ในฐานะนักกีฬาเก่า ซึ่งเล่นกรีฑาตั้งแต่ ป. ๒ ถึง ป.ตรีปีสุดท้าย และเล่นฟุตบอลจนอายุเลยสามสิบแล้วโดนโรคเกาต์เล่นงานจนหมดสภาพต้องแขวนรองเท้า มหกรรมกีฬาของชาวโลกอย่างกีฬาโอลิมปิกจึงไม่ใช่สิ่งที่ผมสมควรพลาด และโอลิมปิกหนนี้เองที่ผมได้ติดตามชมจนเพลิน และเพลินจนภารกิจการเขียนบันทึกลงบล็อกบกพร่องแบบเผลอแผล็บเดียวผ่านไปเป็นเดือนเลย
ปิแอร์ เดอ กูแบร์แตง ชาวฝรั่งเศสผู้ฟื้นฟูกีฬาของชาวกรีกโบราณมาจัดเป็นกีฬาโอลิมปิกสมัยใหม่ ได้ให้เกียรติแก่ชาติผู้เป็นต้นตำรับเป็นอย่างดีด้วยการทำหลายๆ อย่างที่เข้าท่า เช่น ๑) ชื่อกีฬาเรียกตามชื่อภูเขาโอลิมเปียอันเป็นสถานที่แข่งขันของชาวกรีกโบราณ ๒) การจุดคบเพลิงก็จุดบนภูเขาโอลิมเปีย ๓) ประเภทกีฬาก็อนุรักษ์กีฬาดั้งเดิมของชาวกรีกไว้จนถึงปัจจุบัน และ ๔) การแช่งขันกีฬาโอลิมปิกสมัยใหม่ครั้งแรก ในปี ค.ศ. ๑๘๙๖ (พ.ศ. ๒๔๓๙) ก็จัดที่กรุงเอเธนส์ เมืองหลวงของกรีซ เป็นต้น
กูแบร์แตงประกาศเจตนารมณ์ที่สำคัญของกีฬาโอลิมปิกไว้ประการหนึ่ง คือสนับสนุนส่งเสริมมิตรภาพ ภราดรภาพ และสันติภาพ ของมวลมนุษยชาติ เจตนารมณ์ข้อนี้ บางครั้งก็ถูกละเมิด (เช่นกรณีสังหารหมู่ในโอลิมปิกที่มิวนิกปี ค.ศ. ๑๙๗๒) แต่บางครั้งก็ทำให้ชาวโลกรู้สึกดี (เช่น การรวมเยอรมนีตะวันออกและตะวันตกเป็นทีมเดียวกัน แล้วหลังจากนั้น ทำได้จริงๆ ในระดับชาติ กับการรวมสองเกาหลีเมื่อไม่นานมานี้ แม้ในโลกแห่งความเป็นจริงจะยังหวังได้ยาก ก็ดีกว่าทำอะไรไม่ได้สักอย่าง)
จำนวนชาติที่ส่งนักกีฬาเข้าแข่งขัน และจำนวนประเภทกีฬาที่เพิ่มขึ้นเป็นลำดับ ทำให้มีนักกีฬามากจนไม่สามารถจัดการแข่งขันให้เสร็จสิ้นภายในสองสัปดาห์ได้ ดังนั้น กีฬาหลายประเภทจึงต้องแข่งขันรอบคัดเลือกล่วงหน้านานเป็นปีหรือกว่านั้น และอีกหลายประเภทต้องจัดการแข่งขันเพื่อบันทึกสถิติไว้เสนอให้สภากีฬาโอลิมปิกสากลรับรอง
อย่างไรก็ตาม ยังมีกีฬาประเภทหนึ่งที่มีการแข่งขันรอบชิงชนะเลิศทันทีเพียงรอบเดียว โดยไม่ต้องมีรอบคัดเลือกหรือเอาสถิติมาเป็นกำแพงขวางกั้น และไม่จำกัดจำนวนชาติที่ส่งนักกีฬาเข้าแข่งขัน กีฬานี้คือ การวิ่งมาราธอน ระยะทาง ๔๒ กิโลเมตร ๑๙๕ เมตร อันเป็นระยะทางที่ปรับใหม่และเริ่มใช้ในการแข่งขันที่ลอนดอน ปี ค.ศ. ๑๙๐๘ ระยะเดิมก่อนนั้นตกประมาณ ๔๐ กิโลเมตร ซึ่งเป็นระยะทางจากทุ่งมาราธอน ในอาณาจักรกรีซโบราณถึงกรุงเอเธนส์ ปิแอร์ เดอ กูแบร์แตง บรรจุการวิ่งมาราธอนเป็นรายการหนึ่งเพื่อให้เกียรติแก่ทหารนำสารชาวกรีกที่วิ่งข้ามทุ่งนี้ไปยังกรุงเอเธนส์เพื่อแจ้งข่าวการรบชนะชาวเปอร์เซียให้เมืองหลวงทราบ ทหารผู้นี้เสียชีวิตหลังจากปฏิบัติภารกิจสำเร็จ และกูแบร์แตง ทำให้การวิ่งมาราธอนกลายเป็นชื่ออมตะควบคู่มากับกีฬาโอลิมปิกจนถึงทุกวันนี้
ความสำคัญของการวิ่งมาราธอนมิได้อยู่ที่ตำนานเท่านั้น แต่อยู่ที่การเป็นกีฬาประเภทเดียวที่ไม่ตั้งเกณฑ์เพื่อคัดกรองนักกีฬาเหมือนกีฬาประเภทอื่นๆ ผู้เข้าแข่งวิ่งมาราธอนทุกคนมีความสำคัญเท่าเทียมกัน มีเกียรติเท่าเทียมกัน ทุกคน คือตัวแทนของประเทศชาติของตนมาปฏิบัติภารกิจที่ยากเย็นแสนเข็ญอย่างยิ่งให้ลุล่วงให้จงได้ นั่นคือวิ่งให้ถึงปลายทางให้ได้ไม่ว่าจะช้านานเพียงใดก็ตาม เพราะทุกคนยินดีรอจนนักวิ่งคนสุดท้ายถึงเส้นชัย จึงจะถือว่าการแข่งขันยุติ นักวิ่งมาราธอนแต่ละคนในกีฬาโอลิมปิกคือผู้นำสารจากประเทศของตนไปแจ้งแก่ชาวโลกว่าตนและเพื่อนร่วมชาติเต็มใจช่วยให้โลกนี้มีแต่มิตรภาพ ภราดรภาพ และ สันติภาพ การวิ่งถึงเส้นชัยเป็นเสมือนการประกาศเจตนารมณ์ที่มีใจความครบถ้วน
ผมไม่เคยได้ชมการถ่ายทอดการวิ่งมาราธอนที่เสนอทุกอย่างจนครบถ้วนมาก่อนเลย เกลานา ชาวเอธิโอเปีย แชมป์ผู้ทำลายสถิติเดิม กับ เจนนิงส์ ชาวไอริช ผู้เข้าเส้นชัยเป็นคนสุดท้ายหลังเกลานาประมาณหนึ่งชั่วโมง ต่างวิ่งได้ระยะทางเท่ากันพอดี นั่นแปลว่าต่างก็รับผิดชอบแทนประเทศชาติเท่ากัน และต่างก็ทำหน้าที่ของตนได้สำเร็จเท่ากัน น้ำตาของเจนนิงส์ที่ทะลักออกมาทันทีที่ถึงเส้นชัยนั้น ผมไม่เชื่อเด็ดขาดว่าเป็นเพราะเธออับอายขายหน้าที่วิ่งได้ที่โหล่ ผมเห็นว่าน้ำตาของเธอมีนัยสำคัญไม่น้อยไปกว่าเหรียญของสามคนแรกที่เป็นผู้ชนะการแข่งขันเลย
การที่เจ้าภาพเก็บรายละเอียดต่างๆตลอดการแข่งขันมานำเสนอ ทำให้การวิ่งมาราธอนเป็นการรวบรวมหลักฐานของการปฏิบัติภารกิจให้แก่ชาติของนักกีฬาทุกคน ซึ่งทำให้แต่ละคนคือ หนึ่งเอปิโสด หรือ หนึ่งบท ของกีฬาซึ่งเป็นของชาวโลกอย่างแท้จริง ดังนั้น การวิ่งมาราธอนจึงเป็นประเภทการแข่งขันที่สนองเจตนารมณ์ของโอลิมปิกที่ชัดเจนที่สุด เพราะกว่าครึ่งของผู้เข้าแข่งขันเชื่อมั่นอย่างยิ่งว่าน้ำหน้าอย่างตัวเองไม่มีทางได้เหรียญรางวัลใดๆ อย่างแน่นอน
ผมเห็นนักวิ่งจากพม่ากับติมอร์ตะวันออกวิ่งเข้าเส้นชัยก่อนเจนนิงส์ไม่กี่อันดับด้วยเวลาเกินสามชั่วโมงแล้วรู้สึกเสียดายที่ประเทศไทยที่ยิ่งใหญ่ของผมไม่ส่งนักวิ่งมาราธอนไปร่วมวิ่งกับเขา ไม่อยากคิดก็อดคิดไม่ได้ว่า ผู้มีอำนาจวาสนาบารมี ฯลฯ ของเราคงสนใจแต่การแข่งเพื่อเอาเหรียญ จนลืมนึกว่าเราก็เป็นสมาชิกของดาวนพเคราะห์ดวงนี้เหมือนกัน เราน่าจะส่งตัวแทนไปบอกให้ชาวโลกรับรู้ว่าชาวไทยขอร่วมโหวตเห็นด้วยกับเจตนารมณ์ที่ต้องการสนับสนุนและส่งเสริมมิตรภาพ ภราดรภาพ และสันติภาพ ให้เกิดขึ้นได้จริงๆ บนโลกใบนี้
