งบประมาณ คือ ทรัพยากรในการบริหารจัดการประเภทหนึ่ง ในหลักบริหารทั่วไป
งบแลกเป้า เป็นชื่อในวงเล็บของ โครงการเพื่อเพิ่มประสิทธิผลตามกลยุทธ์ หน่วยงาน สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
คงเพื่อจะเป็นการง่ายในการเรียกสั้นๆ แต่เข้าใจตรงกันในกลุ่มคนขององค์กรที่เกี่ยวข้องอยู่
ภาษา มีนัยยะที่สื่อความรู้สึกได้ งบแลกเป้า น่าจะหมายความว่าอย่างไรนะ ในความเข้าใจ เมื่อสัมผัส ทางตาหรือหู หรือลองออกเสียงด้วยตนเอง แต่สบายปากดีกว่า โครงการเพื่อเพิ่มประสิทธิผลตามกลยุทธ์ เข้าใจว่าอย่างนั้น
เป้า คือ อะไร ที่จะต้องเอางบไปแลก
สรุปว่าน่าจะเป็นการทุ่มเทงบประมาณลงไปเพื่อให้เป้าหมายที่กำหนดไว้บรรลุตามต้องการ
เป้า จุดเน้น สพฐ.ปีงบประมาณ 2554 มีดังนี้
1. เพิ่มผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนใน 5 กลุ่มสาระวิชา ได้แก่ คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ สังคม ภาษาไทยและภาษาอังกฤษ โดยทุกๆกลุ่ม ต้องมีผลสัมฤทธิ์เพิ่มขึ้นร้อยละ 4
2. นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 3 ต้องอ่านออกเขียนได้ ขณะเดียวกันก็จะลดจำนวนนักเรียนที่อ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ให้น้อยลงอย่างเป็นรูปธรรม
3. เพิ่มศักยภาพนักเรียนในด้านภาษา คณิตศาสตร์ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี เพื่อพัฒนาสู่ความเป็นเลิศหนึ่งในสองของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
4. นักเรียนทุกคนมีจิตสำนึก ความรักชาติและจิตสาธารณะ การปกครองระบอบประชาธิปไตย
5. สร้างทางเลือกในการเรียนรู้ที่เน้นให้ประชากรวัยเรียนทุกคนเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาอย่างทั่วถึง ลดอัตราการออกกลางคัน ส่งเสริมการศึกษาต่อและประกอบอาชีพ
6. ส่งเสริมการจัดการศึกษาตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โดยการขยายผลสถานศึกษาพอเพียงต้นแบบ
7. พัฒนาการศึกษาใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ อย่างทั่วถึงและมีคุณภาพ
8. นักเรียน ครู และสถานศึกษาได้รับการพัฒนาเตรียมความพร้อมสู่ประชาคมอาเซียน
9. สถานศึกษาทุกแห่งผ่านการรับรองมาตรฐานการศึกษา มีระบบประกันคุณภาพภายในที่เข้มแข็งและผ่านการรับรองจากการประเมินคุณภาพภายนอก
10. สพป.ผ่านการประเมินคุณภาพตามเกณฑ์มาตรฐานของ สพป.
มีโอกาสนำเสนอโครงการนี้ ตามที่สำนักงานเขตพื้นที่การประถมศึกษาอุตรดิตถ์เขต 1 มอบแนวปฏิบัติให้ เมื่อคราวประชุมผู้บริหารสถานศึกษา เมื่อ 15 ตุลาคม 2553 คือ ดำเนินการเครือข่ายกลุ่มโรงเรียน อย่างมีส่วนร่วม เพื่อ คุณภาพ และโอกาสของผู้เรียน ซึ่งเครือข่ายกลุ่มโรงเรียนบ่อทอง เสนอโครงการ ยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนกลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย เป้าที่ขอแลก คือ ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสาระวิชาภาษาไทยเพิ่มขึ้นร้อยละ 4
ในที่ประชุมเครือข่ายกล่มโรงเรียน มีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับคุณภาพของผู้เรียนบางประการ คือ
ตัวครู ในประเด็น ความตระหนัก ความมุ่งมั่น ความเอาจริงเอาจัง กับการที่จะทำให้นักเรียนอ่านออกเขียนได้ อะไรที่เป็นองค๋ประกอบของการจัดการเรี่องนี้บ้าง เช่น รายได้ วิทยฐานะ เสน่ห์ขององค์กรหรือบรรยากาศการทำงาน ภารกิจที่มีผู้ส่งเข้ายังโรงเรียนหลายเรื่องที่ครูจำต้องปฏิบัติและทำให้โอกาสทางการเรียนรู้ของผู้เรียนเสียไป ที่ประชุมค่อนข้างเชื่อมั่นในศักยภาพของครูในภาคปฏิบัติว่าจะทำการสอนนักเรียนได้สำเร็จตามเป้า แต่มีตัวแปรที่เป็นผลกระทบส่งผลถึงความสำเร็จตามเป้าของผู้เรียนประกอบในบริบทการทำงานของครูอยู่มาก ซึ่งมีหลายเรื่องที่ไม่อาจจัดการได้โดยระดับโรงเรียน ซึ่งมีข้อจำกัดอยู่มาก
สรุปประเด็น คือ เป้าหมาย นั้น ค่อนข้างจะทำได้อยู่ แต่ต้องควบคุมบริบทที่ส่งผลกระทบถึงการทำงานของครูให้ได้ ซึ่งน่าจะทำให้การใช้งบประมาณจากภาษีประชาชนมีประสิทธิภาพประสิทธิผลมากขึ้นกว่าการทุ่มงบแลกเป้าโดยไม่หาทางศึกษาเพื่อควบคุมบริบทที่ส่งผลกระทบถึงคุณภาพครูคุณภาพนักเรียนที่ควรควบคุมได้ ซึ่งทาง สพฐ. ที่ได้ทำแล้วบ้าง เช่น ครูธุรการ (ซึ่งจริงๆ น่าจะลดงานธุรการลงได้หลายตัว) ครูพี่เลี้ยงช่วยสอนเด็กพิเศษ แอลดี ซึ่งทราบว่าได้ถูกตัดงบฯจ้างไปแล้ว แต่ภารกิจเด็กพิเศษนั้นก็ยังคงอยู่ในภารกิจของโรงเรียน(ครู)อยู่ และยังมีอื่นๆ ซึ่งอาจจะนำเสนอในโอกาสต่อไป
