รำพึงรำพันไปงั้นเอง เห็นฝนมันตกก็คิดอะไรไปเรื่อยเปื่อย

๒๖/๐๖/๒๕๕๔

************

              วันนี้ฝนตกทั้งวัน ขณะที่ผมเขียนบันทึกอยู่นี้ฝนก็ยังตกอยู่ คงจะเข้าฤดูกาลทำนาอีกครั้งแล้วสินะ  รู้สึกว่าวิถีชีวิตของมนุษย์เรากับวิถีทางธรรมชาติดูจะแยกกันไม่ออกเลย  ในระยะหนึ่งปีของวิถีชีวิตกับวิถีแห่งธรรมชาติ เท่าที่ผมสังเกตดูด้วยตนเอง  สัมผัสด้วยตนเอง พบว่า

              ช่วงเดือนกุมภาพันธ์ ถึงเดือน พฤษภาคม น่าจะเป็นช่วงระยะเวลาแห่งการใช้จ่าย ของชาวบ้าน  เพราะเห็นชาวบ้านทั้งในหมู่บ้านและบ้านใกล้เคียงต่างพากันจัดงานเป็นจำนวนมาก ทั้งงานมงคลและอวมงคล มีตั้งแต่  งานแต่งงาน  งานบวชพระ งานขึ้นบ้านใหม่ งานตามประเพณีคือสงกรานต์  งานทำบุญอุทิศให้ผู้ตาย  งานสลากภัต  งานวันสำคัญทางศาสนา  ใช้จ่ายเป็นค่าเปิดเทอมเล่าเรียนหนังสือของลูก ๆ  นอกจากนี้ ยังต้องนำเงินที่ได้จากการทำนา ทำไร่ ไปใช้หนี้ให้กับสหกรณ์ และ ธ.ก.ส. ที่ได้กู้มาลงทุนในการทำการเกษตร  โดยสหกรณ์กำหนดเขตให้ไม่เกินเดือนมีนาคมของทุกปี ส่งเสร็จหรือใช้หนี้เสร็จแล้วก็ขอกู้มาใหม่อีก  ซึ่งดังกล่าวมาล้วนแล้วแต่เป็นช่องทางในการใช้จ่ายทั้งสิ้น

               วิถีทางธรรมชาติ ช่วงนี้ดูจะมุ่งเน้นไปทางการทำนาปลัง การปลูกข้าวโพดและปลูกมันสำปะหลังเป็นหลัก  ชาวบ้านส่วนใหญ่จะพักทำนาชั่วคราว

               ช่วงเดือนมิถุนายน ถึงกลางเดือนตุลาคม  เป็นช่วงที่ชาวบ้านจะมีการเข้าวัดทำบุญ รักษาศีล ฟังธรรมของผู้สูงอายุ มีการจัดกิจกรรมทำบุญในช่วงเข้าพรรษา วันแม่แห่งชาติ และวันออกพรรษาของประชาชนและหน่วยงานราชการ

              ชาวนาเตรียมความพร้อมในการทำนา โดยเฉพาะช่วงนี้มีฝนตกชุกมาก วันสองวันนี้ชาวนาคงต้องได้ไถนาเตรียมพันธุ์ข้าวเพื่อใช้หว่านกันอีกแล้ว  แต่สิ่งที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิมก็คือ  มองหาคนที่จะทำนาดำ(ปลูก)นั้นยากมาก ชาวนาแถวนี้ทำนาหว่านกันเป็นส่วนใหญ่  โดยเห็นว่านาหว่านนั้นทำง่าย ประหยัดค่าแรง ประหยัดเวลา และค่าใช้จ่ายอื่น ๆ  แต่พอเวลาเก็บเกี่ยวกลับบ่นว่า ได้ข้าวน้อย(ได้เงินน้อยไปด้วย)   ช่วง ๔-๕ เดือนนี้ เป็นช่วงการดูแลเอาใจใส่นาข้าวมากกว่างานอื่นใด   

              ช่วงเดือนตุลาคม ถึงเดือน มกราคม    เป็นช่วงที่ชาวบ้านได้ร่วมกันจัดงานวันเทโวโรหณะ จัดขบวนแห่พระ แห่เทพบุตรเทพธิดา แห่เปรตกันในช่วงวันออกพรรษา และพร้อมใจกันจัดงานเทศน์มหาชาติ  ที่บ้านนี้เรียกว่า “เดือนยี่”  ซึ่งตรงกับ วันลอยกระทงของทางภาคกลาง จัดกัณฑ์เทศน์ของกลุ่มหนุ่มสาวและกลุ่มแม่บ้านร่วมกัน โดยการจัดให้มี รำวงย้อนยุค เพื่อหาเงินและสิ่งของที่ใช้เป็นสาธารณะประโยชน์เข้าวัด ได้พักผ่อนให้หายเหนื่อยล้าจากการทำงานได้บ้าง ช่วงเดือนดังกล่าวนี้ ยังได้จัดให้มีการตักบาตรทำบุญวันขึ้นปีใหม่แบบไทยด้วย และชาวบ้านถือว่าชีวิตเรานั้นแก่กันไปอีกปีหนึ่งแล้ว จึงไม่ควรประมาท

               ส่วนวิถีทางธรรมชาตินั้น ก็มีการเก็บเกี่ยว  ต้นข้าวจะออกรวงเหลืองอร่ามเต็มท้องนา  ชาวบ้านส่วนใหญ่จะใช้รถเกี่ยวข้าว (รถดูด) เป็นข้าวเมล็ดออกมาเลย  แต่ก็จะต้องนำข้าวที่ใช้รถดูดมาแล้วนั้นไปตากในลานตากอีกครั้งหนึ่ง  เพราะข้าวไม่แห้งเหมือนที่ใช้คนเกี่ยว  ที่ใช้คนเกี่ยวต้องตากแดดเอาไว้ถึง ๒ วันเต็ม ถึงจะมัดแล้วนำเข้าเครื่องปั่นได้  ส่วนเสียอีกอย่างหนึ่งก็คือ ชาวบ้านที่มีอาชีพรับจ้างต้องตกงาน เพราะรถเกี่ยวข้าวมาแย่งงานไปเกือบหมด จะเหลือให้เกี่ยวจริง ๆ ก็ที่เป็นน้ำขัง เป็นร้อง เป็นหนอง รถเกี่ยวข้าวลงไม่ได้เท่านั้นเอง  การลงแขกเกี่ยวข้าวเริ่มจะหายไป  ชาวบ้านจะได้เงินจากการขายข้าวเพื่อนำไปใช้หนี้ก็ช่วงฤดูกาลนี้แหละ

                สรุปแล้วในหนึ่งปี  วิถีทางธรรมชาติกับวิถีชีวิตของชาวนาหรือชาวบ้าน  ก็หมุนวนอยู่อย่างนี้  คือ  กู้เงิน ทำนา  ดูแลรักษาให้เจริญเติบโต  เก็บเกี่ยวผลผลิต  นำไปขาย  นำเงินไปใช้หนี้  ใช้จ่ายตามเทศกาล แล้วก็มาเริ่มต้นกู้เงินใหม่ ทำนา ดูแลรักษาให้เจริญเติบโต...อีกรอบหนึ่ง  วิถีชีวิตของชาวนา ชาวไร่ ตามชนบทก็จะเป็นวัฏฏะแบบนี้ไม่มีที่สิ้นสุด จนกว่าจะตายกันไปข้างหนึ่งนั่นแหละ