เกิดปรากฎการณ์ของการ “สะสางและต่อยอด” ได้อย่างภาคภูมิ ถึงแม้จะยังไม่สัมฤทธิ์ผลอย่างที่ตั้งเป้าไว้ทุกเรื่อง แต่ก็สะท้อนให้เห็นพัฒนาการที่ดีของการจัดการความรู้ของนิสิต หรือฝ่ายพัฒนานิสิตของที่นี่

 

(๑) ว่าด้วย "ทุนและเสบียง"


ก่อนการจะเริ่มต้นขับเคลื่อนกิจกรรมใดกิจกรรมหนึ่ง
ผมมักชวนให้ผู้เกี่ยวข้องหวนกลับไปทบทวน “กระบวนการ” และ “ผลลัพธ์”  จากกิจกรรมที่ผ่านมาก่อนเสมอ

กิจกรรมที่ว่านั้น ประกอบด้วยกิจกรรมเดียวกันที่ผ่านพ้นมาเมื่อปีที่แล้ว หรือไม่ก็เป็นกิจกรรมเดียวกันที่จัดขึ้นครั้งล่าสุด และอีกกิจกรรมหนึ่งก็คือกิจกรรมที่เพิ่งจัดเสร็จสิ้นไปอย่างสดๆ ร้อนๆ นั่นเอง

วิธีคิดเช่นนั้น เป็นส่วนหนึ่งที่เกิดขึ้นจากการที่ผมได้เข้ามาเรียนรู้ในเรื่อง “การจัดการความรู้”  จนกระทั่งประกาศวาทกรรม
กับลูกทีมว่า “ปัญหาเก่าห้ามเกิด...ปัญหาใหม่ไม่ว่ากัน”
 

การงานในแต่ละครั้ง  ผมชวนให้ผู้เกี่ยวข้องกลับไปทบทวนเรื่องราวต่างๆ ที่เกิดขึ้นจากการทำงานให้ได้มากที่สุด  เพื่อให้มี “ทุน” ในการขับเคลื่อน และยิ่งในองค์กรของนิสิตที่มักเปลี่ยนแปลงกลุ่มคนทำงานในทุกปีการศึกษา  ก็ยิ่งควรต้องเรียนรู้       จาก “ทุนเดิม” (บ้าง)  มิใช่ตั้งหน้าตั้งตา “แหวกขนบ” สร้าง “แผ่นดินใหม่” หรือสร้าง “นิยามใหม่” เพื่อสถาปนา “ประวัติศาสตร์ตนเอง” อยู่ร่ำไป โดยไม่คำนึงถึงการ “ต่อยอด” และท้าทายกับ “ปัญหา” ที่ต้อง “แก้ไข” ...

ซึ่ง "ทุน" ที่ว่านั้น หากไม่นับกระบวนการ “มอบงานและสอนงาน”  ในเวทีที่นิสิตมักจัดขึ้นในทุกปลายปีการศึกษา ก็หาใช่ว่าจะค้นหาได้ยากเย็นสักหน่อย  เพราะทั้งปวงนั้น ผมได้บันทึกไว้ในโลกแห่ง gotoknow.org บ้างแล้วพอสมควร 


บันทึกหลายเรื่องที่เกี่ยวกับการจัดกิจกรรมของนิสิตนั้น  บางเรื่องอาจเป็นแค่บันทึกธรรมดาๆ ที่เป็นเสมือนจดหมายเหตุ
ซึ่งเน้นการบันทึกเหตุการณ์เป็นสำคัญ  หากแต่บางเรื่องอาจมีมุมมอง ทัศนะที่เป็น “จุดเด่นจุดด้อย” ของกิจกรรมไปในตัว
ซึ่งผมมักนำเสนอไว้หลากสไตล์  มีทั้งตรงไปตรงมา ซุกซ่อนให้ขบคิด หรือแม้แต่หยิกข่วนแบบทีเล่นทีจริง  แต่ไม่ว่าจะด้วยกลวิธีใด สไตล์ใดก็ตาม ทั้งหลายทั้งปวงนั้นก็น่าจะช่วยให้เห็นภาพอันเป็น “ทุนเดิม” ของการจัดกิจกรรมได้ในระดับหนึ่ง

และทุนเดิมที่ว่านั้น ก็น่าจะเป็นเหมือน “เสบียง” ของการเดินทาง  หรือขับเคลื่อนกิจกรรมได้เป็นอย่างดี

 

 

 

 

 

(๒) ว่าด้วยวัฒนธรรม "บอกเล่าเก้าสิบ"

 

เฉกเช่นกับวันที่ ๔ เมษายน ๒๕๕๔ ที่ผ่านมา
ผู้บริหารฝ่ายพัฒนานิสิตทุกคณะ ได้ประชุมร่วมกับผู้นำองค์กรนิสิตที่ประกอบด้วยองค์การนิสิต สภานิสิต และนายกสโมสรนิสิตจำนวน ๑๘ คณะ

การประชุมครั้งนั้นเป็นการประชุมชี้แจงและเตรียมความพร้อมในกิจกรรม “วันสงกรานต์” ที่จะจัดขึ้นในวันที่ ๗ เมษายน ๒๕๕๔

ที่นี่เรามีวัฒนธรรมของการพบปะพูดคุยเช่นนี้เสมอ  ในยามที่นิสิตจะจัดกิจกรรมอะไรสักอย่างที่เป็นกิจกรรมหลัก หรือประเพณีหลักของมหาวิทยาลัย  นิสิตจะมานำเสนอกับผู้บริหารร่วมกันเช่นนี้เสมอ 

และก็เป็นที่น่าชื่นชมว่าการนำเสนอที่ว่านั้น  ส่วนใหญ่เป็นการ “บอกเล่าเก้าสิบ” เสียมากกว่า  ร้อยทั้งร้อยผู้บริหารก็มักจะ
“ไฟเขียว” ให้นิสิตได้ทำในสิ่งที่พวกเขาคิด จะมีบ้างก็เป็นแต่เพียงการ “ฝากประเด็น”  ให้กลับไปคิด
        ... ส่วนคิดแล้วจะทำอย่างไร  ก็เป็นสิทธิของพวกเขา  เพียงแต่ย้ำให้เรียนรู้ที่จะรับผิดชอบผลพวงของการตัดสินใจ
และกล้าหาญที่จะถอดบทเรียนเมื่อกิจกรรมยุติลง

 

 

วัฒนธรรมเช่นนั้น  บางมุมมองอาจสะท้อนว่าเป็นการกำกับดูแลที่ค่อนข้าง “หย่อนยาน” อยู่บ้าง  แต่ในความเป็นจริง เมื่อเพ่งมองสู่ระบบ หรือวัฒนธรรมอย่างลึกซึ้ง  จะเห็นชัดว่า “ที่นี่เราทำงานแนบใกล้ชิดกับนิสิตมาก”  เป็นการทำงานภายใต้แนวคิด การพยายามเปิดพื้นที่ให้นิสิตได้  “คิดและทำ”  ในสิ่งที่นิสิตต้องการ และเมื่อข้ามพ้นออกจากเวทีประชุม  ทีมงานที่เกี่ยวข้องในระดับมหาวิทยาลัย ก็จะมีคำสั่งมอบหมายให้เป็นพี่เลี้ยงเชื่อมประสานการทำงานร่วมกับนิสิตอย่างใกล้ชิด  หากแต่เป็นการทำงานที่อำนวยความสะดวก ให้คำแนะนำ และช่วยคลี่คลายปมปัญหาต่างๆ แต่ไม่ใช่ไป “ทำแทน”  นิสิต  อันเป็นส่วนหนึ่งกับวาทกรรมที่ผมพูดและประกาศใช้ว่า “พูดให้ฟัง ทำให้ดู อยู่เป็นเพื่อน” 

 

(๓) ว่าด้วยการ "โสเหล่ เพื่อสะสาง..ต่อยอด"

 

การประชุมในแบบ “บอกเล่าเก้าสิบ”  ในครั้งนั้น  ในที่สุดก็เปลี่ยนผ่านไปสู่การ “โสเหล่” ไปโดยปริยาย  โดยนายกองค์การนิสิตและแกนนำผู้นำนิสิต ได้สะท้อนข้อมูลปัญหากิจกรรม “วันสงกรานต์”  ในปีที่ผ่านมาหลายประเด็น  แต่มีประเด็นที่ถูกหยิบมา “สะสางและต่อยอด” เพื่อขับเคลื่อนต่อในครั้งนี้  เป็นต้นว่า...

  • เน้นการอนุรักษ์และสืบสานมากกว่าการประชันขันแข่ง
  • เน้นให้ชุมชนมีส่วนร่วม และสัมพันธ์กับกิจกรรม “หนึ่งคณะ หนึ่งหมู่บ้าน”
  • เน้นการนำเสนอเรื่องราวประเพณีวัฒนธรรมของชาวอีสานจากทุกจังหวัด ด้วยการสะท้อนเป็นเรื่องราว หรือ “นาฏการณ์”  ในขบวนแห่
  • เน้นการต่อยอดกิจกรรมก่อเจดีย์ทราย และการรดน้ำดำหัวชาวบ้านและผู้บริหารท้องถิ่น และผู้บริหารมหาวิทยาลัยฯ
  • เน้นให้หน่วยงานต่างๆ ในมหาวิทยาลัยเข้ามามีส่วนร่วม
  • เน้นการรณรงค์ “สงกรานต์ปลอดเหล้า” และส่งเสริมการอนุรักษ์ “พลังงาน”
  • เน้นการจัดสรรงบประมาณเพิ่มเติมสู่คณะต่างๆ ให้มากกว่าปีที่แล้ว เพื่อให้คณะสามารถทำกิจกรรมได้อย่างไม่ขัดเขิน
    แต่ต้องยึดหลัก “สมถะพอเพียง”
  • เน้นการจัดสวัสดิการให้ชาวบ้านอย่างทั่วถึง  เช่น  รถนำส่ง  ของที่ระลึก อาหารการกิน ที่นั่งที่พักผ่อน ฯลฯ
  • เน้นการดูแลชาวบ้านคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิอย่างใกล้ชิดและเป็นกันเอง
  • เน้นการมีส่วนร่วมในกิจกรรมทุกกิจกรรม ไม่ใช่เข้าร่วมแต่เฉพาะกิจกรรมที่สนุกสนาน แต่ไม่สนใจกิจกรรมที่เป็นพิธีการ
    และทางการ เช่น พิธีเปิด พิธีรดน้ำดำหัว
  • เน้นการบริหารจัดการเรื่องเวลาและกิจกรรมแบบยืดหยุ่น แต่ไม่ลากยาวแบบฟุ่มเฟือย
  • ฯลฯ

 

 

 

นี่เป็นเพียงส่วนหนึ่งที่ถูกหยิบยกขึ้นมา “บอกเล่าเก้าสิบ-โสเหล่” กันในเวทีครั้งนั้น ซึ่งทุกประเด็นล้วนเป็นข้อมูลจากปีที่แล้ว
ที่พบและเห็นสอดคล้องกัน และส่วนหนึ่งก็มาจากบันทึกใน Blog ที่ผมได้สะท้อนไว้  สิ่งเหล่านี้แหละที่ผมเรียกว่า “ทุน”
หรือ “เสบียง” ที่จะต้องนำพาไปเป็นฟันเฟืองของการขับเคลื่อนกิจกรรม

ครับ, เป็นการทำงานในแบบ “สะสางและต่อยอด”  ไม่ใช่ “สะสาง” เพื่อสร้าง “แผ่นดินใหม่”   วิธีการแบบนี้  ผมเชื่อเหลือเกินว่า  จะกล่อมเกลาให้นิสิตมีทัศนคติที่ดีต่อการเรียน การทำกิจกรรม และการใช้ชีวิตที่ดีได้ 

นอกจากนี้ยังมีการเปิดประเด็นใหม่ๆ เข้ามา “โสเหล่” กันอย่างแสนสนุก  เป็นต้นว่านิสิตบางท่านตั้งคำถามกับนายกองค์การนิสิตถึงระบบการจราจรทั้งในชุมชนและมหาวิทยาลัย

ประเด็นดังกล่าว ผมถือว่าสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าการ “บริหารจัดการ” ในเรื่องอื่นๆ   ซึ่งผมก็เสริมแรงหนุนว่า “ทำอย่างไรก็ได้ที่ไม่สร้างความเดือดร้อนให้คนส่วนใหญ่ หรือถ้าจะกระทบ ก็ให้กระทบให้น้อยที่สุด เพราะนิสิตก็ไม่ควรทำตัวเป็น “อภิสิทธิ์ชน” ไปซะทุกเรื่อง...!!”

 

 

 

เป็นที่น่ายินดีว่าการเปิดประเด็นโสเหล่ที่ว่านั้น ทุกคนต่างก็ร่วมแสวงหาทางออกร่วมกันอย่างตรงไปตรงมา โดยที่ผมและทีมงานก็ยังนิ่งสงบฟังเป็นระยะๆ เพราะรู้อยู่แล้วว่าเรื่องเหล่านี้ ท้ายที่สุดแล้วผมและทีมงานมีทางออกรองรับไว้แล้วเหมือนกัน  เพียงแต่อยากให้นิสิตได้ขบคิด แลกเปลี่ยนกันเสียก่อน  และบางส่วนเราก็ประสานงานกับฝ่าย “จราจรและรักษาความปลอดภัย” ของมหาวิทยาลัยฯ บ้างแล้ว

ผลพวงของการ  “โสเหล่”  ในครั้งนั้น ก่อให้เกิดแนวคิดและกระบวนการหลายอย่าง เช่น

  • ยึดโยงเครือข่ายให้หลากหลาย ทั้งภาครัฐ และท้องถิ่น  เพื่ออำนวยความสะดวกในด้านการจราจร 
  • ชวนร้านรวงระหว่างทางให้มีส่วนร่วม  
  • เน้นการใช้เวลาในถนนหลวงให้น้อยที่สุด  เพื่อมิให้กระทบต่อการสัญจรของชาวบ้าน 
  • เน้นโซนนิ่งการจอดรถที่เป็นสัดส่วน เพื่อง่ายต่อการดูแล และการปรับเปลี่ยนเส้นทางจราจรในมหาวิทยาลัยฯ ให้สอดรับ
    กับกิจกรรมที่มีขึ้น

 

 

(๔) ว่าด้วยความสุข : ผลลัพธ์ของการสะสาง ต่อยอด

 

สรุปแล้วก็คือ กิจกรรมวันสงกรานต์ที่ผ่านมา  ได้เกิดปรากฎการณ์ของการ “สะสางและต่อยอด”  ได้อย่างภาคภูมิ   ถึงแม้จะยังไม่สัมฤทธิ์ผลอย่างที่ตั้งเป้าไว้ทุกเรื่อง  แต่ก็สะท้อนให้เห็นพัฒนาการที่ดีของการจัดการความรู้ของนิสิต หรือฝ่ายพัฒนานิสิตของที่นี่

อย่างน้อยก็ชี้ให้เห็นว่า “แผ่นดินผืนเก่า” ยังมี “ทุนและเสบียง” สำหรับการขับเคลื่อนของชีวิตอย่างเหลือเฟือ

เพียงเปิดใจ “สะสางและต่อยอด” อย่างมีสติ  อะไรๆ ก็เปล่งประกายได้อย่างไม่ฝืดเคือง

ครับ,  ผมมีความสุขกับงานครั้งนี้มาก
และเชื่อว่านิสิต หรือผู้ที่เกี่ยวข้องกับงานนี้ ก็มีความสุขไม่แพ้กัน