิธิลิงฺสำหรับธาตุที่แจกอาตมเนบท และกรรมวาจก เท่านั้น ตามแบบ ดังนี้

..

      เอกวจนมฺ

         ทฺวิวจนมฺ

       พหุวจนมฺ

อุตฺตมปุรุษะ

   -อีย*     - īya

   - อีวหิ       - īvahi

   - อีมหิ    - īmahi

มธฺยปุรุษะ

   -อีถาสฺ,  - īthās

   - อียาถามฺ  - īyāthām

   - อีธฺวมฺ   - īdhvam

ปฺรถมปุรุษะ

   -อีตฺ,      - īta

   - อียาตามฺ  - īyātām

   - อีรนฺ     - īran

*วิภักติทุกตัวขึ้นต้นด้วย อี (ไม่มีเสียงเน้น)แต่บางท่านว่า อี หรือ อิ ก็กล่าวได้ไม่ชัด เพราะเมื่อนำไปสนธิกับเค้ากริยา (ซึ่งลงท้ายด้วยอะทุกตัว) แล้ว ก็กลายเป็น เอ เหมือนกันหมด

* วิภักติเหล่านี้ล้วนแต่คุ้นรูปกัน แตกต่างไปเล็กๆ น้อยๆ ท่องจำให้ดี ไม่งั้นตีกันยุ่ง ;) ในกาลอื่นๆ ก็จะมีคล้ายๆ แบบนี้แหละ


ตัวอย่าง √ลภฺ (รับ) สร้างเค้า √ลภฺ + อะ = ลภ, นำไปแจกวิธิลิงฺ ใน อาตมเนปท ดังนี้

     ..

        เอกวจนมฺ

            ทฺวิวจนมฺ

          พหุวจนมฺ

อุตฺตมปุรุษะ

   ลเภย,     lábheya

   ลเภวหิ       lábhevahi

   ลเภมหิ    lábhemahi

มธฺยปุรุษะ

   ลเภถาสฺ,  lábhethās

   ลเภยาถามฺ  lábheyāthām

   ลเภธฺวมฺ   lábhedhvam

ปฺรถมปุรุษะ

   ลเภต,     lábheta

   ลเภยาตามฺ  lábheyātām

   ลเภรนฺ     lábheran

ตัวอย่างประโยค

स्वरूपं यदा द्रष्टुमिच्छेथाः।  [ svarūpaṁ yadā draṣṭum icchēthāḥ. ]

เมื่อใด ท่านจักปรารถนาที่จะมองดูร่างของตนเอง
द्रष्टुम् (√ทฺฤศฺ) เป็นกริยาย่อย รองรับกริยาหลัก) = เพื่อที่จะดู (ธาตุ + ตุมฺ)
ในทีนี้ √อิษฺ หมวด 6 (เค้าพิเศษ  อิจฺฉ, iccháti) ปกติแจกปรัสไมบท แต่ในประโยคนี้ทำเพื่อตนเอง จึงแจกอาตมเนบท ยกตัวอย่างนี้มาเพื่อจะได้ไม่ลืมว่า อาตมเนบทนั้นมีการใช้ที่หลากหลาย. 


कथं वासो विकर्तेयं न च बुध्येत मे प्रिया ।   [กถมฺ วาสสฺ วิกรฺเตยมฺ น จ พุธฺเยต เม ปฺริยา ฯ ]

(ข้า)จักตัดเสื้อผ้าได้อย่างไร และคนรักของข้าจักไม่รู้สึก (น พุธฺเยต)
ในที่นี้ กริยาวิธิมีสองตัวคือ วิกรฺเตยมฺ (ปรัสไมบท, เอก บุรุษ1) และ พุธเยต (อาตมเนบท, เอก บุรุษ 3)
√พุธฺ เป็นกริยาหมวด 4 อาตมเนบท (เค้า พุธฺย, búdhyate)


<hr>ธาตุ

√อีกฺษฺ   1อา. เห็น (อีกฺษเต  ī́kṣate)
          √อีกฺษฺ + ปฺรติ (ปฺรตีกฺษเต pratī́kṣate) คาดหวัง.
          ศัพท์ที่เกี่ยวข้อง อุเปกฺษา (อุเบกขา),

√นนฺทฺ   1อุ. ยินดี (นนฺทติ nándati, นนฺทเต nándate)
         (อุ หมายถึง ทั้งสอง(อุภ) คือ ปรัสไมบท หรืออาตมเนบท ก็ได้)
         √นนฺท+ อภิ (อภินนฺทติ abhinándati, อภินนฺทเต abhinándate (ภาษากวี)) ชื่นชมกับ, ต้อนรับด้วยความยินดี (ใช้กับ กรรมการก)
          ศัพท์ที่เกี่ยวข้อง อานนฺท (ความสุขอย่างยิ่ง)

√รมฺ  1อา. (รมเต rámate) สนุก
          √รมฺ + วิ (วิรมติ virámati) หยุดจาก เว้นจาก (ใช้กับ อปาทานการก)
          ศัพท์ที่เกี่ยวข้อง รมณีย (เติม –อนีย) รมฺย (เติม –ย), คำว่า ราม ก็ว่ามาจาก รมฺ

√สฺถา + อนุ  (อนุติษฺฐติ anutíṣṭhati) ปฏิบัติตาม, ทำให้สำเร็จ


ถ้าจะเล่าเรื่องธาตุคงยืดยาว บทนี้ไม่มีอะไรมาก

แบบฝึก แปลเป็นไทย

1) ชีวิตมฺ  2) ปฺรตีกฺเษต 3) อภินนฺเทต 4) ปราชเยถาสฺ 5) ยุธฺเยยาตามฺ 6) รเมยาตามฺ

ทำแบบฝึกเสร็จแล้ว จะได้ไปแจกนาม เอา การานฺต และ อา อี อู การานฺต (พิเศษ)