โครงการถ่ายทอดภูมิปัญญาและเทคโนโลยีการผลิตข้าวพื้นเมืองจังหวัดพัทลุง

โครงการถ่ายทอดภูมิปัญญาและเทคโนโลยีการผลิตข้าวพื้นเมืองจังหวัดพัทลุง

การฟื้นฟูการไถนาด้วยควาย

หลักการและเหตุผล 

                จังหวัดพัทลุงเป็นพื้นที่ที่อุดมสมบูรณ์เหมาะแก่การทำนา อาชีพการทำนาจึงเป็นอาชีพหลักของชาวบ้านที่อาศัยอยู่ในแถบนี้มาเป็นเวลานาน และมีบทบาทที่สำคัญยิ่งต่อการดำเนินชีวิต        ซึ่งส่งผลให้สังคมวัฒนธรรมของชาวบ้านในดินแดนแถบนี้มีความสัมพันธ์อย่างแนบแน่น          การประกอบอาชีพทำนาในอดีตเป็นการทำเพื่อการบริโภคในชีวิตประจำวันเป็นหลัก มีรูปแบบและวิธีการสืบทอดจากอดีตถึงปัจจุบันอย่างต่อเนื่อง จากการสัมภาษณ์ชาวนาในพื้นที่ชุ่มน้ำทะเลน้อย ชาวนามีการใช้วัวหรือควาย โดยเฉพาะควายเป็นแรงงานในการทำนาทุกกระบวนการตั้งแต่    การเตรียมดิน ใช้มูลเป็นปุ๋ย เป็นพาหะเทียบเกวียนบรรทุกของไปนา นวดข้าว บรรทุกข้าวกลับบ้าน ดังนั้น ชาวนาสมัยก่อนจึงมีความผูกพันกับควาย เปรียบเสมือนสมาชิกในครอบครัว และอีกประการหนึ่ง ควายถือเป็นสัตว์ที่บ่งชี้ถึงลักษณะพื้นที่ของชุมชนทะเลน้อยที่เป็นป่าพรุ มีหญ้าจำพวกต้นกระจูด หญ้าปล้อง ซึ่งเป็นหญ้าที่ควายชอบ จะสังเกตเห็นบรรดาฝูงควาย หากิน เล่น อยู่ในน้ำเมื่อในอดีต

                ปัจจุบัน เมื่อความเจริญของบ้านเมืองเข้ามาทำให้รูปแบบการทำนาแบบเดิมได้เปลี่ยนไปเพื่อการค้ามากยิ่งขึ้น มีการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่ไม่ว่าจะเป็นวัสดุอุปกรณ์การทำไร่ไถนา หรือจะเป็นสารเคมีต่างๆ ในการกำจัดศัตรูพืช หรือใช้ไล่แมลง และเร่งการเจริญเติบโต มีการนำปุ๋ยเคมีแทนมูลวัว ควาย วิถีชีวิตความผูกพันกับผืนนาเริ่มลดน้อยลงจากการพึ่งภูมิปัญญาเทคโนโลยีของบรรพบุรุษ เปลี่ยนเป็นการพึ่งพิงเทคโนโลยีจากต่างชาติ จึงส่งผลตามมาด้วยปัญหาต่างๆ เช่น สุขภาพที่ย่ำแย่ของเกษตรกร หรือการเป็นหนี้เป็นสินของเกษตรกรในการกู้ยืมเงินมาซื้อเครื่องมือและอุปกรณ์ต่างๆ ซึ่งทำให้เกิดเป็นปัญหาของเกษตรกรในปัจจุบัน และยิ่งสภาวะปัจจุบันที่มีการใช้พลังงานเชื้อเพลิงเป็นอย่างมาก ทำให้พลังงานเชื้อเพลิงตามธรรมชาติที่มีอยู่อย่างจำกัด เช่น น้ำมัน

ที่มีราคาสูงขึ้นเรื่อยๆ จึงเป็นการยิ่งเพิ่มต้นทุนในการผลิต และทำให้เกษตรกรประสบภาวะขาดทุน เกิดเป็นปัญหาที่ต่อเนื่องเป็นลูกโซ่ต่อไป จากภาวะวิกฤตในปัจจุบันทำให้ชาวนาต้องมีการทบทวนถึงรูปแบบการทำนาหันกลับมาหาทางเลือกที่เหมาะสม คือการใช้ชีวิตบนฐานข้อมูลในการวางแผนจัดการให้เหมาะสมสอดคล้องกับธรรมชาติและสภาพแวดล้อมในสถานการณ์นั้น คือ การใช้ทุนทรัพยากรและภูมิปัญญาที่มีอยู่ให้สอดคล้อง ดังพระราชเสาวนีย์ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ทรงมีพระราชปฏิสันถารเมื่อครั้งเสด็จฯ พิธีอัญเชิญแม่โพสพคืนนา จังหวัดอ่างทอง ว่า “พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงห่วงใยชาวนา ที่เดี๋ยวนี้หันมาทำนาโดยใช้เครื่องจักรกันมากทั้งๆ ที่น้ำมันแพง หากยังใช้ต่อไปจะทำให้ลำบากมาก ทรงเห็นชาวนาใช้เครื่องจักรปลูกข้าว รับสั่งว่าน่าเสียดาย ต่อไปน้ำมันแพงชาวนาจะแย่ ควรหันกลับมาใช้ควาย พระองค์ทรงสนพระทัยควายมาก ทรงอนุรักษ์เรื่องควายมานานแล้ว เพราะน้ำมันแพง ทรงอยากให้กลับมาใช้ควาย จะได้ไม่ต้องใช้น้ำมัน... ”

                ในการนี้ คณะทำงานภายใต้โครงการถ่ายทอดภูมิปัญญาและเทคโนโลยีการผลิตข้าวพื้นเมืองจังหวัดพัทลุง มีความตระหนัก และความตื่นตัวในการส่งเสริม อนุรักษ์ ฟื้นฟู         ภูมิปัญญาการทำนา โดยเฉพาะการฟื้นฟูการไถนาด้วยควาย จึงได้มีการประชุมคณะทำงานขึ้นในวันจันทร์ที่ 9 พฤศจิกายน 2552 ณ วิทยาลัยภูมิปัญญาชุมชนเพื่อร่วมคิด ร่วมวางแผน กำหนดการจัดกิจกรรมการฟื้นฟูการไถนาด้วยควายขึ้น  ในวันพฤหัสบดีที่ 19 พฤศจิกายน 2552          ณ แปลงต้นแบบการผลิตตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง (บริเวณอาคารท่าเรือ) วิทยาลัยภูมิปัญญาชุมชน มหาวิทยาลัยทักษิณ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อต้องการให้นักเรียน นักศึกษา ได้ศึกษา รวบรวม ความรู้วิถีชีวิตชาวนากับภูมิปัญญาเทคโนโลยีการไถนาด้วยควาย ในพื้นที่ชุ่มน้ำทะเลน้อย เพื่อให้นักเรียน นักศึกษา และชุมชนในจังหวัดพัทลุง ร่วมอนุรักษ์ ฟื้นฟู วิถีชีวิตชาวนากับภูมิปัญญาเทคโนโลยีการไถนาด้วยควาย และเพื่อเกิดการทำงานแบบการมีส่วนร่วมจากเครือข่ายทั้งภายในและภายนอกมหาวิทยาลัยทักษิณ

 

วัตถุประสงค์

                1. เพื่อต้องการให้นักเรียน นักศึกษา ได้ศึกษา รวบรวม ความรู้วิถีชีวิตชาวนากับภูมิปัญญาเทคโนโลยีการไถนาด้วยควาย ในพื้นที่ชุ่มน้ำทะเลน้อย

                2. เพื่อให้นักเรียน นักศึกษา ชุมชน ร่วมอนุรักษ์ ฟื้นฟู วิถีชีวิตชาวนากับภูมิปัญญาเทคโนโลยีการไถนาด้วยควาย

                        3. เพื่อเกิดการทำงานแบบการมีส่วนร่วมจากเครือข่ายทั้งภายในและภายนอกมหาวิทยาลัยทักษิณ

 

 กลุ่มเป้าหมาย

1.     เยาวชน นักเรียน นักศึกษา จำนวน 40 คน

2.  เกษตรกรในชุมชนพนางตุงและคนในชุมชนใกล้เคียง จำนวน 20 คน

3. บุคลากรและอาจารย์มหาวิทยาลัยทักษิณ จำนวน 10 คน

4. ชมรมเลนส์ใส โลกสวย มหาวิทยาลัยทักษิณ จำนวน 80 คน

 วิธีการดำเนินงาน

1. ประชุมคณะทำงาน เพื่อร่วมคิด ร่วมวางแผนกำหนดรูปแบบในการจัดโครงการ

2. เขียนโครงการ และหารือเจ้าหน้าที่การเงินเกี่ยวกับงบประมาณ

3. การนำเสนอโครงการยังที่ประชุมของวิทยาลัยฯ เพื่อพิจาณารายละเอียดเนื้อหา

4. เสนอขออนุมัติและดำเนินการโครงการ

5. จัดทำคำสั่งแต่งตั้งคณะทำงาน พร้อมทั้งประชุมคณะทำงาน เพื่อมอบหมายงานยังฝ่ายต่างๆ

6. การเตรียมงาน และติดตามงานของแต่ละฝ่าย

7. จัดโครงการ และประเมินผลโครงการ

8. สรุปโครงการ

9. รายงานผลการดำเนินงานแก่หน่วยงาน และผู้เกี่ยวข้อง

 รูปแบบการดำเนินงาน

   - กิจกรรมเชิงปฏิบัติการโดยชุมชนมีส่วนร่วม

 

งบประมาณ

ค่าตอบแทน - วิทยากรการฟื้นฟูการไถนาด้วยควาย 1 คน x 1,000 บาท	1,000
ค่าใช้สอย - ค่าอาหารว่างและเครื่องดื่ม 2 มื้อx20x70 คน	2,800
- ค่าอาหารกลางวัน 1 มื้อx50 บาทx70 คน	3,500
- ค่าจ้างเหมาเตรียมดิน	800
- ค่าจ้างเหมาไถนาด้วยควาย	3,000
- ค่าจ้างเหมาในการจัดทำนิทรรศการ	700
- ค่าจ้างเหมาทำป้ายไวน์นิล 1 แผ่น	300
- ค่าจ้างเหมาถ่ายทำวีดีโอ	300
ค่าวัสดุ - ค่าวัสดุสำนักงาน	500
- ค่าน้ำมันเชื้อเพลิง	1,000
-ค่าวัสดุการเกษตร วัตถุดิบการทำปุ๋ยหมัก จำนวน 500 กิโลกรัม              1. แกลบดำ 7 กระสอบ x 25 บาท = 175              2. รำ 7 กระสอบ x 250 บาท = 1,750             3. ปุ๋ยคอก 7 กระสอบ x 50 บาท = 350              4. กากน้ำตาล ครั้งละ 50 บาท =  50	2,325
รวมเป็นเงิน	16,225

หมายเหตุ : ขอถัวเฉลี่ยทุกรายการ

 ระยะเวลาการดำเนินโครงการ

                วันพฤหัสบดีที่ 19 พฤศจิกายน 2552

 สถานที่ดำเนินการ

                ณ แปลงต้นแบบการผลิตพืช ตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง วิทยาลัยภูมิปัญญาชุมชน

 ผลที่คาดว่าจะได้รับ

                1. เกิดองค์ความรู้เกี่ยวกับวิถีชีวิตชาวนากับภูมิปัญญาเทคโนโลยีการไถนาด้วยควาย ในพื้นที่ชุ่มน้ำทะเลน้อย

                2. นักเรียน นักศึกษา ชุมชน เกิดความตระหนักในการเห็นคุณค่าความผูกพันวิถีชีวิตชาวนากับภูมิปัญญาเทคโนโลยีการไถนาด้วยควาย  

                3. เกิดเครือข่ายการทำงานร่วมกันจากภายในและภายนอกมหาวิทยาลัยทักษิณ

                4. เกิดแหล่งเรียนรู้ในการถ่ายทอดภูมิปัญญาและเทคโนโลยีการผลิตข้าวพื้นเมืองจังหวัดพัทลุง แก่เยาวชน

การประเมินผลโครงการ

1. แบบสอบถามความพึงพอใจในการเข้าร่วมโครงการ

องค์กรร่วมจัด

1. ชุมชนพนางตุง ตำบลพนางตุง อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง

2. ชมรมเลนส์ใส โลกสวย มหาวิทยาลัยทักษิณ

3. โรงเรียนพนางตุง

ผู้รับผิดชอบโครงการ

                คณะทำงานโครงการ และคณะทำงานของอาศรมภูมิปัญญาการถ่ายทอดภูมิปัญญาและเทคโนโลยีชุมชนวิทยาลัยภูมิปัญญาชุมชน มหาวิทยาลัยทักษิณ

กำหนดการโครงการถ่ายทอดภูมิปัญญาและเทคโนโลยีการผลิตข้าวพื้นเมืองจังหวัดพัทลุง

การฟื้นฟูการไถนาด้วยควาย

วันพฤหัสบดีที่ 19 พฤศจิกายน 2552 ณ แปลงต้นแบบการผลิตพืช ตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

วิทยาลัยภูมิปัญญาชุมชน มหาวิทยาลัยทักษิณ  ตำบลพนางตุง อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง

 

เวลา	กิจกรรม
8.30- 9.00 น.	Ÿ พิธีเปิด          Øประธานพิธี  นายวินัย  ครุวรรณพัฒน์ ผู้ว่าราชการจังหวัดพัทลุง         Øกล่าวรายงาน  โดย ผู้ช่วยศาตราจารย์ สมบูรณ์ ศิงฆมานันท์                                                 คณะทำงานโครงการฯ
9.00-10.00น.	Ÿ ปาฐกถาธรรม วิถีชีวิตชาวนากับภูมิปัญญาการไถนาด้วยควาย   โดย พระครูกิตติวราภรณ์(พระอาจารย์ ดร. ทวี กิตติญาโณ) เจ้าอาวาสวัดป่าลิไลย์  Ÿ กิจกรรมการไถนาด้วยควาย (ควาย ชื่อ เจ้าคด เป็นควายของนายดาวร  แจ้งชูศักดิ์)             Ø ผู้ว่าราชการจังหวัดพัทลุงและคณะ แรกไถนาด้วยควาย Ø ประชาชน และเยาวชน นักเรียนในพื้นที่ตำบลพนางตุง นักศึกษาชมรมเลนส์ใส โลกสวย มหาวิทยาลัยทักษิณร่วมเรียนรู้การไถนาด้วยควาย
10.00-11.00น.	Ÿ การเล่าเรื่องให้ความรู้ภูมิปัญญาเทคโนโลยีการไถนาด้วยควายพร้อมด้วย Ÿ กิจกรรมการดำนา ด้วยพันธุ์ข้าวพื้นเมืองจังหวัดพัทลุง   Ø  ผู้ว่าราชการจังหวัดพัทลุงและคณะ แรกดำนา Ø ประชาชน และเยาวชน นักเรียนในพื้นที่ตำบลพนางตุง นักศึกษามหาวิทยาลัยทักษิณร่วมเรียนรู้การไถนาด้วยควาย
11.00-12.00น.	Ÿ กิจกรรมการแข่งขัน           Ø การแข่งขันการปั้นควาย           Ø การแข่งขันการทำนา โดย ชมรมเลนส์ใส โลกสวย มหาวิทยาลัยทักษิณ
12.00-13.00 น.	การรับประทานอาหารพื้นบ้านของดีทะเลน้อย (วัฒนธรรมข้าวหม้อแกงหม้อ)
13.00 -15.00น.	Ÿ กิจกรรมเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ : หลักสูตรการดำนา