วันที่ ๑๕ ช่วงบ่าย

ผมได้นำเสนอข้อมูลพื้นฐานบ้านแม่ปิง และบ้านห้วยแก้ว ที่โบสถ์คริสต์กลางหมู่บ้าน...

บรรยากาศที่พรั่งพร้อมด้วยชาวบ้าน กรรมการหมู่้บ้าน และกลุ่มต่างๆที่อยู่ในชุมชน  นักศึกษาปริญญาโทส่งเสริมสุขภาพ มช.

การนำเสนอข้อมูลเป็นข้อมูลพื้นฐาน และแผนชุมชนที่ทางชุมชนได้จัดทำไว้เป็นเบื้องต้น เป็นข้อมูลในการดำเนินงานต่อของนักศึกษาในช่วง ๒ - ๓ วันนี้

หลังจากแดดร่มลมตก...นักศึกษาได้แบ่งกลุ่ม เพื่อลงไปจัดทำแผนที่เดินดิน กับพี่น้องกระเหรี่ยงที่ช่วยนำทางในหมู่บ้าน เห็นภาพการหยอกล้อ ระหว่างนักศึกษา กับชาวบ้านด้วยท่าทีที่เป็นมิตรอย่างเป็นธรรมชาติ ก็รู้สึกชื่นใจ ...คิดต่อไปว่า กระบวนการทำงาน ในวันสองวันนี้ คงจะประสบความสำเร็จตามที่เราตั้งวัตถุประสงค์ไว้

ว่ากันต่อเรื่อง..การทำแผนที่เดินดิน 

ปัญหาที่เราพบในการทำงานชุมชน เราพบว่า...นักพัฒนาชุมชน

  • รู้จักชุมชนทั่วถึงต้องใช้ระยะเวลานาน
  • รู้จักชุมชนไม่ทั่วถึง รู้จักเฉพาะบ้านที่เราไปติดต่อด้วยบ่อยๆ เช่น บ้าน ผญบ. บ้าน อสม. เป็นต้น
  • รู้จักชุมชนไม่ทั่วถึง ยังไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นศึกษาชุมชนอย่างไร จึงจะครอบคลุมในระยะเวลาอันสั้น

แสดงให้เห็น "ทำงานชุมชน แต่ไม่รู้จักชุมชนอย่างแท้จริง"

การทำงานชุมชนให้ง่ายนั้น อาจเริ่มจากการทำ "แผนที่เดินดิน" เพราะการทำแผนที่เดินดินเปรียบเสมือนบันใดขั้นแรกที่สำคัญที่สุด ที่นำไปสู่ความเข้าใจชุมชน ด้วยวิธีการง่ายๆและใช้เวลาไม่มากนัก

เป้าหมายสำคัญของ "แผนที่เดินดิน" ๓ ประการ

  • ทำให้เห็นภาพรวมของชุมชนครบถ้วนที่สุด
  • ทำให้ได้ข้อมูลในระยะเวลาสั้นที่สุด
  • ข้อมูลมีความเชื่อถือมากที่สุด เพราะได้จากการสังเกตของตนเอง

แผนที่เดินดิน ความสำคัญมิได้อยู่ที่การเขียนแผนที่ทางกายภาพให้สมบูรณ์ครบถ้วนลงในกระดาษ แต่สำคัญที่การไปดูให้เห็น และเข้าใจความหมาย และ "หน้าที่ทางสังคม " (Social meaning และ social function) ของ "พื้นที่ทางกายภาพ"(Physical space) เหล่านั้น

 

พื้นที่เดินดิน จึงเป็น แผนที่ที่มีชีวิต เห็นภาพรวมของ "วิถีชีวิต" คนในชุมชนมากกว่าเห็นภาพบ้าน และจำนวนหลังคาเรือน นำไปสู่การเข้าใจมิติอื่นๆของชุมชน มองปรากฏการณ์ต่างๆได้อย่าวลึกซึ้ง

แผนที่เดินดินจึงต้องลงไปเดินเท้า เพื่อสำรวจสิ่งเล็กๆน้อยๆ ที่เป็นรายละเอียดของชุมชน บันทึกลงไปในแผนที่ด้วย

 


นักศึกษา แบ่งกลุ่มอย่างสนุกสนาน และแยกย้ายกันเดิน ตามซอกซอย พร้อมด้วยไกด์นำทางซึ่งเป็น บรรดาพี่น้องชาวกระเหรี่ยงเจ้าบ้าน เป็นความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นในระยะเวลาที่รวดเร็ว…ที่ผมเห็น <p> </p><h3>แดดค่อนข้างร้อน </h3><p>นักศึกษาค่อนข้างเหนื่อยพอสมควร </p><p style="background-color: #ffff00">แม้ผมจะเห็นว่า น้องนักศึกษาสาวสวย ชุดสีสดใส กางร่ม สวมแว่นตากันแดด ทาครีมกันแดดกันหนาเต๊อะ ….ดูจะขัดๆกับ วิถีนักพัฒนาที่ลุยในชุมชน</p><p>แต่ก็ ไม่เป็นไรครับ!!! </p><p>“นักพัฒนา” ที่รักสวยรักงาม บ้าง ก็ไม่แปลก อย่างน้อย ก็เจริญหูเจริญตาดีครับ!!! </p><p> </p><hr width="100%" size="2">รายละเอียด การทำแผนที่เดินดินบางส่วน จาก อาจารย์ หมอ ดร.โกมาตร จึงเสถียรทรัพย์ <p> </p><p>ภาพจาก http://mylesson.swu.ac.th </p><p> </p><p> </p>