ความรู้ทางวิชาการหรือแนวคิดที่ใช้ในการดำเนินการ
การดำเนินงานขยายผล โครงการศูนย์เรียนรู้อันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ เป็นการต่อยอดโครงการศูนย์เรียนรู้การเกษตรพอเพียงตำบลช้างขวา โดยมีคณะกรรมการระดับอำเภอได้คัดเลือกศูนย์เรียนรู้การเกษตรพอเพียงตำบลช้างขวา ยกระดับ เป็นศูนย์เรียนรู้อันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์
ตามยุทธศาสตร์กรมส่งเสริมการเกษตรยุทธศาสตร์ที่ ๒ ส่งเสริมการผลิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง มุ้งเน้นการลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ และการขยายโอกาส ส่งเสริมการเกษตรแบบยั่งยืน ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นสนับสนุนให้เกษตรกรมีรายได้เสริมภายใต้การเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม ให้เกษตรกรสามารถพึ่งพาตนเองได้ และเป็นไปตามเจตนารมของโครงการให้ศูนย์เรียนรู้อันเนื่องมาจากพระราชดำริเป็นศูนย์กลางในการประสานงานและขยายผล โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริให้เกษตรกรในอำเภอกาญจนดิษฐ์ ได้น้อมนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง เป็นแนวทางในการปฏิบัติงานของศูนย์เรียนรู้อันเนื่องมาจากพระราชดำริ
|
หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง |
การน้อมนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงที่ศูนย์เรียนรู้อันเนื่องมาจากพระราชดำรินำมาขยายผลชี้นำแนวทางการดำรงอยู่และการประกอบอาชีพของเกษตรกรในหมู่บ้าน ตำบล ของอำเภอกาญจนดิษฐ์ มีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดีของเกษตรกร มีความรู้ ความรอบคอบในการระมัดระวังในการนำวิชาการต่าง ๆ มาใช้ในการวางแผนในการปฏิบัติงาน มีสำนึกในคุณธรรม ซื่อสัตย์สุจริต มีความอดทน อดกลั่นขยันหมั่นเพียร มีการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
การดำเนินชีวิตตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง วิถีชีวิตของเกษตรกรในปัจจุบัน ได้รับอิทธิพลการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติที่มีต้นทุนการผลิตสูงมีรายได้ไม่พอกับรายจ่าย จึงต้องปรับระบบการทำการเกษตรให้สอดคล้องกับสภาวะการตลาดในปัจจุบัน โดยใช้แนวทางเศรษฐกิจพอเพียง ทำให้ครอบครัวเกษตรกรมีความมั่นคงในอาชีพ และมีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างยั่งยืน มีหลัก ๓ ประการดังนี้
๑. การลดรายจ่าย
เพื่อเป็นการประหยัด ลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน และเป็นผลดีต่อสุขภาพ เป็น งานอดิเรกที่สร้างความสัมพันธ์ของครอบครัว มีเวลาได้ปรึกษาหารือ พูดคุยกัน และเป็นการใช้ ทรัพยากรที่ดินให้เกิดประโยชน์สูงสุด การปลูกผักสวนครัวไว้บริโภคในครัวเรือนทำให้เกษตรกรสามารถลดรายจ่ายได้อีกทางหนึ่ง ในส่วนของสมาชิกศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ ได้มีการจัดตั้งกลุ่มเกษตรกรผู้ทำนาตำบลช้างขวา โดยขอใช้ที่ดินทำนาจากนายทุนจำนวน ๑,๔๐๐ ไร่ ซึ่งเป็นที่นาผืนสุดท้ายที่เหลืออยู่ในอำเภอกาญจนดิษฐ์ เพื่อประกอบอาชีพทำนาไว้บริโภคในครัวเรือน เป็นลดรายจ่ายจากการที่ต้องซื้อข้าวสารมาบริโภค มีสมาชิกเข้ารวมกลุ่ม ทั้งหมด จำนวน ๙๙ ราย มีการ จัดตั้งกลุ่มสาธิตการทำนา ให้กับ นักเรียน นักศึกษา และประชาชนในอำเภอกาญจนดิษฐ์ ได้รู้วิถีชีวิตของชาวนา
๒. การเพิ่มรายได้
การเพิ่มรายได้โดยใช้ทรัพยากรที่มีอยู่ในครัวเรือนมาเพิ่มมูลค่าให้เกิดประโยชน์สูงสุด เป็นการส่งเสริมและสนับสนุนการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น สามารถทำให้เกิดผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ เกิดขึ้น ในชุมชน สร้างรายได้เพิ่มให้กับครอบครัวเกษตรกรอีกทางหนึ่งด้วย ในส่วนของสมาชิกศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ ได้มีการจัดตั้งกลุ่มผู้ผลิต ข้าวซ้อมมือของตำบลช้างขวา เป็นจุดสาธิตในการผลิตข้าวซ้อมมือ เพื่อจำหน่ายข้าวซ้อมมือสร้างรายได้และชื่อเสียงให้กับเกษตรกรและศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริอำเภอระดับอำเภอ กาญจนดิษฐ์ มีสมาชิกกลุ่ม จำนวน ๒๐ ราย
๓. การขยายโอกาส
จากการพัฒนาศักยภาพของตนเอง ครอบครัว ชุมชน โดยการร่วมมือสร้างอาชีพ ที่เหมาะสมกับทรัพยากรที่มีอยู่อย่างคุ้มค่า ชุมชนมีความเข้มแข็ง สามารถรวมตัวกันจัดหาตลาด แหล่งเงินทุน และเครือข่ายในการประกอบอาชีพอย่างยั่งยืน สมาชิกศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ ได้มีการทัศนศึกษาดูงานกลุ่ม และศูนย์เรียนรู้ต่าง ๆ ที่ประสบความสำเร็จ นำมาทดลองปฏิบัติพบว่ามีกิจกรรมหนึ่งที่น่าสนใจ และเป็นอาชีพเสริมของสมาชิกศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริอำเภอระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์
กิจกรรมแรกคือ การเลี้ยงหมู เป็นการเลี้ยงแบบหมูหลุม มาพัฒนาการเลี้ยงโดยใช้ การสร้างคอกแบบกึ่งพัฒนาแบบง่าย ๆ นำวัสดุที่หาได้ในท้องถิ่นมาเป็นวัสดุรองพื้นคอก เช่นแกลบ ซังข้าว ขุยมะพร้าว เพื่อลดการอับชื้นของคอก ลดการเกิดโรค โดยการใช้เชื้อจุลินทรีย์ช่วยย่อยสลายวัสดุรองพื้น และลดกลิ่นเหม็นของคอกเลี้ยง การเลี้ยงหมูหลุมเป็นกิจกรรมที่สร้างรายได้ให้กับสมาชิกครัวเรือนหนึ่ง ๆ ประมาณ ๑๕,๐๐๐ บาทต่อคอกใช้เวลาประมาณ ๔ - ๕ เดือน แล้วแต่ชนิดของหมู ที่เลี้ยง เช่น หมูพันธุ์ลูกผสม หมูพื้นเมือง หมูลูกผสมพันธุ์หมูป่า รายได้ที่ได้ส่วนใหญ่ได้จากปุ๋ยหมัก ที่รองคอกหมูหลุม ตกประมาณ กิโลกรัมละ ๓ บาท ศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ มีสมาชิกกลุ่มเลี้ยงหมูหลุม จำนวน ๒๐ ราย จัดตั้งเป็นสาธิตการเลี้ยงหมูหลุม จำหน่ายหมู และปุ๋ยหมักจากการเลี้ยงหมูหลุม ซึ่งมีความต้องการจากผู้บริโภคจำนวนมาก หมูที่ได้มีคุณภาพดีปลอดสารเคมี ปุ๋ยที่ได้เป็นปุ๋ยคุณภาพดีราคาถูก
กิจกรรมที่สอง สมาชิกส่วนใหญ่ ของศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ ประกอบอาชีพเกษตร การปลูกพืชผัก ไม้ผล ไม้ยืนต้น มีการจัดตั้ง กลุ่มเพาะพันธุ์กล้าไม้จำหน่าย มีสมาชิกจำนวน ๒๐ ราย เป็นการส่งเสริมโครงการธนาคารต้นไม้ของอำเภอกาญจนดิษฐ์ และเป็นการเพาะขยายพันธุ์และอนุรักษ์ไม้พื้นเมืองให้อยู่คู่กับท้องถิ่นของ อำเภอกาญจนดิษฐ์ และเป็นส่งเสริมการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมของชุมชนอีกทางหนึ่งด้วย
ขั้นตอนการดำเนินการ
การดำเนินงานโครงการศูนย์เรียนรู้อันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ มีการประชุมแต่งตั้งคณะทำงานระดับตำบล ระดับอำเภอ เพื่อเป็นการขับเคลื่อนและขยายผลโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริให้เกิดกับประชาชนในพื้นที่มากที่สุด มีการบูรณาการหน่วยงานของรัฐทุกภาคส่วน ตั้งเป็นจุดสาธิตขยายผลและให้บริการเกษตรกรในพื้นที่ตำบลช้างขวาและตำบลอื่น ๆ ของอำเภอกาญจนดิษฐ์ ในระดับพื้นที่มีการแบ่งหน้าที่ของสมาชิกตามความถนัดทางด้านการประกอบอาชีพ
๑. การเตรียมความพร้อมระดับตำบล
๑.๑ ประชุมคณะกรรมการศูนย์บริการและถ่ายทอดเทคโนโลยีการเกษตรประจำตำบล ช้างขวา กำหนดคุณสมบัติหลักเกณฑ์ของผู้ที่สมัครเป็นสมาชิก และคณะกรรมการ ของศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกายจนดิษฐ์
๑.๒ คัดเลือกพื้นที่ดำเนินการ ที่ประชุมมีมติ ใช้ศูนย์เรียนรู้การเกษตรพอเพียงตำบลช้างขวา เป็นศูนย์ขับเคลื่อนโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
๑.๓ แต่งตั้งคณะทำงานศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับตำบล
๑.๔ รับสมัครสมาชิกเข้าร่วมโครงการ
๑.๕ คัดเลือกคณะการศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์
๑.๖ คณะกรรมการและสมาชิกประชุมกำหนดกฎระเบียบข้อบังคับของศูนย์เรียนรู้ โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์
๒. การดำเนินงานระดับตำบล
๒.๑ ประชุมจัดทำแผนการปฏิบัติงานของศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์
๒.๒ จัดทำแผนการขับเคลื่อนศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ ให้มีประสิทธิภาพ ตามศักยภาพของพื้นที่
การระดมความคิด (Brain Storming) เป็นการระดุมความคิด มีกระบวนการอย่างสร้างสรรค์ของการทำงานเป็นกลุ่มเพื่อให้เกิดแนวทาง แนวคิด ใหม่ ๆ หลากหลาย ทางเลือก สำหรับนำไปใช้ประโยชน์และแก้ปัญหา มีการใช้วิเคราะห์ข้อมูลตามความต้องการของสมาชิกโดยส่วนใหญ่ โดยใช้ SWOT analysis ดังนี้
๒.๑.๑ จุดแข็ง (S : Strength)
- สมาชิก มีความถนัดในการประกอบอาชีพเกษตรกรรม ด้านพืช ประมง ปศุสัตว์ และการจัดการดินที่เหมาะสมกับพื้นที่
- มีหน่วยงานของรัฐอยู่ในพื้นที่
- มีพื้นที่เหมาะสมกับการทำการเกษตร
๒.๑.๒ จุดอ่อน (W : Weakness)
- ขาดผู้นำในการประสานงานกับภาครัฐ
- ขาดเงินทุนในการดำเนินการ
๒.๑.๓ โอกาส (O : Oppwrtunity)
- สำนักงานเกษตรอำเภอกาญจนดิษฐ์ให้การสนับสนุน
- หน่วยงานของรัฐและเอกชนให้การสนับสนุน
๒.๑.๔ อุปสรรค (T : Threat)
- นโยบายของภาครัฐไม่ต่อเนื่อง
การจัดทำแผนความต้องการของสมาชิกศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ ดำเนินการกิจกรรมตั้งจุดสาธิตในการขับเคลื่อนและขยายผลโครงการอันเนื่องมาจากจากพราชดำริ
๒.๓ จัดซื้อปัจจัยการผลิต ตามแผนความต้องการของสมาชิก ตามระเบียบของโครงการ
๒.๔ อบรมถ่ายทอดความรู้ตามแผนการปฏิบัติงาน การดำเนินงานเป็นไปตามหลักวิชาการในการปฏิบัติ แต่ละจุดสาธิต
๒.๕ ประสานหน่วยงานที่มีความถนัดในแต่ละด้าน พร้อมงบประมาณให้การสนับสนุนศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์
๒.๖ ประเมินผลการปฏิบัติ ร่วมกับหน่วยภาคีเพื่อพัฒนาและปรับปรุงศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ในปีต่อไป
๒.๗ การประชาสัมพันธ์ ศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์ ส่งประกวด ศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ ระดับจังหวัด และระดับเขต
๓. การดำเนินงานระดับอำเภอ
๓.๑ แต่งตั้งคณะทำงานขับเคลื่อนศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์
๓.๒ ประสานหน่วยงานภาครัฐ ให้การสนับสนุนงานวิชาการ งบประมาณ ตั้งจุดสาธิตของหน่วยงาน
๓.๔ สร้างเครือข่ายศูนย์เรียนรู้ ในอำเภอครบทุกตำบล
๓.๕ ประชาสัมพันธ์ ศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริอำเภอกาญจนดิษฐ์ โดยจัดงาน “วันชาววนาไทย” ตำบลช้างขวา สืบสานประเพณีอันดีงามและชมนิทรรศการ ณ ศูนย์เรียนรู้โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริระดับอำเภอ อำเภอกาญจนดิษฐ์
