จัดบริการปฐมภูมิให้บรรลุระบบสุขภาพที่พึงประสงค์ตาม EQESA (Equity, Quality, Efficiency, Social Accountability)

การพัฒนาระบบบริการปฐมภูมิจังหวัดตาก ปีงบประมาณ 2552-2557 ใช้แนวคิดหลักคือ จัดบริการปฐมภูมิให้บรรลุระบบสุขภาพที่พึงประสงค์ตาม EQESA (Equity, Quality, Efficiency, Social Accountability)

การวิเคราะห์สถานการณ์

วิธีการ

  1. จากการระดมสมองผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในงานสุขภาพจังหวัดตาก
  2. จากการประชุมระดมสมองผู้บริหารและผู้เกี่ยวข้องระดับจังหวัด อำเภอและตำบล

ผลที่ได้

  1. ปัญหาเรื่องการเข้าถึงบริการของประชาชนในพื้นที่ห่างไกล พื้นที่สูง ชายแดนเนื่องจากการเดินทางลำบาก สถานบริการสาธารณสุขบางแห่งไม่มีเจ้าหน้าที่ปฏิบัติการ การแก้ไขโดยการออกคาราวานเคลื่อนที่ยังไม่สามารถเพิ่มการเข้าถึงบริการได้ แม้ประชาชนจะมีหลักประกันสุขภาพก็ตาม
  2. บุคลากรขาดความรู้ความสามารถด้านบริการปฐมภูมิและขาดการพัฒนาอย่างเป็นระบบ มีแต่หลักสูตรการพัฒนาพยาบาลเวชปฏิบัติ
  3. ขาดแคลนพยาบาลที่จะไปทำงานในสถานีอนามัย และพยาบาลที่กำลังศึกษาอยู่ไม่ประสงค์จะไปทำงานที่สถานีอนามัย หากต้องไปทำงานที่สถานีอนามัยจะขอไม่ทำสัญญารับทุนจากโรงพยาบาล
  4. สถานบริการสาธารณสุขในระดับปฐมภูมิ มีความหลากหลายทางด้านศักยภาพ ขนาด อัตรากำลัง ทำให้การพัฒนาคุณภาพบริการตามมาตรฐานกลางไม่สามารถบรรลุคุณภาพได้แท้จริง และเป็นภาระอย่างมากต่อสถานบริการสาธารณสุขในขนาดเล็กๆ
  5. การจัดสรรทรัพยากรเพื่อสนับสนุนการจัดบริการในงานปฐมภูมิยังไม่มีความชัดเจน การสร้างเครือข่ายในกลุ่มสถานีอนามัยยังทำได้ไม่ดี การแบ่งปันวัสดุอุปกรณ์กันยังไม่ค่อยเกิดขึ้น ทำให้ต่างฝ่ายต่างทำงานและเกิดการขาดครุภัณฑ์บางอย่าง และมีครุภัณฑ์บางอย่างใช้งานได้ไม่เต็มที่
  6. ระบบสารสนเทศในภาพรวมยังไม่สามารถใช้ในการวางแผน ติดตามหรือพัฒนาระบบริการปฐมภูมิได้ ความถูกต้องสมบูรณ์ของข้อมูลยังมีน้อย
  7. ขาดระบบการติดตาม นิเทศ กำกับประเมินผลยังไม่เป็นภาพรวม ยังคงแยกออกเป็นงานๆตามโครงสร้างและนโยบายเท่านั้น ขาดการประเมินในภาพรวมของหน่วยบริการปฐมภูมิ

ยุทธศาสตร์การพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิ

  1. 1.           การพัฒนาสถานบริการ (Health Facility Development)

                        การพัฒนาอาคารสถานที่และภูมิสถาปัตย์

                        การจัดกลุ่มสถานบริการที่ให้บริการปฐมภูมิ

                        การพัฒนาเครือข่ายบริการปฐมภูมิระดับตำบล

  1. 2.              การพัฒนากำลังคนด้านบริการปฐมภูมิ (Health Workforce Development)

                        การกำหนดอัตรากำลังคนให้เหมาะสม

                        การพัฒนาศักยภาพกำลังคนด้านบริการปฐมภูมิ

                        การพัฒนาทีมสุขภาพด้านการบริการปฐมภูมิ

  1. 3.              การพัฒนาการจัดบริการปฐมภูมิ (Health Service and Quality Development)

                        การกำหนดบริการที่ต้องมีในสถานบริการปฐมภูมิแต่ละระดับ

                        การกำหนดมาตรฐานประเมินคุณภาพสถานบริการปฐมภูมิแต่ละกลุ่ม

  1. 4.              การพัฒนาระบบส่งต่อและการให้คำปรึกษา (Referral system and Consultation Development)

                        การพัฒนาระบบการส่งต่อจากชุมชนมาสถานบริการปฐมภูมิ

                        การพัฒนาระบบการส่งต่อจากสถานบริการปฐมภูมิไปสถานบริการที่สูงกว่า

  1. 5.              การพัฒนาระบบสารสนเทศและการสื่อสาร (Information and Communication System Development)

                        การพัฒนาระบบฐานข้อมูลร่วมของสถานบริการปฐมภูมิ

                        การพัฒนาระบบการสื่อสารเพื่อการบริการปฐมภูมิ

  1. 6.              การพัฒนาระบบติดตาม นิเทศ ประเมินผลและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Monitoring, Evaluation and Learning system Development)

                        การจัดระบบนิเทศ ติดตาม กำกับและประเมินผล

                        การจัดระบบตรวจเยี่ยมสถานบริการปฐมภูมิ

  1. 7.              การพัฒนาระบบการจัดสรรทรัพยากรและการสร้างแรงจูงใจในงานบริการปฐมภูมิ (Resource and Motivation System Management Development)

                        การจัดระบบการจัดสรรทรัพยากรด้านสุขภาพ

                        การจัดระบบการสร้างแรงจูงใจในงานบริการปฐมภูมิ

การนำยุทธศาสตร์ไปสู่การปฏิบัติ

  1. การปรับปรุงคณะกรรมการพัฒนาระบบบริการปฐมภูมิจังหวัดตาก (ควรมีผู้ทรงคุณวุฒิภายนอก)
  2. การสื่อสารสร้างความเข้าใจในกลุ่มผู้บริหารและผู้ปฏิบัติในระดับอำเภอ
  3. การจัดทำแผนปฏิบัติการ
  4. การติดตามประเมินผล

การแบ่งกลุ่มสถานบริการปฐมภูมิ

H             =             หน่วยบริการปฐมภูมิในโรงพยาบาล

A             =             หน่วยบริการปฐมภูมิในสถานีอนามัยหรือสถานีอนามัยขนาดใหญ่หรือสถานีอนามัยหลักของ

ตำบล

B             =             สถานีอนามัยขนาดกลาง

C             =             สถานีอนามัยขนาดเล็ก

D             =             สถานบริการสุขภาพชุมชนหรือสุขศาลา

E             =             สถานบริการสุขภาพชุมชนต่างด้าว (Health Post) หรือหน่วยมาลาเรียชุมชน (Malaria Post)

V             =             ศูนย์สุขภาพมูลฐานชุมชน

เครือข่ายสถานบริการปฐมภูมิตำบล

  1. จัดเป็นเครือข่าย PCU
  2. มีประชนในเขตรับผิดชอบครอบคลุมทั้งตำบล หรือหมู่บ้านอื่นๆต่างตำบลที่มีภูมิศาสตร์ที่เข้าถึงได้ง่าย
  3. รับผิดชอบประชาชนประมาณ 5,000-12,000 คน (คิดเฉลี่ยประมาณ 10,000 คน)
  4. มีคณะกรรมการที่ปรึกษาจากกลุ่มวิชาชีพแพทย์ เภสัชกร ทันตแพทย์และพยาบาลวิชาชีพ (กรณีที่สถานีอนามัยในตำบลไม่มีพยาบาลวิชาชีพไปประจำ)
  5. มีคณะกรรมการบริหารสถานบริการสุขภาพปฐมภูมิตำบล ทำหน้าที่บริหารเครือข่าย โดยมีองค์ประกอบจากผู้ให้บริการและผู้ทรงคุณวุฒิในพื้นที่ มีกรรมการประมาณ 5-7 คน