ภูมิปัญญาชาวบ้าน

ารทำมาหากิน ชาวเลยเป็นเกษตรกรมาตั้งแต่สมัยโบราณ ภูมิปัญญาจึงมักเกี่ยวข้องกับการเกษตรและเครื่องใช้ที่จำเป็นในชีวิตประจำวัน
                เครื่องจักสาน  เป็นงานหัตถกรรมที่ทำแทบทุกหมู่บ้าน เป็นการผลิตเพื่อใช้ในครัวเรือน และเป็นเครื่องมือที่ใช้ในการดำรงชีพ โดยการนำวัตถุดิบ ที่มีอยู่ในท้องถิ่นได้แก่ ไม้ไผ่ ใบลาน หวาย มาขัดเป็นลวดลายตามที่ต้องการสร้างสรรค์เป็นรูปทรงต่าง ๆ  เป็นภาชนะของใช้ในครัวเรือน เช่น แอ็บข้าว (กระติบข้าว)  ซ้า (กระบุง)  กระจาด (ใส่ขนมจีน)  กระด้ง ไซ ตุ้มดักปลา ข้อง สุ่มไก่ หับไก่ ต่อมาได้พัฒนารูปแบบมาเป็นของที่ระลึก ของชำร่วย และผลิตภัณฑ์ที่เน้นความสวยงาม สำหรับเป็นของประดับตกแต่งบ้าน
                การทอผ้า สตรีส่วนใหญ่ในหมู่บ้านต่าง ๆ ของจังหวัดเลยสามารถทอผ้าฝ้ายเพื่อใช้ในครอบครัว โดยใช้เวลาว่างจากการทำไร่นา ชาวไทเลยในอดีตถือว่า การทอผ้าเป็นงานพื้นฐานของผู้หญิงที่จะต้องเป็นแม่บ้าน ปัจจุบันมีอยู่เพียงไม่กี่หมู่บ้าน ที่ยังคงสืบทอดวิธีดั้งเดิมในการทอผ้าพื้นเมือง เช่น ซิ่นยก ซิ่นลายขิด ซิ่นด่าน ซิ่นหมี่ ของชาวบ้านก้างปลา บ้านนาอ้อ อำเภอเมือง ฯ
                เครื่องมือในการทอผ้าของชาวไทเลยประกอบด้วยอิ้วฝ้าย สำหรับแยกเมล็ดฝ้ายออกจากปุยฝ้าย หลา สำหรับปั่นฝ้ายให้เป็นเส้นด้าย เบี้ย อุปกรณ์สำหรับพันเส้นด้ายที่ออกจากหลา แป้นทำล่อฝ้าย สำหรับรองฝ้ายเพื่อล่อฝ้ายให้เป็นหางสำลี ก่อนนำไปปั่นเป็นเส้นด้าย กวัก เป็นอุปกรณ์ในการกรอเส้นด้าย หางเห็น สำหรับเสียบกวัก เพื่อกรอเส้นด้ายกง สำหรับกวักด้ายเพื่อนำไปเฝีย สำหรับคันหูกเพื่อนำไปเป็นผืนผ้า พึม สำหรับเรียงเส้นด้ายเพื่อทดแทนเข้าพึม สำหรับเรียงเส้นด้าย ที่จัดทำลวดลายสำเร็จ เป็นชุดกระสวยสำหรับใส่หลอดด้ายเล็ก ๆ แล้วใช้ทอพุ่งเส้นด้าย  และ กี่ สำหรับทอผ้าให้เป็นผืน
                ขั้นตอนการทอผ้าโดยสังเขปดังนี้คือการย้อมเส้นด้าย การนำด้ายไปกรอเข้ากับหลอดด้าย นำด้ายที่กรอแล้วไปด้น (เดินด้าย) สอดพึม การสึบหูก การเก็บเข้าพึม เก็บลาย ทอผ้า
                    ผ้าหม้อนิล  เป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดเลย เป็นที่นิยมและรู้จักกันทั่วไป วัตถุดิบที่ใช้ในการทำผ้าหม้อนิลแบบโบราณได้แก่ ต้นคราม หรือต้นห้อม สำหรับหมักเป็นน้ำครามเพื่อสกัดให้ได้สีสำหรับย้อมผ้า น้ำด่างจากขี้เถ้าสำหรับเป็นส่วนผสมของสีห้อมที่ได้จากต้นห้อม แป้งมันสำหรับลงผ้าหม้อนิลเพื่อให้รีดเรียบง่าย