เลี้ยงฝาย

สายน้ำจากลำธาร..คือสายเลือดชาวนา..กลางท้องทุ่งแห่งนี้

ทุ่งนาแถบนี้ทั้งหมดอยู่นอกเขตชลประทาน ทุ่งนาของเราอาศัยน้ำจากลำธารที่ใหลมาจากภูเขา และน้ำฝน เราสามารถทำนาได้ปีละครั้ง สลับกับการปลูกถั่วเหลือง ทุกปีประมาณกลางเดือนมิถุนายน เราจะมีการเลี้ยงฝาย หรือ เลี้ยงผีที่อยู่บริเวณฝาย เป็นความเชื่อของชุมชนที่สืบต่อกันมาจากบรรพบุรุษของเรา จนถึงทุกวันนี้ โดยเราเชื่อกันว่าที่..น้ำ..อุดมสมบูรณ์ หล่อเลี้ยง ท้องทุ่ง มาจากบรรดาผีทั้งหลายที่คอยปกป้กรักษาแหล่งน้ำของเรา (โปรดใช้วิจารณญาณ เป็นความเชื่อส่วนบุคคล)

ลักษณะฝาย

ลักษณะลำเหมืองกลางท้องทุ่ง

ในการแบ่งน้ำเข้านาเราจะจัดสรรโดยผืนนาของแต่ละเจ้าจะมีขนาดเล็กใหญ่ ไม่เท่ากัน เราจะแบ่งกันเป็น "ต้าง" โดย 1 ต้าง เท่ากับ 4 นิ้ว มีการเก็บค่าธรรมเนียมเพื่อการดูแลรักษา ต้างละ 10 บาท เช่น ผืนนาของดิฉันมี 10 ไร่ มีต้างอยู่ 2 ต้าง ดิฉินจะต้องเสียค่าธรรมเนียม 20 บาท ต่อปี อย่างนี้เป็นต้น

ลักษณะต้างน้ำ

ลักษณะของแตน้ำ

ในวันที่เลี้ยงฝายจะมีการทำความสะอาดและพัฒนาลำเหมืองโดย ชาวนาแต่ละครอบครัวจะส่งตัวแทน 1 คน โดยมากเป็นผู้ชาย พร้อมห่อข้าว 1 ห่อด้วย เพราะหลังจากเลี้ยงฝายเสร็จเราจะมีอาหารที่เลี้ยงกินกัน คือ ไก่ จะมีแม่ครัวเตรียมอาหารรอ เมนูคือ "ยำจิ้นไก่"

ตรงบริเวณใหนที่หญ้าขึ้นรก น้ำใหลไม่สะดวก พวกเราจะช่วยกันทำความสะอาด ฟันหญ้าและ เก็บกิ่งไม้แห้ง ออกจากทางน้ำให้หมด

ตลอดลำเหมือง ผ่านต้างน้ำ แตน้ำ ของผืนนาแต่เจ้า เราก็เดินทางมาถึงบริเวณจุดที่เรียกว่า ฝาย

พอไปถึงก็มีแม่ครัว ต้มไก่ รออยู่ก่อนแล้ว และนี่ก็คือไก่ที่จะนำมาเลี้ยงผีฝายในวันนี้

ไก่ต้มจะนำมาวางบนแคร่ไม้ไผ่ พร้อมกับ เหล้าขาว และข้าวเหนียว ข้าวตอก ดอกไม้ ตัวแทนชาวนา (ลุงศรี) จุดธูป เทียน บอกกล่าวแก่ บรรดาผีทั้งหลายที่อยู่บริเวณฝายแห่งนี้ให้มารับเครื่องเซ่นใหว้ เวลาผ่านไปซัก 15 นาที ก็มีการจุดประทัดหลายลูกทีเดียว (มัวแต่ตกใจไม่ทันได้นับค่ะ)

การเลี้ยงฝายจบพิธี ต่อไปก็เป็นการเลี้ยงคนต่อ หลังจากนั้น ไก่ต้ม แม่ครัวก็นำมาทำยำจิ้นไก่เลี้ยงชาวนาต่อไป

แม่ครัววันนี้คือ น้าอุ่น น้าเสียม และ น้าคำหน้อย ทุกคนเป็นชาวนาค่ะ ในขณะที่แม่ครัวกำลังปรุงอาหาร ทางด้าน แก่ฝาย หรือ หัวหน้าฝาย หรือ หัวหน้าชาวนา ลุงสอน ก็ขึ้นกล่าวเรื่องราวที่เกิดขึ้น และการทำงานเกี่ยวกับการใช้น้ำและรายรับรายจ่ายของปีที่ผ่านมาให้กับ ชาวนาฟัง

ข้างๆ ลุงสอน คือ ผู้ใหญ่บ้านสุทัศน์ บุญเรือง ก็มาร่วมงานนี้ด้วย นอกจากนี้ก็ยังมีผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน ลุงเดช เสื้อสีฟ้า และ ลุงแทน เสื้อสีน้ำเงิน ใส่แว่นดำ อบต.หมู่บ้าน