เทศกาลงานประเพณีบุญออกพรรษาบ้านผำประจำปี 2553 จัดขึ้นเมื่อวันอาทิตย์ที่ 24 ตุลาคม 2553 ที่ผ่านมา ตรงกับวันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 เป็นมื้อทอดเทียนโอม(วันรวม) ณ วัดบ้านผำใหญ่ ตำบลเมืองสรวง อำเภอเมืองสรวง จังหวัดร้อยเอ็ด มีการทำบุญตักบาตรเทโวฯ (ดาวดึงส์) และการแข่งขันต่างมากมาย อาทิเช่น สรภัญญ์ วอลเล่ย์บอลหญิง เซปัคตะกร้อ ฟุตซอล(บอล 5 คน) แข่งเรือ ฝีพาย  3  คน แข่งเรือ หน้าใบ้หลังบอด ทอดแห มน เตะปิ๊ปไกล แข่งเรือ ชักเย่อ  3 คน และดนตรีอีสาน

 

 

     จำนวนผู้มีจิตศรัทราร่วมทำบุญตักบาตรเทโวฯ (ดาวดึงส์) ปีนี้น้อยกว่าปี 2552 กล่าวคือ ปี 2552  จำนวน 1,993 คน ส่วนปี 2553 จำนวน 1,800 คน (ข้อมูลจากหลวงพี่ฟ้า)

 

 

     หากแต่ประเด็นที่อยากนำเสนอคงเป็นการจัดกิจกรรม “ดนตรีอีสาน” จำได้ว่าจัดครั้งสุดท้ายเมื่อปี 2546 ซึ่งก่อนอื่นขอย้อนรำลึกถึงสมัยอดีตกาลวัยเด็ก การฝึกซ้อมฟ้อนรำประกอบดนตรีอีสานจะเริ่มขึ้นตอนกลางคืนหลังรับประทานอาหารเย็น ช่วงเวลาประมาณ 19.00-21.00 น. สถานที่ฝึกซ้อมเป็นถนนลูกรังภายในหมู่บ้าน บางวันฝึกซ้อมภายใต้แสงจันทร์หาใช่แสงนีออนไม่ ได้รับความร่วมมือจากทั้งวัยผู้สูงอายุ วัยผู้ใหญ่ วัยหนุ่มสาว ตลอดจนวัยเด็ก ร่วมฝึกซ้อม ซ้อม ซ้อม เพื่อการแสดงที่พร้อมเพรียงกันในวันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 ในงานประเพณีบุญออกพรรษาบ้านผำ ณ วัดบ้านผำใหญ่ โดยมีตัวแทนจากคุ้มต่างๆ เช่น คุ้มป่าม่วง คุ้มหนองคู คุ้มกลาง คุ้มนอก คุ้มป่ายาง ตลอดจนหมู่บ้านใกล้เคียงเข้าร่วมแสดงดนตรีอีสานด้วย เช่น บ้านหนองหมู บ้านข่อย และบ้านเมืองสรวง เป็นต้น

 

 

 

จับ "ผ้าขิด" และ "ผ้าถุง" ประดับ "ไห"

 

 

ประยุกต์ใช้ "ผ้าโสร่ง" และ "ผ้าขิด"

 

     กาลเวลาเปลี่ยนผ่านไปการจัดงานประเพณีบุญออกพรรษาบ้านผำก็เปลี่ยนแปลงไปเช่นกัน ปี 2553 ได้จัดให้มีการจัดกิจกรรมดนตรีอีสานขึ้นอีกครั้งหนึ่ง โดยมีวัตถุประสงค์เพื่ออนุรักษ์วัฒนธรรมและสร้างความสนุกสนานม่วนซื่นโฮแซว ส่งเสริมความสามัคคีกันภายในหมู่บ้านและชุมชนใกล้เคียง ส่วนเป้าหมายเพื่ออนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมอีสานให้คงอยู่คู่ชุมชน

 

 

เยาวชนคนเก่งตัวแทนคุ้ม

 

     ภายหลังการจัดงานเสร็จสิ้นลงผู้เขียนได้สัมภาษณ์เกี่ยวกับข้อจำกัด ข้อดีและข้อเสนอแนะของการจัดกิจกรรม “ดนตรีอีสาน”  ซึ่งประชากรเป้าหมายเป็นผู้ที่มีภูมิลำเนาและอาศัยอยู่ในบ้านผำ คือ ชาวบ้านผำ อาสาสมัครประจำหมู่บ้าน(อสม.) ผู้นำชุมชน พระสงฆ์ และข้าราชการครู โดยทำการสัมภาษณ์ระหว่างวันที่ 8-12 พฤศจิกายน 2553 (ภายหลังเสร็จสิ้นการจัดงาน 2 สัปดาห์) ภายใต้กรอบการดำเนินการจัดกิจกรรมดนตรีอีสาน เนื่องในงานประเพณีบุญออกพรรษาบ้านผำประจำปี 2553 ที่เกิดขึ้นระหว่างการฝึกซ้อมก่อนการแสดง และภายหลังเสร็จสิ้นการแสดง พบว่า ระหว่างการฝึกซ้อมฟ้อนรำประกอบดนตรีอีสานก่อนการแสดงดนตรีอีสาน ส่วนใหญ่ได้รับความร่วมมืออย่างดีทั้งจากชาวบ้าน นักเรียน และเยาวชน ส่วนข้อจำกัดคือ มีบางครอบครัวซึ่งเป็นเพียงส่วนน้อย ที่ไม่ให้ความร่วมมือในการเข้าร่วมกิจกรรมของชุมชน ภายหลังเสร็จสิ้นการแสดงดนตรีอีสาน “เงินรางวัล” ที่ได้รับจากการแข่งขัน สามารถกระจายรายได้ไปสู่ชุมชน เพื่อชุมชน แทนการจ้าง “หมอลำซิ่ง” ซึ่งเป็นกลุ่มบุคคลภายนอกชุมชน หากจ้าง “หมอลำซิ่ง” จะทำให้มีค่าใช้จ่ายอื่นๆ เพิ่มขึ้น เช่น ค่าจ้างเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัย ค่าอาหารและเครื่องดื่ม เป็นต้น อย่างไรก็ตาม ข้อดีของการร่วมกันแสดงดนตรีอีสานจากตัวแทนคุ้มหรือหมู่บ้านต่างๆ เป็นการแสดงออกถึงความสามัคคีกันภายในหมู่บ้านและชุมชนใกล้เคียง และเป็นการร่วมกันอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมอีสานให้คงอยู่คู่ชุมชน “บ้านผำ” ด้วยเช่นกัน

 

 

ชุดแต่งกาย "ผ้าขิด" และ "ผ้าถุงลายตีนจก"

ที่หาได้ในท้องถิ่น

 

 

ชุดแต่งกายแบบประยุกต์

 

 

สาวสวยบ้านผำ

 

     ในการจัดกิจกรรม “ดนตรีอีสาน”  ครั้งต่อไป มีข้อเสนอแนะ ดังนี้ 1.ควรมีการส่งเสริมสนับสนุนและเปิดโอกาสให้เยาวชนในชุมชนได้แสดงออกในทางที่ถูกที่ควร โดยจัดให้มีการแข่งขันการละเล่นดนตรีอีสานภายในชุมชนอย่างต่อเนื่องทุกปี เช่น ดีดพิณ เป่าแคน เป่าโหวต ฯลฯ พร้อมการสนับสนุนจากผู้ใหญ่ใจดีภายในชุมชนหรือหน่วยงานและองค์กรต่างๆ 2.ควรเพิ่มเงินรางวัล เพื่อสนับสนุนการจัดกิจกรรมที่ต้องใช้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมจำนวนมาก หากแต่จะเกิดผลเสียได้ กล่าวคือ การเพิ่มเงินรางวัลมากขึ้น อาจทำให้มีการจ้างนักดนตรีอีสานหรือวงดนตรีอีสานจากที่อื่นมาแสดงแทนซึ่งทำให้ไม่บรรลุวัตถุประสงค์ของการจัดงานได้

 

 

เบื้องหน้าและเบื้องหลัง

 

     จากที่กล่าวมาการจัดกิจกรรม “ดนตรีอีสาน” จึงเห็นควรจัดขึ้นเป็นประจำทุกปี เพื่อสร้างความสามัคคีกันภายในหมู่บ้านและชุมชนใกล้เคียง สร้างความสนุกสนานม่วนซื่นโฮแซวหลังฤดูกาลทำนา และเป็นการร่วมกันอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมอีสานให้คงอยู่คู่ชุมชน นอกจากนี้ ควรได้รับการสนับสนุนและส่งเสริมจากผู้ใหญ่ใจดีภายในชุมชน หน่วยงานและองค์กรต่างๆ ช่วยผลักดันงานระดับหมู่บ้านให้เป็นงานประเพณีบุญออกพรรษาบ้านผำประจำปี และบรรจุในปฏิทินท่องเที่ยวระดับท้องถิ่นหรือระดับประเทศโดยชูจุดเด่น “การทำบุญตักบาตรเทโวฯ (ดาวดึงส์) และการแสดงดนตรีอีสาน” เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมในชุมชน “บ้านผำ” และกระจายรายได้สู่ชุมชน ดังเช่นงานประเพณีบุญบั้งไฟล้านบ้านผำ ประจำปี 2553 ที่นี่ ที่จัดได้อย่างยิ่งใหญ่อลังการ โดยเกิดขึ้นจากความร่วมมือของ “พลังมวลชน” ในชุมชนบ้านผำ และได้รับความร่วมมือจากทุกภาคส่วนอย่างดียิ่ง

 

 

 

การแสดงดนตรีอีสานจากคุ้มป่ายาง

 

 

รางวัลชนะเลิศอันดับที่ 1 คุ้มป่ายาง

 

 

บรรยากาศขณะชมการแสดงดนตรีอีสานบ้านผำ

 

     สุดท้ายขอขอบพระคุณประชากรเป้าหมายทุกท่านที่กรุณาเสียสละเวลาอันมีค่าเพื่อให้ข้อมูลที่ครบถ้วน สมบูรณ์ และหวังเป็นอย่างยิ่งว่าข้อมูลและสารสนเทศที่ได้จะเป็นประโยชน์ในการวางแผนการจัดงานครั้งต่อไปในอนาคต และขอบคุณภาพถ่ายจากคุณจุฑามาศ ฤทธาพรม และ “โก๋ต้อม”  ครับ

สุเทพ ธุระพันธ์

13 พฤศจิกายน 2553