มีการนำเอาทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น ไปดัดแปลงเป็นเพลงไทยสากล ๕ เพลง และนำเอาทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหมชั้นเดียวไปดัดแปลงเป็นเพลง ๑ เพลง ส่วนอีก ๒ เพลงดัดแปลงทำนองบางส่วนจากแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น

เพลงแขกมอญบางขุนพรหมเป็นเพลงไทยเดิมสำเนียงแขกปนมอญ ซึ่งแต่ดั้งเดิมมีเพลงแขกมอญและเพลงแขกมอญบางช้าง ๒ ชั้น ทำนองเก่ามาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เมื่อถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนกลางจึงเกิดเพลงแขกมอญบางขุนพรหมขึ้นอีกเพลงหนึ่ง

แขกมอญบางขุนพรหมเป็นเพลงเถา (ประกอบด้วยเพลงอัตราจังหวะ ๓ ชั้น(ช้า) ๒ ชั้น(ปานกลาง) และชั้นเดียว(เร็ว) บรรเลงติดต่อกันตามลำดับ) สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิตทรงพระนิพนธ์เพลงแขกมอญบางขุนพรหมขึ้นจากเพลงมอญเก่าอัตราจังหวะสองชั้นชื่อเพลงมอญตัดแตง เมื่อ พ.ศ.๒๔๕๓ ตั้งชื่อว่า “แขกมอญบางขุนพรหม” เพราะแต่งตามตามแบบแผนของเพลงแขกมอญ คือ เพลงมี ๓ ท่อน ทำนองของเพลงต้องสอดแทรกสำเนียงมอญ และในจังหวะสุดท้ายของแต่ละท่อนต้องมีทำนองซ้ำกัน ส่วน “บางขุนพรหม” เป็นวังที่ประทับของพระองค์ แต่ตามประวัติมีว่าทรงแต่งเพลงนี้ที่พระราชวังบ้านปืน จังหวัดเพชรบุรี

บทร้องเพลงแขกมอญบางขุนพรหมเถา อัตรา ๓ ชั้นและ ๒ ชั้นมาจากเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ส่วนอัตราชั้นเดียวแต่งขึ้นภายหลัง

๓ ชั้น

พลายงามความอาลัยใจละเหี่ย            ฟังเมียไม่กลั้นน้ำตาได้
พี่นี้เหลือที่จะห่วงใย                          พี่จะไปบอกพ่อให้ขอน้อง
ถึงกระไรให้ขอพอได้หมั้น                  ป้องกันมิให้ใครเกี่ยวข้อง
ถ้าหากว่าบิดาไม่ปรองดอง                  ถึงจะต้องฟันคอไม่ขอไป

๒ ชั้น  

อย่าวิตกหมกไหม้เลยน้องแก้ว             ไปแล้วพี่หาลืมปลื้มจิตไม่
จงจำคำสัตย์ของพี่ไว้                        เสร็จศึกเมื่อไรจะรีบมา
อย่าร้องไห้ไปนักเลยน้องพี่                  พรุ่งนี้ใครเห็นจะผิดหน้า
ว่าพลางทางช่างเช็ดน้ำตา                   แล้วจูบซ้ายย้ายขวาจะลาจร

ชั้นเดียว

ขับลำบรรเลงเป็นเพลงเถา                  เพลงมอญเก่าฟังเสนาะเพราะหนักหนา
ชื่อแขกมอญบางขุนพรหมนามสมญา    ฉันได้มาจากวังบางขุนพรหม

  • ฟังครูเหนี่ยว ดุริยพันธ์ ขับร้องเพลงแขกมอญบางขุนพรหมเถา (เพลงนี้เก่ามาก น่าจะบันทึกเสียงเมื่อประมาณ  ๖๐ ปีที่แล้ว) http://www.4shared.com/audio/1w0I8eOo/___online.htm
  • ฟังเพลงแขกมอญบางขุนพรหมเถาอีกเนื้อร้องหนึ่ง ซึ่งมีความไพเราะในการบรรเลงและขับร้องแบบไทยเดิม http://www.4shared.com/audio/mKesgfrn/__online.htm

ในการดัดแปลงทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหมเป็นเพลงไทยสากลนั้น นิยมนำเอาเฉพาะอัตรา ๒ ชั้นและชั้นเดียวมาดัดแปลง โดยมีการนำเอาทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น ไปดัดแปลงเป็นเพลงไทยสากล ๕ เพลง และนำเอาทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหมชั้นเดียวไปดัดแปลงเป็นเพลง ๑ เพลง ส่วนอีก ๒ เพลงดัดแปลงทำนองบางส่วนจากแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น

(๑) เพลงพรพรหม ดัดแปลงทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น ครบทั้ง ๓ ท่อน คำร้อง แก้ว อัจฉริยะกุล ทำนอง เอื้อ สุนทรสนาน

(ช) รักประคองน้องนางไม่ห่างเลย ชื่นประทินรำเพย หอมเอยผมนางพลางดม
(ญ) หอมกลิ่นบุปผาลอยลม ใช่ประทินกลิ่นผม พี่ขาอย่าดมผสมไป
(ช) แม้ได้ดอมคงหอมซาบซ่าน
(ญ) หอมไม่นานขี้คร้านคลาย
(ช) น้องอย่าแคลง อย่าแหนงอย่าหน่าย
(ญ) ลิ้นผู้ชายสุดหมายอาลัย
(ช) พี่รักสลักใจ พรหมประทานมาให้ พี่ก็รักดังดวงใจ น้องเอ๋ยจงให้แอบอิง
(ญ) พูดแต่ปากยากหลายมักกลายเป็นลม น้อยหรือว่าเป็นเพราะพระพรหม ฝืนใจข่มไม่ท้วงติง
(ช) เจ้าอย่าอาลัยพี่น่ะปองใจจริง หมายหลักพักพิง เจ้ารักพี่จริงหรือไร
(ญ) น้องเป็นหญิง พูดจริงรักจริง
(ช) ขอเชยยอดหญิงอย่ากริ่งหัวใจ
(ญ) รักอย่าเร่าร้อนจงผ่อนฤทัย
(ช) ขอเพียงลูบไล้ด้วยใจภักดี
(ญ) อย่าเพิ่งชม มันจะตรมนะพี่ โปรดถนอมจอมชีวี ถึงวันเถิดพี่อย่าอาวรณ์
(ช) คอย (ญ) คอย
(ช) ชื่นใจ (ญ)  ชื่นใจ
(ช) พระพรหมท่านให้เรามา
(ช) บุญ (ญ) บุญ
(ช) ช่วยพา (ญ) ช่วยพา
(ช) สองเราจึงมารื่นรมย์
(ญ) ยอม (ช) ยอม
(ญ) อดใจ (ช)  อดใจ
(ญ) ถึงวันคงได้ชื่นชม
(ญ) คง (ช) คง
(ญ) ไม่ตรม (ช) ไม่ตรม
(ญ) เพราะว่าพระพรหมให้พร น้องกลัวนักรักเราจะเศร้าอาวรณ์ น้องกลัวรักพามาซ่อน พี่ก็ซ้อนดวงใจภิรมย์
(ช) โธ่พุ่มพวงช่างหวงกระไร เจ้าจะให้ใครชม ขอพี่ภิรมย์ชื่นชมสมใจ
(ญ) น้องรักพี่ สิงใจปอง แม้รักน้องต้องเหลือเยื่อใย
(ช.ญ.) ต่างรู้ใจกัน รู้ผูกพันกันไป อย่าได้ร้างจางใจ สมดังที่ได้พรพรหม”

(๒) เพลงออเซาะรัก ยังไม่มีข้อมูลผู้แต่ง ดัดแปลงทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น ครบทั้ง ๓ ท่อน (มีข้อมูลว่าสุเทพ วงศ์กำแหงเคยร้องมาก่อน)

ชรัมภ์ เทพชัย -จินตนา สุขสถิตย์ ขับร้อง http://www.youtube.com/watch?v=TU4ryZ6nmLg

“(ช) นวลน้องเอย ฟังเฉลยพี่สักนิดเถิดหนาขวัญตายาใจ น้ำถ้อยพี่ร้อยเป็นนัย อยากจะฝากดวงใจ ไว้ให้จอมขวัญพี่

(ญ) น้องหวั่นกลัวจะร้องไห้ สัญชาติชายเจ้าชู้รู้ดี

(ช) ถึงว่าเธอไม่รักใคร่ ขอให้ใจเจ้านึกปรานี ส่วนนิดจากจิตใจ สงวนไว้ให้พี่ ปลอบขวัญพี่ที ให้ชีวิตพี่ก้าวไกล

(ญ) ยังคลางแคลงใจหญิง รักจริงหรือลวง น้องยังห่วงพี่สมปอง น้องจะต้องนั่งแค้นไป

(ช) พี่เงียบพี่เหงาเจ้ารู้เจ้าเห็น ถึงได้บากหน้าเบน หาแหล่งเย็นพักใจ

(ญ) น้องไม่ใช่ศาลานะเออ

(ช) พี่ไม่เผลอใช้เพียงครั้งคราว

(ญ) น้องคือแสงจันทร์อันวับวาว

(ช) แสงอะคร้าวกลางดวงฤทัย

(ญ) พูดเท็จ

(ช) พูดจริง

(ญ) รักหญิงเพียงใด

(ช) พี่มีรักเหนือใคร มิใช่มาแกล้งมุสา

(ญ) ตาสองตา พี่จ้องมองหน้าทำไม

(ช) ความลับใน หัวใจมันอยู่ที่ตา

(ญ) ตาฟ้องใจ เพราะใจพี่ปรารถนา

(ช) ใจฟ้องตา เพราะคอยยลหน้าอนงค์ พักตร์พริ้มพริ้มยิ้มหน่อย โลกจะพลอยใหลหลง ทั้งชีวิตพี่นี้คง หลงเธอรักเธอมิจาง

(ญ) พี่อย่าทำให้ช้ำทรวง พี่อย่าลวงใจหญิง หวังอกพี่อิง เป็นที่พิงของน้องนาง

(ช) ขอพี่นะ (ฮัม) พวงแก้ม ส่งยิ้มโปรยแย้ม (ฮัม) มาบ้าง พี่จะรักนวลนาง ถึงวันที่ร่างหมดลม”

(๓) เพลงพรหมบุปผา บุญสม อยุธยา (พร ภิรมย์) แต่ง ดัดแปลงทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น เฉพาะท่อน ๑ และ ๒ พร ภิรมย์ ขับร้อง บรรเลงดนตรีไทยล้วน http://www.4shared.com/audio/FKhs6PmD/_-__.htm

(๔) เพลงศันสนีย์หนีช้ำ ดัดแปลงทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น เฉพาะท่อน ๑ และ ๓ แต่งโดยสรเพชร ภิญโญ น้องนุช ดวงชีวัน ขับร้อง http://www.4shared.com/audio/0zWVA7r1/___-_.htm  

http://www.youtube.com/watch?v=7TrK50Wx7JU

“รักระทมขมใจ อยู่ไกลก็หัวใจมันเศร้า แฟนเราเขามาเปลี่ยนแปร ขืนอยู่ก็ช้ำดวงแด ตกเป็นคนพ่ายแพ้เขาก็แลว่าไร้ค่า
ขออำลาบ้านเรา เรือนเหย้าและไร่นาวัวควาย ถึงตายจะไม่กลับมา แฟนเก่าที่เราบูชา กลับเปลี่ยนใจเป็นหน้าเอาคนใหม่มาเคล้า
พูดทำไม ว่าไม่ทิ้งศันสนีย์ ถึงปลายปี นี้ไหนว่าจะมาขอ คนอะไร พูดไม่ตรงกับสัญญา แค่สัปดาห์ ก็มาแอบแต่งแล้วหนอ ศันสนีย์ต้องหนีช้ำคนใจดำฉันพอ ต้องไปให้ไกลไม่อยากอยู่ใกล้คนลวงล่อ
หน่ายเสียงพูดแจจอคนเขาคนเขาออเย้ยเอา
ศันสนีย์ช้ำทรวง เมืองหลวงเป็นปลายทางสุดท้าย ที่พักกายใจเรา ลาก่อนความช้ำอับเฉา ไม่ขอกลับลำเนาจนกว่าเราจะได้ดี”

(๕) เพลงตามหาศันสนีย์ ดัดแปลงทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น เฉพาะท่อน ๑ และ ๓ สรเพชร ภิญโญ แต่ง/ขับร้อง ร้องแก้เพลงศันสนีย์หนีช้ำ http://www.4shared.com/audio/ONpmn_iY/___-_.htm http://www.youtube.com/watch?v=vKG8n6EYtvk&feature=related

“ศันสนีย์หนีไป น้องไม่สั่งอะไรสักคำ ใจดำเสียจริงแก้วตา แฟนเก่าที่เจ้าบูชา เขาเปลี่ยนใจ
เปลี่ยนหน้าทำไมไม่มารักพี่ 
ถึงยังไงก็ตาม คนงามพี่จะตามเอามา รักษาแผลใจคนดี  เป็นห่วงแม่ศันสนีย์ หากได้ยินเสียงพี่ ให้คนดีจงย้อนมา 
อย่าเสียใจถึงใครเขาจะลืมน้อง อย่าเศร้าหมองถึงเขาจะเข้าวิวาห์ พี่ยังมีน้องนี้เจ้าอย่าได้กลัว 
แม่ทูลหัวขวัญใจเจ้าได้กลับมา ศันสนีย์ต้องหนีช้ำ พี่ติดตามค้นหา น้องคงไปไกล พี่จึงไม่พบพา หวังจะเอาเจ้ามา เข้าวิวาห์คู่กัน 
ศันสนีย์แก้วตา กานดาเจ้าไปพักอยู่ไหน หรือใครซุกซ่อนจอมขวัญ พี่จากบ้านมาหลายวัน อยากจะเจอแจ่มจันทร์ เพื่อปลอบขวัญน้องเจ้า”

(๖) เพลงจูบเย้ยจันทร์ ทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหมชั้นเดียว คำร้อง เกษม ชื่นประดิษฐ์ ทำนอง สมาน กาญจนะผลิน

(ช) โอ้นวลละออง น้องจะเหนียมอายไปทำไม หันมาใกล้ใกล้ ซิจะอายไปไหนกัน
(ญ) อุ๊ยไม่เอา อุ๊ยไม่เอา พอรู้ทัน น้องอายพระจันทร์ ดูท่านกำลังมอง
(ช) ถึงจะมองก็ไม่เห็นเป็นอะไร ท่านก็คงเป็นใจ เพราะอยากให้เราสมปอง
(ญ) นึกนึกเอาแต่ใจทำลำพอง แน่ะท่านมอง ทำยั่วยิ้มเป็นนัยนัย
(ช) จันทร์ไม่มองแล้วจันทร์ไม่มอง
(ญ) จันทร์ไม่มองน้องก็ไม่ให้
(ช) จันทร์ไม่มองน้องอายอะไร
(ญ) อายแก่ใจเห็นดาวยังจ้อง
(ช) แน่ะเมฆมาทับ ดับแล้วเดือนดารา ขอหอมหน่อยขวัญตา น้องเอยอย่ากลัวท่านเหลียวมอง
(ญ) อุ๊ย ว้าย ดูซิช้ำไปเป็นกอง                                                                           (ช) โธ่อย่าร้องซิท่านจะเหลียวมองดูเรา”

(๗) เพลงขอโทษ คำร้อง/ทำนองโดย สมศักดิ์ เทพานนท์ (๒๔๖๗-๒๕๓๗) ดัดแปลงทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้นบางส่วน ม.ร.ว.ถนัดศรี สวัสดิวัฒน์ ขับร้อง http://www.4shared.com/audio/5eDzQQNL/0013-_-_.htm http://www.youtube.com/watch?v=8jTL8cg1MkU

“ขอโทษอย่าโกรธเคืองเลย ผิดไปแล้วแก้วตาเอ๋ย พี่เฉลยเอ่ยคารม ดวงใจหมายใจภิรมย์ ใจรักอยากชมไปทุกอย่าง ขอโทษทีที่คิดผิดผิด ขอโทษจิตที่คิดชมปราง โอ้กายคอยหวัง หวังกายเคียงข้าง อยากกอดน้องประคองนาง มิยอมให้เจ้าห่างไกล.

ขอโทษโปรดเถิดดวงตา อย่าใจน้อยหน่อยเลยหนา พี่มาหาอย่าเคืองใจ อย่าโกรธพี่เลยทรามวัย ฟังแล้วนี่ไฉนใยเฉยนิ่ง ขอโทษเถิดอย่าค้อนอย่าผลัก ขอโทษเถิดเพราะรักจริงจริง ไม่เคยเหยียดหยาม พี่ทำทุกสิ่ง เอ่ยความรักตามความจริง รักนวลนางยิ่งดวงใจ”

(๘) เพลงรักจางที่บางปะกง สดใส รุ่งโพธิ์ทองแต่ง โดยท่อนแรกของเพลงดัดแปลงทำนองเพลงทะเลบ้า ๒ ชั้น ส่วนท่อนหลังของเพลงดัดแปลงทำนองเพลงแขกมอญบางขุนพรหม ๒ ชั้น เฉพาะท่อน ๓ นับเป็นความคิดริเริ่มที่น่าอัศจรรย์มากเพราะ ๒ เพลงนี้ไม่เคยมีใครนำมาบรรเลงด้วยกันมาก่อน

“ใฝ่พะวงหลงเฝ้าสาวเจ้าบางปะกง พางวยงงหลงเก้อเพ้อหา โอ้เวรกรรมจำพรากจากไปไกลตา ในอุราระทมตรมไหม้ เจ้าทำเมินพี่หมอง โธ่เจ้ามองพี่เหมือนผ้าพันกันเปื้อน นานก็เลือนล้างไป ไยมาตัดไมตรี น้องมีแฟนใหม่ ทิ้งชาวนาไร่ไปกับหนุ่มเศรษฐี น้องลืมเรือบด นั่งรถอร่าม งามด้วยศักดิ์ศรี ยามพี่ล่องเรือมา ตามประสาบ้านเรา หาคนงามถามข่าว มองหาสาวไม่มี ชีวีแทบขาดรอน

บางปะกง น้ำคงขึ้นขึ้นลงลง ใจอนงค์ ก็คงเลอะเลือนกะล่อน ปากน้ำเค็ม ไหลขึ้นก็จืดก็จาง ใจน้องนาง รักนานเลยจางจากจร ใจนารีสวยสด คงคดดั่งลำน้ำ พี่ขืนพายจ้ำ คงต้องช้ำแน่นอน ต้องจอดเรือขอลา แม่กานดางามงอน วอนหลวงพ่อโสธร จงดลใจให้ยอดชู้ เจ้าอยู่แห่งไหน อยู่ใกล้หรือไกล สุดกู่ ได้ยินเพลงร้อง น้องจงคืนสู่ พี่ยังคอยพธู อยู่ที่บางปะกง”

วิพล นาคพันธ์

๒๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๔

อ่านบันทึกข่าวสารของวิพล นาคพันธ์ ได้ที่ http://gotoknow.org/blog/wiphon/toc