ลุงผมที่อยู่อเมริกามีอาการชักและมีภาวะหลงลืมจนจำทุกคนไม่ได้...ผมจึงพยายามค้นคว้าว่ามีการบำบัดฟื้นฟูอย่างไร นอกเหนือจากกิจกรรมบำบัด เลยนำมาบันทึกให้ภรรยาคุณลุงได้อ่านที่อเมริกาครับ

อ้างอิงจาก Nordqvist, Christian. (2009). What is amnesia? What causes amnesia? Retrieved from http://www.medicalnewstoday.com/articles/9673.php

ภาวะหลงลืม (Amnesia) แตกต่างจากภาวะสมองเสื่อม (Dementia) ที่มีปัญหาสูญเสียความจำและความรู้ความเข้าใจในการมีความสามารถทำกิจวัตรประจำวัน

ภาวะหลงลืม มีหลายประเภทที่พบเห็นทั่วไป ได้แก่

Anterograde amnesia ผู้ป่วยไม่สามารถจำข้อมูลใหม่ที่เพิ่งเกิดขึ้นไม่นานนัก เพราะไม่มีระบบเก็บข้อมูลให้มีความจำระยะสั้น ซึ่งมีสาเหตุมาจากการกระทบกระเทือนศีรษะ แต่ผู้ป่วยยังจำข้อมูลที่เกิดขึ้นก่อนที่สมองบาดเจ็บ

Retrograde amnesia ผู้ป่วยไม่สามารถจำข้อมูลที่เกิดขึ้นก่อนที่สมองบาดเจ็บ แต่จำข้อมูลหลังจากสมองบาดเจ็บได้  

Transient global amnesia ผู้ป่วยจำข้อมูลไม่ได้ชั่วคราว โดยเฉพาะข้อมูลใหม่ มีความรุนแรงของ Anterograde amnesia ผู้ป่วยจดจำข้อมูลในอดีตได้บ้าง ภาวะหลงลืมแบบนี้พบไม่บ่อยนัก มักพบในผู้สูงอายุและมีโรคหลอดเลือด

Traumatic amnesia ผู้ป่วยสูญเสียความจำจากการกระทบกระเทือนศีรษะอย่างรุนแรงด้วยอุบัติเหตุรถยนต์ ผู้ป่วยจะไม่รู้สติอย่างมาก

Wernike-Korsakoff’s psychosis ผู้ป่วยสูญเสียความจำมากขึ้นเรื่อยๆ จากการติดเหล้า มักมีปัญหาสหสัมพันธ์ของการเคลื่อนไหวและไม่มีความรู้สึกบริเวณนิ้วเท้าและนิ้วมือ มีทุกขภาวะโภชนาการขาดวิตามิน B

Hysteriacal (fugue) amnesia พบไม่บ่อยนัก ผู้ป่วยลืมอดีตและภาพลักษณ์ของตนเอง มองตัวเองในกระจกราวกับคนแปลกหน้า ไม่รับรู้บัตรต่างๆ ของตนเอง สภาวะนี้เกิดขึ้นเมื่อจิตของผู้ป่วยไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้เหมาะสม ความทรงจำจะคืนมาในสามวัน แต่ไม่ค่อยสมบูรณ์นัก แพทย์ส่วนใหญ่จะวินิจฉัยปัญหาของอาการชักของผู้ป่วยโดยไม่สนใจปัญหาความจำนี้

Childhood amnesia  ผู้ป่วยระลึกข้อมูลตั้งแต่วัยเด็กไม่ได้ ซึ่งเกี่ยวข้องกับพัฒนาการทางภาษาและบางส่วนของสมองพัฒนาไม่สมบูรณ์ตอนเด็ก

สาเหตุเกิดขึ้นจากพยาธิสภาพทางสมองในระบบลิมบิก (Limbic system) ประกอบด้วย Hippocampus กับ Thalamus ซึ่งควบคุมอารมณ์และความทรงจำ และมีสาเหตุการถูกทำลายจากโรคหลอดเลือดสมอง โรคติดเชื้อในสมอง สมองขาดออกซิเจนจากภาวะหัวใจล้มเหลว การรับประทายยานอนหลับเกินขนาด เนื้องอกในสมอง หรือ โรคลมชัก ซึ่งความรุนแรงขึ้นอยู่กับพยาธิสภาพสมองที่เกิดขึ้นจากสาเหตุต่างๆ แต่ความทรงจำจะฟื้นคืนมาได้ในกรณีภาวะอุบัติเหตุทางสมอง  

อย่างไรก็ตามเมื่อมีภาวะหลงลืมจากเหตุการณ์ตกเป็นเหยื่อรุนแรงของอาชญากร ถูกข่มขืน ล่อลวงขณะวัยเด็ก ทหารผ่านศึกสงคราม อยู่ในเหตุการณ์ภัยทางธรรมชาติ หรืออยู่ในเหตุการณ์ผู้ก่อการร้าย จนทำให้เกิดอารมณ์ตกใจและเครียดภายในตัวตนมากจนเกินไป ก็จะเกิดภาวะหลงลืมทางจิต (Psychogenic amnesia) ร่วมด้วย ทั้งนี้ต้องได้รับการตรวจวินิฉัยจากแพทย์เฉพาะทางและมีการตรวจเครื่องมือทางการแพทย์ เช่น MRI, CT scan, EEG, ตรวจเลือด

จะเห็นว่า แม้ว่าผู้ป่วยจะหลงลืมไม่มาก แต่มีผลกระทบต่อการรับจ้างงาน การศึกษา และเข้าสังคม บางรายไม่สามารถฟื้นความจำได้อีกเลย และหลายรายที่หลงลืมรุนแรงต้องมีผู้ดูแลและผู้บำบัดที่มีประสบการณ์

โชคดีที่สาเหตุของภาวะหลงลืมจะฟื้นคืนได้บ้างโดยธรรมชาติ แต่ขึ้นอยู่กับความบกพร่องทางสมองที่ยังคงเหลืออยู่ทั้งทางร่างกายและจิตใจที่ควรได้รับการบำบัดฟื้นฟู ได้แก่

  1. การได้รับจิตบำบัดร่วมกับการสะกดจิตให้ผู้ป่วยระลึกจำ
  2. การช่วยเหลือจากครอบครับด้วยความอบอุ่นพร้อมกระตุ้นให้ผู้ป่วยมองภาพ จับต้องสิ่งของ รับกลิ่น-เสียง-รสชาดที่คุ้นเคย และเรียนรู้ข้อมูลในสถานการณ์จริงและเป็นปัจจุบัน
  3. นักกิจกรรมบำบัดจะช่วยเหลือโดยกระตุ้นความทรงจำผ่านข้อมูลที่ผู้ป่วยรับรู้อยู่ในปัจจุบัน และ/หรือ กระตุ้นให้เรียนรู้และจัดระบบเก็บข้อมูลใหม่ด้วยกระบวนการ วิธีการ และกิจกรรมต่างๆ ในการดำเนินชีวิต
  4. การให้สารอาหารที่ส่งผลในเรื่องความทรงจำ เช่น วิตามิน B จากถั่วยาว ถั่วฝัก ถั่วลิสง เนื้อหมูไร้มัน ยีสต์ และเมล็ดธัญพืช เป็นต้น