ตอบคุณสมจิต : ความเป็นไปได้ที่จะจัดการปัญหาความไร้เอกสารพิสูจน์ทราบตัวบุคคลของนางซิว หญิงชราแห่งอำเภอบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี
โดย รศ.ดร.พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร
เมื่อวันที่ ๘ เมษายน พ.ศ.๒๕๕๕
---------
คำถาม
---------
เมื่อวันที่ ๔ เมษายน พ.ศ.๒๕๕๕ อาจารย์โอ๋ ปรัชญาณินทร์ วงศ์อทิติกุล ได้ส่งข้อหารือของคุณสมจิตมาให้อาจารย์แหววช่วยตอบ ซึ่งคุณสมจิตตั้งคำถามอาจารย์ปรัชญาณินทร์ว่า “ดิฉันได้พบผู้สูงอายุรายหนึ่ง อายุ ๕๘ ปีไม่มีเอกสารใดๆ ที่แสดงสถานะคนไทย ไม่มีบัตรประจำตัวประชาชน ไม่มีหลักฐานการศึกษา ไม่มัใบสูติบัตร ขณะนี้ผู้สูงอายุรายนี้ป่วยต้องรักษาพยาบาล แต่ไม่มีบัตรทอง จากข้อมูลที่ผู้สูงอายุให้มา ชื่อ ซิว มีมารดาชื่อ นางแสง อายุ ประมาณ ๘๐ ปี ภูมิลำเนาอยู่ที่บ้านหนองป่าซาง ตำบล ศรีดงเย็น อำเภอไชยปราการ จังหวัดเชียงใหม่ ทั้งนี้ดิฉันได้ตรวจสอบข้อมูลทะเบียนราษฎร ไม่พบชื่อดังกล่าว จึงขอคำแนะนำ ดังนี้ (๑) หากมารดาของนางซิว ไม่ใช่คนไทย บิดาเสียชีวิตแล้ว กรณีนี้นางซิวจะได้สัญชาติไทยหรือไม่ สัญชาติไทยโดยการเกิด (๒) กรณีนี้จะช่วยเหลือในการเพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านได้อย่างไร นางซิวมีลูกเขยเป็นเจ้าบ้านในโครงการเอื้ออาทร บางใหญ่ (๓) การดำเนินการรับรอง พยานบุคคล จะใชวิธีการใด ? ขอบคุณมากค่ะ”
---------
คำตอบ
---------
ในประการแรก ข้อเท็จจริงที่คุณสมจิตให้มาไม่เพียงพอที่จะกำหนดสิทธิในสัญชาติไทยโดยผลของกฎหมายได้เลย จึงต้องแสวงหาข้อเท็จจริงเพิ่มเติม อาจารย์แหววจึงอยากจะทำความเข้าใจก่อนว่า เจ้าของปัญหาในที่นี้ ก็คือ “คุณซิว” ซึ่งเป็นหญิงอายุประมาณ ๕๘ ปี ใช่ไหมคะ โดยข้อเท็จจริงที่คุณสมจิตให้มาก็คือ คุณซิวอาศัยอยู่ที่บางใหญ่กับลูกเขย ดังนั้น ก็จะต้องมีลูกสาวด้วยใช่ไหมคะ ดังนั้น การสอบข้อเท็จจริงของคุณซิวจึงอาจทำโดยการสอบถามจากทั้งคุณซิวและบุตรสาวด้วยก็ได้ ควรมีข้อเท็จจริงมากกว่าที่ให้มา คุณสมจิตกรุณาหาข้อเท็จจริงเหล่านี้มาก่อนได้ไหมคะ กล่าวคือ (๑) คุณซิวเกิดที่ไหน ? (๒) คุณพ่อของคุณซิวมีชื่อว่าอะไร ? ถือเอกสารอะไรก่อนที่จะเสียชีวิต ? (๓) สามีของคุณซิวมีชื่อว่าอะไร ? เป็นคนสัญชาติไทยหรือไม่ ? (๔) บุตรสาวของคุณซิวมีสถานะเป็นคนสัญชาติไทยหรือไม่ ? ถ้าได้ข้อเท็จจริงทั้งหมดมา ก็จะสามารถวิเคราะห์ว่า คุณซิวมีสิทธิในสัญชาติไทยโดยการเกิดหรือไม่ ? และหากไม่มี คุณซิวจะมีโอกาสที่จะได้มาซึ่งสิทธิในสัญชาติไทยหรือไม่ ?
ในประการที่สอง การช่วยเหลือให้เพิ่มชื่อในทะเบียนบ้านโดยยังไม่รู้เลยว่า มีสิทธิในสัญชาติไทยหรือไม่ ? คงเป็นไปไม่ได้และเป็นอันตรายต่อผู้ทำหน้าที่นายทะเบียน ซึ่งหากมีการตรวจสอบภายหลัง ก็อาจตกเป็นผู้กระทำความผิดทั้งทางวินัยและทางกฎหมายอาญา
ในประการที่สาม การแสวงหาพยานบุคคล ก็ต้องทำโดยสอบถามจากคนที่รู้จักคุณซิว และกล้าที่จะรับผิดชอบที่จะยืนยันข้อเท็จจริงเกี่ยวกับคุณซิว ซึ่งก็น่าจะเป็นลูกสาวและลูกเขย และขยายผลไปสู่คนอื่นๆ ต่อไป ความยากของเรื่องก็คือ หากมีการสร้างพยานเท็จขึ้นมา ก็จะนำไปสู่ความผิดในอนาคต ซึ่งนายทะเบียนก็พึ่งระวัง ดังนั้น การทำงานอย่างละเอียดลออ รอบครอบ ก็น่าจะเป็นคุณแก่ทั้งเจ้าของปัญหาและนายทะเบียนเอง
ในประการที่สี่ ในระหว่างที่ยังไม่อาจพิสูจน์ทราบถึงสิทธิในสัญชาติไทยของคุณซิว ก็อาจพิจารณาถึงการบันทึกคุณซิวในสถานะของ “บุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน” ตามระเบียบสำนักทะเบียนกลางว่าด้วยการสำรวจและจัดทำทะเบียนสำหรับบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน พ.ศ.๒๕๔๘[1] ทั้งนี้ เพื่อที่คุณซิวจะได้มีเอกสารเพื่อการพิสูจน์ทราบตัวบุคคล ในกรณีที่คุณสมจิตมีปัญหาในการปฏิบัติงานนี้ ก็อาจหารือไปยังสำนักงานบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย
ในประการที่ห้า ในกรณีที่นางซิวมีปัญหาสุขภาพและประสบความยากไร้ทางเศรษฐกิจ คุณสมจิตก็อาจหารือ “พมจ.นนทบุรี” หรือพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด ซึ่งมีหน้าที่ดูผู้ด้อยโอกาส ซึ่งคนจนและคนชราก็เป็นผู้ด้อยโอกาสที่ส่วนราชการนี้มีหน้าที่ดูแลคุ้มครอง
[1] โปรดศึกษา “ระเบียบสำนักทะเบียนกลางว่าด้วยการสำรวจและจัดทำทะเบียนสำหรับบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน พ.ศ. ๒๕๔๘ ... กฎหมายที่รัฐไทยใช้ในการรับรองสถานะบุคคลตามกฎหมายให้แก่บุคคลที่ประสบความไร้รัฐในประเทศไทย” จาก URL นี้ค่ะ
