อาร์เซนิกและสารประกอบของอาร์เซนิก
นายแพทย์อดุลย์ บัณฑุกุล
คำจำกัดความ
อาร์เซนิกเป็นสารสีเทาเงินซึ่งมีในรูปแบบออกซิเดชั่นสี่อย่าง (Valence) ในบรรยากาศจะมีรูปเป็นไอ และอนุภาค ในรูปของ As (III) – arsenite หรือ As (V) – arsenate
สารประกอบของอาร์เซนิกที่จะกล่าวถึงคือ: arsenic trioxide As2O3, copper arsenite Cu(AsO2)2, sodium arsenite NaAsO2, lead arsenate Pb3(AsO4)2 และ arsenic pentoxide As2O5.
อาชีพที่ใช้และแหล่งที่มา:การผลิตยาปราบศัตรูพืชบางชนิดเช่นที่ใช้ในไร่ฝ้ายหรือบุหรี่รวมทั้งในกระบวนการผลิตด้วย , การผลิตหรือใช้ไม้ที่มีสารถนอม, การหลอมโลหะที่ไม่ใช่เหล็กเช่นทองแดง สังกะสี หรือปรอท การเผาไหม้ถ่านหิน อุตสาหกรรมอีเลคโทรนิก แว่นตา การทำแก้วหรือลงสีแก้ว ในทางอุตสาหกรรมส่วนใหญ่จะสัมผัสทางการหายใจและผิวหนัง แต่การกินก็มีความสำคัญ การใช้สารประกอบของอาร์เซนิกหลายชนิดปัจจุบันถูกยกเลิกหรือจำกัดในหลายประเทศ
พิษ
1. พิษเฉพาะที่
- ในขนาดสูงสารประกอบอาร์เซนิกอนินทรีย์จะระคายเคืองตา ผิวหนัง และเยื่อบุต่างๆ
- การสัมผัสจมูกซ้ำกันจะทำให้มีการทะลุของเยื่อกั้นจมูก (nasal septum)
เกณฑ์การสัมผัส:
ความเข้มข้นขั้นต่ำที่สัมผัสแล้วทำให้เกิดโรคได้: 0.1 mg/m3
ระยะเวลาขั้นต่ำที่สัมผัสแล้วทำให้เกิดโรคได้: immediate
ระยะเวลานานที่สุดที่จะมีอาการหลังสัมผัส: สองสามนาทีสำหรับการสัมผัสแบบฉับพลัน และ การสัมผัสระยะเวลา 6 เดือนจะทำให้เยื่อกั้นจมูกทะลุ
2. พิษทั้งร่างกาย
o ผิวหนัง
- เกิด hyperkeratosis ที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า
- มีสีผิวดำขึ้น หรือ สีผิวจางหายไปhyperpigmentation, depigmentation
- เกิด arsenic warts
o ระบบประสาท
- sensorimotor polyneuropathy (มีการลดลงของการนำกระแสไฟฟ้าประสาทในเส้นประสาทส่วนปลาย)
- สมองอักเสบ (หลังมีการสัมผัสแบบเฉียบพลัน)
o ระบบไหลเวียนเลือดส่วนปลาย
- เส้นเลือดหดตัวและเกิด Raynaud’s syndrome
เกณฑ์การสัมผัส:
สำหรับระบบประสาท ระบบไหลเวียนส่วนปลาย และผลต่อผิวหนังที่ไม่ใช่มะเร็ง:
ความเข้มข้นขั้นต่ำสัมผัสแล้วทำให้เกิดโรคได้: 0.05 mg/m3
ระยะเวลาขั้นต่ำที่สัมผัสแล้วทำให้เกิดโรคได้: 6 เดือน
ระยะเวลานานที่สุดที่จะมีอาการหลังการสัมผัส: 1 ปี
o มะเร็ง
- มะเร็งปอด
เกณฑ์การสัมผัส
ความเข้มข้นและระยะเวลาที่น้อยที่สุดที่สัมผัสแล้วทำให้เกิดโรคได้และระยะเวลาการสัมผัสที่ทำให้เกิดโรคได้: 250 μg/m3.ในระยะเวลาหลายปี
ระยะเวลานานที่สุดที่จะมีอาการหลังสัมผัส: ยังไม่กำหนด
ระยะนำ: 15 ปี
- มะเร็งผิวหนัง
ระยะเวลาน้อยที่สุดที่สัมผัสแล้วทำให้เกิดโรคได้: 1 ปี
ระยะนำ: 5 ปี
