ขออนุญาตบันทึกข้อมูลความรู้ไว้สำหรับทบทวนตน สอนลูก และสอนศิษย์ เพื่อจัดหมวดหมู่ให้ง่ายต่อการค้นหา สามารถนำไปใช้ได้ทันท่วงที มิได้คิดที่จะทำตนเป็นผู้รู้แต่ประการใด เพียงต้องการแปลข้อความยาก ๆ ที่เป็นภาษาบาลีให้เป็นคำง่าย ๆ ให้เหมาะสมกับต้นทุนความรู้ของตนเอง เหมาะสมกับวัยของลูก และลูกศิษย์

 

              ภาพจากhttp://www.br.ac.th/elearning/social/jitraporn

เรื่องของ  "ทุกข์" เป็นแก่นแห่งคำสอนของพุทธศาสนา สัจจธรรมอันเป็นหลักสำคัญนี้เรียกว่า........ "อริยสัจ 4" เป็นคำสอนที่ฉันจำได้ว่าเคยเรียนมาตั้งแต่สมัยประถมศึกษา และยังจดจำมากระทั่งปัจจุบันนี้

หลายวันก่อน ฉันถามนักเรียนเกี่ยวกับเรื่องของอริยสัจ 4 ด้วยเหตุที่ตัวเองไม่ได้สอนวิชาพุทธศาสนา  เพราะได้ยกหน้าที่นี้ให้กับ พระครูสอนศีลธรรมของโรงเรียน เมื่อนักเรียนตอบไม่ได้ ก็เป็นหน้าที่ของครูที่จะต้องอธิบายให้นักเรียนเข้าใจ เพื่อเป็นต้นทุนทางปั้ญญาในการที่จะศึกษาพระธรรมคำสอนของพุทธศาสนาในลำดับต่อ ๆ ไป  ดังนี้

สัจจธรรมอันเป็นหลักสำคัญที่นักเรียนจะต้องทำความเข้าใจคือ "อริยสัจ 4" ซึ่งแปลว่า "สัจจะที่ทำให้เป็นผู้ประเสริฐ 4 ประการ" อันเป็นสัจจะทางปัญญา ได้แก่

1. ทุกข์  สอนให้เข้าใจว่า "พอเกิดก็เป็นทุกข์" เสียแล้ว เป็นธรรมดาของชีวิตมนุษย์และสัตย์ที่จะต้องเกิด  แก่ เจ็บ และตาย  จะต้องพบกับความทุกข์ทั้งกายและใจ

2. สมุทัย สอนให้เข้าใจว่า สาเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์นั้นคือ "ตัวตัณหา" คือความดิ้นรนทะยานอยากได้หรือไม่อยากได้ของจิต ได้แก่อยากในกาม  อยากได้ตำแหน่งนั้นแต่ไม่อยากได้ตำแหน่งนี้ อยากได้ลาภยศเงินทอง หรืออยากให้พ้นจากภาวะบางอย่าง

3. นิโรธ สอนให้รู้จักการดับทุกข์ คือสอนให้รู้จัก "ดับตัณหา" หรือความดิ้นรนทะยานอยากและไม่อยากให้ลดน้อยถอยลง

4.มรรค สอนให้รู้จักแนวทางปฏิบัติให้ถึงซึ่งการ "ดับทุกข์" (มรรคแปลว่า แนวทาง) ซึ่งมีประกอบกัน 8 แนวทาง คือ

1) สัมมาสมาธิ (ตั้งใจชอบ)  = ตั้งใจแน่วแน่ให้เป็นสมาธิ

2) สังมาสังกัปปะ (ดำริชอบ) = คิดออกจากสิ่งผูกพันที่เป็นทุกข์ไม่พยาบาทและมุ่งร้าย

3) สัมมาทิฐิ(เห็นชอบ) =  รู้เห็นตามความเป็นจริงในอริยสัจ 4

4) สัมมาวาจา (วาจาชอบ) =  เว้นพูดเท็จ ส่อเสียด เพ้อเจ้อ คำหยาบ

5) สัมมากัมมันตะ (การกระทำชอบ) = เว้นฆ่าทรมานสัตว์ ขโมยผิดในกาม

6) สัมมาอาชีพ (เลี้ยงชีพชอบ) =  เว้นอาชีพที่ผิดศีลธรรม (ค้าคน อาวุธ ยาเสพติด ทำลายชีวิต)

7)สัมมาวายามะ (เพียรชอบ) =  เว้นกระทำบาปที่จะเกิดและบาปที่เกิดแบ้ว เพียรทำกุศล

8)สัมมาสติ (ระลึกชอบ) = ระลึกในที่ตั้งสติที่ดีในสติปัฏฐาน 4 คือ กาย เวทนา จิต และธรรม

หนทาง 8 อย่าง (มรรคมีองค์ 8) นี้ถ้าจะย่อลงมาเพื่อนำไปปฏิบัติก็ได้แก่ "ไตรสิกขา" ซึ่งแปลว่า ข้อที่พึงศึกษาปฏิบัติ 3 ประการ คือ 

ศีล   สมาธิ  ปัญญา