Balance score card
ยกตัวอย่างการวางแผนยุทธศาสตร์ แต่ละองค์กร
ตัวอย่างที่ดี เช่นการจดการให้มี เทศบาลเล็ก เทศบาลใหญ่ ปีหนึ่งๆแบ่งชุมชนย่อยบริหารดูแลความสะอาด ถนน ดูแลไฟฟ้า ความสะอาด
แผนทุกอย่างต้องมี alignment ต้องสอดคล้องทิศทางประเทศ ทุกระดับ ต้องสัมพันกัน ปัญหาสาธารณสุข
งานศูนย์อุบัติเหตุ โรงพยาบาลของแก่น
- TCC วางแผนทุก 5 ปี ทุกปีประชุม ปรับแผน
- ยกวิสัยทัศน์ องค์กรขึ้นมาก่อน แล้วอธิบายว่าเราอยู่แผนยุทธ์ไหน
- เชิญวิทยากรที่มีประสบการณ์สูงในเรื่องการวางแผนยุทธศาสตร์มาพาทำ ก็เป็นต้นแบบของทุกองค์กร
- งานที่ทำ มีการเชิญทุกหน่วยที่เกี่ยวข้องมาทำแผนเพื่อความร่วมมือเมื่อต้องทำตามแผน
- แม่งานแต่ละงานนำเสนอเสนอปัญหาอุปสรรคปีที่แล้ว ข้อมูล เพื่อการตัดสินใจ เพื่อเสนอภาพใหญ่
- และเมื่อวันแรก ทำแผนนอกสถานที่ โดย พาไปทำไกลๆ กลับมาไม่ได้ ต้องอยู่ทำแผนด้วยกัน เสนอความต้องการว่าต้องการความร่วมมืออย่างไร
- ทำแผนโดย log Model ;outcome ที่อยากเห็น short 1years ,median 1-3 years, 3-5 years
Comment การเป็นต้นแบบ เป็นที่ยอมรับมานาน การเป็น WHO collaborating center
งานสถานีอนามัย
- คำหนึ่งถึงนโยบาย หรือเข็มมุ่งผู้บริหารระดับสูง โดยอำเภอส่งแผนที่ล้อกับจังหวัด ส่งแผนให้สอ.รองรับ โดยเป็น Top down จึงต้องวิ่งตามรางวัล ความสุขของคนทำงานเป็นอย่างไร ซึ่งแล้วแต่รูปแบบการทำงานในแต่ละองค์กรเน้นจุดแข็งของตัวเอง โดยใช้ KPI กำกับ
- เครื่องมือให้ทำงาน เช่นการประกวด รางวัลต่างๆ
- แผนบริหารจัดการงบ ในรูปของ CUP ได้กี่เปอร์เซ็นต์ ของเป้าหมาย เพราะฉะนั้น แต่ละพื้นที่แล้วแต่จะรณรงค์ให้ผ่าน ปัญหาคือตัวแผนไปบังคับเป้าหมาย ทำให้ไม่ได้เรียนรู้ว่าจะปรับปรุงแก้ไขอย่างไร
- ลักษณะผลการดำเนินงาน บางอำเภอเร่งผลงาน สามเดือนสุดท้าย ก่อนพิจารณาความดีความชอบ ซึ่งโยงไปสู่ระบบประเมินผล
- ถ้ามองอย่างพินิจพิเคราะห์คือเอา evidence มาสนับสนุนร่วมกับความร่วมมือของผู้ปฏิบัติงานจะส่งผลให้การดำเนินงานสำเร็จราบรื่น
งานเวชกรรมสังคม โรงพยาบาลพิจิตร
- รพ.พิจิตร เป็นตัวอย่างทำงานแบบ cup เนื่องจาก คุณภาพขึ้นกับบริการ cup ทุกวันนี้มีอิสระในการดำเนินงานพอควร ถ้าผู้บริหารจำกัดงบมากก็ลำบาก แต่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมาดูแลครอบคลุมอีกรอบหนึ่ง ด้วยระบบนี้ทำให้มีผลมากต่อการให้บริการ
- สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดต้องรับลูกทุกกรมให้เราได้ ต้องมาทำการสังเคราะห์ข้อมูลส่งต่อไปยังกรมต่างๆ ปัญหาคือ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดทำงานตรงนี้ยังไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร
- เรื่องแบบสอบถามภาวะซึมเศร้า เป็นภาระในระบบสอ. แต่ถ้าไม่ส่งข้อมูลก็ไม่จ่ายตังค์ ซึ่งการประเมินภาวะซึมเศร้าในโรคเรื้อรัง ปัญหาที่พบคือส่งข้อมูลมากกว่าจำนวนผู้ป่วยเนื่องจาก key ซ้ำซ้อน ปัญหาเรื่องบุคลากร
- สรุปบทบาทสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดต้องเอื้อให้ทำงานได้คล่องตัวขึ้น
กลุ่มงานเวชกรรมสังคม โรงพยาบาลมหาราช
- มีการวิเคราะห์จุดแข็งจุดอ่อนก่อน เรื่องเดียวกันมองได้ต่างมุม ต้องอาศัยประสบการณ์
- กำหนดทิศทาง วิสัยทัศน์องค์กร โดยทุกหน่วยงานเข้ามาเกี่ยวข้องหมด ทั้ง cup tertiary secondary
- แผนงานตั้งแต่ระดับล่างขึ้นมา และระดับบนลงไป เสนอเพื่อการยอมรับ ทั้งระบบ
- ปัญหา ระบบข้อมูลอิงส่วนกลางอยู่ ระบบติดตามที่สำคัญ
- เรื่องยุทธ์ โคราช มีระบบ central lab รองรับระบบส่งต่อ
- สรุปประเด็นในเชิงยุทธศาสตร์ เรื่องลดความแออัด วาทกรรม เพื่อ สร้าง กระตุ้น ปลุกเร้าให้คนทำงาน เช่นคิดใหม่ ทำใหม่ พลังผู้บริหารสำคัญที่สุด ถ้าเกาะติด รู้อะไร work ไม่ work เป็นผู้นำวิชาการ เป็นจุดชี้ความสำเร็จไม่น้อย นอกจากวางแผนแล้วยังติดตามงานอย่างดีด้วย ประเด็นนี้จึงอยู่ในเกณฑ์ TQA เรื่องผู้นำควรเป็นตัวอย่างอย่างไร
คณะทันตแพทย์
- เรื่องผู้นำ จากการที่เปลี่ยนแปลงมา 4 ท่าน จะเห็นว่าสำคัญมาก จากการที่มหาวิทยาลัยมีแผนยุทธศาสตร์ แล้วยังขึ้นจากผู้นำ ซึ่งบางคนเน้นตามงาน
- อาจมีการต่อต้านจากระดับล่าง ถ้าผู้บริหารระดับสูงไม่มี vision statement ให้ภาค ก็จะไร้ทิศทาง
- บาง KPI ก็ควรต้องยืดหยุ่น เพราะปัญหาคือเอา KPI มาจับมากขึ้น งานเพิ่มค่าตอบแทนน้อย
- สรุป มีการเพิ่ม element ด้าน accountability ตรวจสอบได้ รับได้ ประเมินได้ คือมีเจ้าภาพ ลงมาถึงระดับบุคคล โดยผู้บริหารสูงสุดรับผิดชอบทั้งองค์กร ถ้าวางระบบ reward system ได้ดี คนก็มีความสุขกับการทำงาน ซึ่งจริงๆแล้วการประเมินคุณค่าไม่ง่าย ภาระงานมาก แต่ค่าตอบแทนน้อยกว่า(การแสดงออกถึงความรับผิดชอบ/accountability) โดยดูตามกรอบ port folio เพื่อการประเมินคนที่เหมาะสมตามกรอบกิจกรรมที่ทำ หากมองแบบ humanize มากขึ้นก็ต้องดู need ของเค้าด้วย โดยดูจากผลการเจรจาต่อรอง ว่า need ของผู้ปฏิบัติงานคืออย่างไร สามารถเอื้อต่อผู้ปฏิบัติได้มากน้อยเพียงใด
คณะแพทย์
- คณะให้วางแผนนำเสนอปีละครั้ง ก่อนนี้เขียนเป็นครั้งๆ เขียนเฉพาะโครงการที่ใช้เงิน
- ตอนนี้ขอก่อนเป็นปี และ ไม่ใช้เงินก็ต้องขอเพื่อรวบรวมผลงาน และ
- ต้องมีการสรุปผลโครงการไปด้วย ไม่เช่นนั้น ไม่ได้รับอนุมัติในปีต่อไป
- โครงการที่เป็นรูปธรรม ได้แก่ โครงการฝึกอบรมแพทย์ประจำบ้าน
วิดีโอ เรื่องการวางแผนระดับหมู่บ้าน: บทเรียนไม้เรียง นราธิวาส
ก่อนนี้ไม่รู้ว่าแผนคืออะไร สวนยางเป็นเพียงเสี้ยวหนึ่งของชาวบ้าน พอมาเชื่อมโยง กิจกรรมที่วางแผน แก้ปัญหาเฉพาะหน้าส่วนหนึ่งและป้องกันอนาคตได้ส่วนหนึ่ง
แผนมาจากการชวนคิด ชวนคุยนำมาสู่การเรียนรู้ของชุมชน ปัญหาคือราคายางตกต่ำ ยอดหนี้ ที่เพิ่มขึ้น อะไรคือรายจ่ายชุมชน นำมาซึ่งงานวิจัยชาวบ้าน เช่นน้ำปลา นำมาซึ่งการวิเคราะห์ว่าทำอย่างไรให้เก็บเงินไว้ใช้ให้มากที่สุด เช่นผลิตน้ำยาล้างจาน ทุกอย่างจะเห็นชัดเมื่อเอาข้อมูลมารวมกัน
เป็นแนวทางแก้ปัญหาจากการสังเคราะห์ข้อมูล นำมาซึ่งการแก้ปัญหา โดยร่วมกันคิดและแก้ปัญหา เช่นกลุ่มเลี้ยงไก้ ปลาน้ำจืด กลุ่มเพาะเห็ด ทำเองใช้เองเป็นทั้งตลาดและผู้ผลิตในขณะเดียวกัน
ผลมีการใช้สารฆ่าแมลงลดลง เกิดการแพทย์ทางเลือก เป็นชุมชนพึ่งตนเอง
แทบทุกคนมีกิจการส่วนตัวมากกว่า 1 อย่าง ตามแต่สะดวก ทุกคนใช้ชีวิตสบายๆแต่รู้สึกมั่นคงมากขึ้น ทุกวันนี้ สมบัติมีค่าก็ไม่ต้องกังวลว่าจะถูกลักขโมย คนในชุมชนจึงรู้สึกว่าความสุขมันเกิดขึ้น
ตัวอย่างโรงเรียนมังคุดอินทรีย์ คนมาร่วมกันแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ด้านหนึ่งเรียนรู้เกษตรยั่งยืน อีกด้านเรียนรู้เพื่อแก้ปัญหาการตลาด เพื่อมาแข่งกันประมูล
ทุกคนต้องได้เรียนในทุกสิ่งที่อยากรู้ และต้องรู้ในทุกสิ่งที่ต้องทำ แผนสุขภาพ มองไกลไปในอนาคต รับการเปลี่ยนแปลงเป็นกระบวนการต่อเนื่องและยั่งยืนกระบวนการเรียนรู้เป็นแผน การจะปฏิบัติได้ต้องเกิดจากความร่วมมือ เริ่มเข้าใจและเรียนรู้ไปพร้อมๆกัน และเกิดการแก้ปัญหา แล้วเกิดประสิทธิภาพได้
สิ่งที่ได้
- ปัญหาเกิดก่อน เป็นวิกฤตที่เกิดก่อนจึงนำมาซึ่งความคิดแก้ปัญหา แต่จริงแล้วชาวบ้านทั่วประเทศมีวิกฤตแต่จะคิดแก้ได้หรือไม่
- คนเป็นเครื่องมือหลักในการเปลี่ยนแปลง โดยเป็นทรัพยากรสำคัญ
- ทำให้เกิดความรู้สึกมีคุณค่าในการตนเอง
- เรียนรู้เรื่องที่อยากรู้และต้องรู้ทุกเรื่องที่ทำ (KM)
- ปัญหาไม่ได้แก้ที่คนๆเดียว
- จุดหลัก คือนำปัญหา ร่วมกันแก้ แต่เรื่องที่ไม่ได้พูดถึงคือ ผู้นำ
- ไม่ได้เริ่มที่แผน
- มีการสังเกต สังเคราะห์ ร่วมคิด ร่วมทำ
- ปรับโจทย์ใหม่โดยใช้ความสุขเป็นตัวตั้ง
- พัฒนาเครือข่าย
- ทุกอย่างขยายผลจนกลายเป็นความยั่งยืน
เครื่องมือ คือ การคุยกันแบบไม่เป็นทางการ มีแบบสอบถามเรื่อง การใช้จ่าย การพูดคุยกันที่ดี ทำให้เกิดพลัง อำนาจ โดยแขวนคำวิจารณ์ไว้ ฟังอย่างตั้งใจ (Bohm’s dialog) การพูดคุยเพื่อวางแผนต้องเกิดผลลัพธ์ที่ดี ไม่ทะเลาะกัน พอมาคุยกันก็รวบรวมข้อมูลทำให้เห็นความสูญเสียที่ไม่จำเป็นมาก และนำมาซึ่งการแก้ปัญหา และแบ่งงานกันทำ ข้อดี คือผลผลิตไม่ล้นตลาด แย่งอาหารสัตว์กัน แต่ละครัวเรือนต้องทำอะไรเพื่อชุมชน เป็น port folio ท้ายที่สุดได้รู้ว่าวามหลากหลายคือความยั่งยืน ชุมชนพึ่งตนเองได้ด้วยความหลากหลายนั้น
Evolution อย่าคิดใหญ่ อย่าเอางบมาบังคับ เอางานที่ทั้งเป็นทางการไม่เป็นทางการมามีส่วนร่วมตัดสิน
เรื่องการพัฒนาเครือข่าย มีการวางคนรุ่นเยาว์มาร่วมเรียนรู้ เช่นภาพกุดชุม เกษตรพึ่งคนเอง ต่อมาก็มีเรื่องวัฒนธรรม ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ตนเองมีราก เกิดความภาคภูมิใจ
สรุป เป็นการแก้ปัญหาที่ holistic และ comprehensive โดยชาวบ้านเองวางแผนเอง แก้ปัญหาเอง ส่วนใหญ่ภาครัฐแต่ละหน่วยงานก็ทำเฉพาะบางเรื่อง เช่นบัญชีครัวเรือน การใช้ KPI ก็แยกส่วน มองแคบ การตีความก็แตกต่าง มองเฉพาะ ผลลัพธ์ ทำแบบฉาบฉวย มีผลกระทบตามมา
|
Logical frame work |
||||
|
|
KPI |
Process verify |
แหล่งข้อมูล |
assumption |
|
Goal ยาว |
|
|
|
|
|
Purpose กลาง |
|
|
|
|
|
Objectivesสั้น |
|
|
|
|
|
Output |
|
|
|
|
|
Process |
|
|
|
|
|
Input |
|
|
|
|
Balance score card ขยายความให้ชัดทั้งมิติการเงิน และมิติผู้บริโภค
Outcome finance
Output outcome àQOL
Process internal process
Input learning growth
ดูความสมดุลว่าprocess input เป็นอย่างไร ถ้ามองเฉพาะผลลัพธ์ไม่มองเรื่องพัฒนาคน ก็ไม่ ครอบคลุม(Balance) ถ้าดูอย่าง ไม้เรียงจะเห็นว่า learning growth สูงมาก
ข้อดี เป็นกรอบให้คนในองค์กรคิดให้ครอบคลุม และต้องเชื่อมโยงให้ได้ แล้วจะเห็นภาพรวมทั้งองค์กร
ซึ่งการสื่อสารองค์กรเป็นเรื่องสำคัญ
13.00 น.- 16.00 น.
กัญชา มีงานวิจัยฆ่ามะเร็งได้ในปี 1974 แต่บริษัทยาได้ผลิตสื่อมาเพื่อทำลายภาพลักษณ์กัญชา อีกทั้งสร้างงานวิจัยที่บิดเบือนข้อมูล แคลิฟอเนียเป็นรัฐแรกในอเมริกา ที่ยอมแก้กม.เรื่องกัญชา หากเป็นโรคเรื้อรัง รับกัญชาไปปลูกได้ 6 ต้น
แผนยุทธศาสตร์เน้นการอยู่รอดอย่างยั่งยืน ความสำคัญของผู้นำ วิสัยทัศน์ พันธะกิจ ผู้นำ ค่านิยม
มีการถามคนก่อกำแพงสามคน คนแรกบอกก่ออิฐอยู่ คนสองก่อกำแพง คนสามสร้างป้อมปราการเพื่อความอบอุ่นของเมือง ป้องกันศัตรู โดยสรุป วิสัยทัศน์เป็นเรื่องที่ต้องเห็นกว้างไกลเพื่อการพัฒนาอย่างรอบด้าน
Strength จุดแข็ง น้ำครึ่งแก้ว เหลือครึ่งแก้ว มีอีกตั้งครึ่งแก้ว
Weak จุดอ่อน
Opportunity โอกาส
Threat ภาวะคุกคาม เป็นปัจจัยภายนอก
การสังเคราะหกลยุทธ์
|
|
จุดแข็ง |
จุดอ่อน |
|
โอกาส |
SO เชิงรุก |
WO พลิกสถานการ |
|
อุปสรรค |
STแตกตัว |
WT ป้องกันตัว |
การจัดกลยุทธ์และการปรับกลยุทธ์
- เสริมข้อมูล
- คิดข้างทาง
- มองต่างมุม มองผลกระทบด้านบวก ด้านลบ HIA
- 6 hat thinking ให้กลั่นกรองสิ่งที่คิดว่าจะทำก่อน
หมวกแดง อารมณ์
หมวกขาว จัดเวลาไหน แขกมากน้อย
หมวกเขียว มีอะไรใหม่ๆหรือไม่ เลี้ยงไอศกรีม แฟนซีหน้ากาก
หมวกเหลือง ทำแล้วเกิดสิ่งดีงามอะไรบ้าง
หมวกดำ มีปัญหาอะไรตามมา
หมวกฟ้า คิดเรื่องกว้างๆ เช่นจัดแล้วสอดคล้องกับรุ่นเราหรือไม่ ทำให้รักสามัคคีกันมากขึ้นหรือไม่
Civil society organization (Non profit institute)
เชื่อว่าช่วยแก้ปัญหาสังคมได้มากกว่าที่เป็นอยู่ โดยบทบาทภาคสังคม อ.ประเวศ เชื่อว่าถ้าสังคมจะสมดุล ภาคสังคมต้องใหญ่ขึ้น โดยมีหน้า fill the gap ที่ภาครัฐเข้าไม่ถึง ตัวอย่างภาคสังคม ได้แก่
- NGO ได้แก่มูลนิธิต่างๆ สมาคมต่างๆ
- สสส. สปสช สวรส สพช แต่ดูเป็นภาครัฐที่ทำหน้าที่เหมือน NGO
Civil society ที่ทำงานมีอะไรบ้าง
- มสช. มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ ทำวิจัยผลักดันนโยบาย
- สมัชชา มี กลไกการผลักดัน ระดมสมอง สื่อสาร ให้ความรู้สาธารณะ ให้ทุนอุดหนุน สนับสนุนชุมชน จัดเวทีวิชาการ และทำให้เกิดเครือข่าย advocacy lobby ให้ทุนการศึกษา ประกวด
- ปอเต็กตึ้ง ให้บริการ ให้ทุนสนับสนุน
- รูปแบบในต่างประเทศได้แก่ ฉือจี้ แม่ชีรณรงค์ทำสวนเก็บผัก เก็บทุนสร้างโรงเรียน สถานีวิทยุ และขยายสาขาไปต่างประเทศ ใช้หลัก โพธิสัตว์ เรื่องจิตอาสา humanize health care งาน run โดยอาสาสมัคร ปลูกผักกินเอง วันไหนไม่ทำงาน ไม่กิน รายได้ มีจากผัก แยกขยะ กิจกรรม เผยแพร่ความดีของตนเอง เผยแพร่ความดีของคนอื่น ที่ประเทศมีโรงเรียนที่สร้างโดยทุนฉือจี้
งานวิจัยเรื่อง Civil society: John’s Hopkin
Different production function
Public goods production
Governance
Revenue structure
Staffing ส่วนใหญ่ volunteer
Tax treatment ละเว้นภาษี
Legal treatment การละเว้นกฎหมาย
How can better data on Civil Society help?
Visibility /legitimacy
Improve policy making
Increase transparency/accountability เช่นมีบริษัทเหล้า บุหรี่ที่ตั้ง NGO มา support สินค้าตนเอง
Improve national accounts
Chart NGO contribution
Spot trends/problem
ผลวิจัย NGO 40 ประเทศ
- งบ 1.9ล้านล้านเหรียญของการลงทุน
- 48.4 ล้านคน full time
- สัดส่วน staff เนเธอร์แลนด์มีวัยแรงงานสูงสุด จะเห็นว่าประเทศที่เจริญแล้วจะมี civil society สูงมาก ดังนั้นประเทศที่เจริญแล้ว ไม่เฉพาะด้านวัตถุ แต่ภาคสังคมด้วย
Source of fund of civil society (CSO)
- 53% ค่าบริการ
- 34% ภาครัฐ
- 12% บริจาค
Role of CSO (BILL GATE, ผู้สื่อข่าว)
- Health service ; provide service, facility community
- Health promotion ;disseminate health promotion implement and use campaign
- Policy setting ; represent public and community interest negotiate Ph build policy enhance public support
- Resource mobilization and allocation; finance health service, raise comm. Preference, mobilize comm. Co finance, build pub accountability
- Monitoring of quality and responsiveness; support advice for marginal
เครือข่ายเกษตรกรรมยั่งยืน
คุณเดชา ศิริพัฒน์ เขียนเรื่องข้าวประดับดิน มีแม่โพสพ แม่ธรณี ที่คนทำนาข้าวให้ความเคารพและใช้ชีวิตอย่างผูกพัน กิจกรรมการดำเนินงาน มีการคัดและปรับปรุงพันธ์ ทีละเมล็ด หมุนวน 8 รอบจึงได้ข้าวคุณภาพดี หากความรู้นี้ถ่ายทอดสู่ชุมชน ก็สามารถนำไปใช้ได้ เรามีความรู้จริงแต่ไม่ได้ขยายกว้าง พอมีการวิจัยทางม.เกษตรจึงนำองค์ความรู้จากเกษตรกรทั่วประเทศมาใช้ คือวิธีเกษตรยั่งยืน ซึ่งต้องเริ่มเปลี่ยนกระบวนทัศน์ก่อน
กระบวนการโดยรวมกลุ่มกันเรียน เป็นกลุ่มเล็กๆ เริ่มด้วยทบ.การจัดการความรู้ มีการทำไปเรียนรู้ไป
โรงเรียนชาวนา มาเรียนรู้การปลูกข้าวแบบธรรมชาติไม่ใช้ปุ๋ย ทุกคนต้องกลับไปลองทำเปรียบเทียบกัน
มีการทดลองปลูกข้าว แล้วติดตามการเปลี่ยนแปลง ถ่อมตัวเพื่อเข้าถึงสถานการณ์อย่างเข้าใจ แล้วจะสามารถแก้ไขได้ด้วยตัวเอง ผลไม่ต้องใช้ปุ๋ย สุขภาพดีขึ้น เหนื่อยน้อยลง ไม่ต้องไล่ปุ๋ย เกิดความภาคภูมิใจ
สรุป
จับประเด็นถูกคือต้องพาทำเอง
ทำตามกัน ไม่เก็บข้อมูลมาปรับใช้
ต้องเปลี่ยนกระบวนทัศน์ เกิดความยั่งยืน
Tacit knowledge
ผลผลิตเพิ่ม ลดต้นทุน
มีเครือข่าย เรียนแบบรุ่นพี่รุ่นน้อง
เกิดความภาคภูมิใจ ใช้ระบบนิเวศน์จัดการกันเอง
ใช้ KM จากวิทยากร
สุขภาพดีขึ้น ปุ๋ยยาลดลง
ลักษณะงานของ NGO ผลเปลี่ยนชาวบ้าน การดำเนินงานจึงไม่ฉาบฉวยหวัง ใช้ระยะเวลานานมากเพื่อกลไกการเปลี่ยนแปลงนี้
นิเวศน์ depth ecology คนมีความสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมอย่างลึกซึ้ง
- สิ่งแวดล้อมทำลายคน
- คนทำลายสิ่งแวดล้อม
อิสรภาพจากสารเคมี จุดที่เจาะประเด็นคือ ตรวจเลือดผู้ว่า จึงได้รับการสนับสนุนโดยผู้ว่าในการแก้ปัญหาแบบมีส่วนร่วม
การทำ KM มีทั้งความรู้และคนรู้ learning growth จึงสำคัญมาก
