ปัญหาและวิธีการแก้ไข
การจัดกิจกรรม
เพลงอีแซวในโรงเรียน
ตอนที่ 7 วิธีแก้ปัญหาในทีมงานวงเพลงอีแซวในโรงเรียน
โดย นายชำเลือง มณีวงษ์
ต้นแบบกิจกรรมนันทนาการเพลงอีแซว ประเทศไทย รุ่นที่ 1
ปัญหาในทีมงาน วงเพลงอีแซวสายเลือดสุพรรณฯ เป็นปัญหาภายในของเราเอง อาจเกิดได้ในทุกส่วนที่มีความเปราะบาง ความอ่อนแอ ไม่เข้มแข็งพอ การให้คำแนะนำ ให้ข้อเสนอแนะและปรับเข้าหากันก็จะช่วยให้ทีมงานมีความพร้อมและเกิดความเข้มแข็งขึ้นมาได้ การทำงานร่วมกันของคนจำนวน 15-20 คน ย่อมต่างจิตต่างใจ คนมากเรื่องก็มากตาม จะให้ทุกคนคิดเหมือนกันคงยาก แต่จะต้องหาความพอเหมาะพอดีมาเป็นตัวกลางสำหรับให้ทุกคนยึดถือและปฏิบัติ ถึงกระนั้นก็ตามก็มิใช่ว่าจะแก้ปัญหาได้ทั้งหมด แต่ถ้าคิดเสียว่า ปัญหามีเอาไว้ให้คิดแก้ไข ก็ค่อยคิดทำกันไป
จากปัญหาที่ผมยกเอามาให้เห็น 7 ประเด็นนี้
- ปัญหาในการฝึกซ้อมการแสดงเพลงอีแซวและเพลงพื้นบ้านอื่น ๆ ไม่ตรงเวลา
- ปัญหาในความรับผิดชอบของแต่ละคน (จำบทเพลงของตนเองไม่ได้)
- ปัญหาในการเดินทางไปแสดง (มาไม่ตรงเวลานัดหมายและกลับไม่ตรงเวลา)
- ปัญหาในการแต่งกาย เสื้อผ้า หน้าตา บุคลิกลักษณะของผู้แสดงแต่ละคน
- ปัญหาในการดูแลรักษาวัสดุ อุปกรณ์ เครื่องแต่งตัวนักแสดง
- ปัญหาการออกกลางคัน ลาออกและไม่มาเข้าร่วมกิจกรรม
- ปัญหานักเรียนออกจากโรงเรียนเมื่อจบการศึกษาชั้น ม.3 และ ชั้น ม.6
ผมขอนำเสนอแนวทางหรือวิธีการแก้ปัญหา ตามแนวคิดและประสบการณ์ ดังนี้
1. ปัญหาในการฝึกซ้อมการแสดงเพลงอีแซวและเพลงพื้นบ้านอื่น ๆ ไม่ตรงเวลา
ในช่วงแรก ๆ ผมจะปล่อยไปก่อน ปล่อยให้ต่างคนต่างมาถึงห้องฝึกซ้อมและรอจนคนครบก็จะเวลาใกล้ 17.00 น. ลงมือฝึกซ้อมกัน พอถึงเวลา 17.30 น.เศษก็ยุติการฝึกซ้อมก่อนกลับบ้านก็จะสรุปว่า “วันนี้เรามีเวลาฝึกซ้อมกี่ชั่วโมง” เด็ก ๆ คิดและตอบครู “มีเวลาครึ่งชั่วโมง” ผมก็จะตั้งคำถามว่า “แล้วเวลาที่หายไปเกิดจากอะไร” เราก็จะได้คำตอบ ในวันต่อ ๆ ไปผมให้เด็ก ๆ ในทีมเพลงอีแซวช่วยกันคิดหาวิธีการแก้ไข การมาฝึกซ้อมไม่ตรงเวลา ก็ได้ข้อสรุปว่า ให้มีการเช็คชื่อคนที่ขึ้นมา คนไหนมาช้าหักเบี้ยเลี้ยงนับเป็นจำนวนนาทีและเป็นครั้ง วิธีนี้ก็ได้ผลพอที่จะช่วยได้บ้างแต่ก็ไม่เต็มร้อย เพียงแต่ช่วยให้ดีขึ้น เพราะเมื่อเวลาจ่ายเบี้ยเลี้ยงผมไม่ได้เอาข้อนี้มาหักล้างผลได้ของเด็ก ๆ
2. ปัญหาในความรับผิดชอบของแต่ละคน (จำบทเพลงของตนเองไม่ได้)
ธรรมชาติของคนเรา มีความแตกต่างกัน แตกต่างกันในบุคลิกลักษณะ แตกต่างกันในความรู้ แตกต่างกันในความสามารถและอื่น ๆ อีก ความจริงในประเด็นนี้ผมได้ปรับแก้ไขไปในตัวอยู่แล้วคือ ผู้ที่ทำหน้าที่ร้องนำรับบทร้องไปมากหน่อย เป็น 10-20 หน้า ส่วนผู้แสดงประกอบช่วยร้องคนละ ครึ่งถึง 1 หน้าบนเวทีการแสดงจริง ๆ จะต้องมีตัวช่วยคอยเสริมในจังหวะที่ผู้ร้องติดขัดให้เข้าไปแทรกในทันที
3. ปัญหาในการเดินทางไปแสดง (มาไม่ตรงเวลานัดหมายและกลับไม่ตรงเวลา)
ปัญหาการมาไม่ตรงเวลาของผู้แสดงบางคน ถ้ามาไม่ทันหลายคน ผมก็กังวนใจมากกลัวว่าจะไปไม่ทันเวลางาน โดยปกติแล้วศิลปินนักแสดงจะต้องไปถึงสถานที่หรือเวทีการแสดงอย่างน้อย 1-2 ชั่วโมง เพื่อความมั่นใจของเจ้าของงาน
- วิธีแก้ปัญหาการมาสายหรือมาช้าของผู้แสดง โดยโทรศัพท์ติดต่อหลาย ๆ สาย และถึงขึ้นนำรถไปรับถึงบ้านก็มี แต่กว่าที่จะได้ตัวมาก็จะต้องเสียเวลาไปมากพอสมควร
- วิธแก้ปัญหานักแสดงกลับถึงบ้านช้ากว่าเวลาที่ควรจะเป็น ผมได้ตกลงกับท่านผู้ปกครองว่า งานต่อไปหรือแม้แต่การฝึกซ้อม เมื่อจะกลับบ้านจะต้องมีบุคคลในครอบครัว (พ่อ แม่ พี่ น้อง น้า อา) มารับจึงจะปล่อยให้กลับไปได้
4. ปัญหาในการแต่งกาย เสื้อผ้า หน้าตา บุคลิกลักษณะของผู้แสดงแต่ละคน
ภาพที่ท่านผู้ชมได้เห็นบนเวทีที่มีนักแสดงแต่งตัวสวยงามตามเอกลักษณ์เพลงพื้นบ้าน มีการแต่งเติมเสริมความงามที่ทรงผม ใบหน้า คิ้ว ตา ขนตา ปากและเครื่องประดับอย่างนักแสดง แต่กว่าพวกเขาจะคุ้นเคยกับการแต่งหน้าทาปากก็ต้องทำความเข้าใจกันนาน บางคนต้องใช้เวลาเป็นปีจึงจะเข้าที่เข้าทางในเรื่องของการแต่งตัวนักแสดง ในผู้แสดงของผมบางคนที่ไม่ยอมแต่งหน้าทาปาก จนในบางครั้งมีท่านผู้ชมมาเสนอแนะกับผมว่า “ถ้าเด็กแต่งหน้าทางปากกันทุกคนจะดูดีมาก” ผมรับไว้ทั้งที่เราก็รู้ว่าเด็ก ๆ บางคน 1-2 คน หน้าตาไม่เป็นนักแสดง ต้องใช้คำว่า ท่านผู้ชมขอร้องให้ผัดแป้งแต่งหน้าทาปากกันหน่อยจะดูน่ารักขึ้นมาก ก็พอช่วยได้บ้าง งานต่อไปดูตั้งใจแต่งหน้ามากขึ้น แต่ถ้าจะหักคอกันแบบว่า “ใครไม่แต่งหน้าให้สวยงามลดเบี้ยเลี้ยง” อย่างนี้พรึบเลยเร็วได้ผลเร็วมาก เด็กๆ ก็เป็นอย่างนี้ห่วงผลประโยชน์ของตนเอง
5. ปัญหาในการดูแลรักษาวัสดุ อุปกรณ์ เครื่องแต่งตัวนักแสดง
ปัญหา เมื่อเสร็จงานการแสดงแล้วเด็ก ๆ นักแสดงนำเอาชุดการแสดงไปเก็บไว้เป็นของส่วนตัวที่บ้าน ไม่ได้นำกลับมาส่งคืน ผลที่ตามาก็คือ การสูญหาย หรือหลงลืมจนกระทั่งเลยตามเลยไปก็มี วิธีการแก้ปัญหานี้ก็คือ จะต้องติดตามทวงถามบ่อย ๆ เด็ก ๆ บางคนลืมต้องติดตามทวงถามหลายครั้ง รอจนมีงานครั้งต่อไปก็แบบเดิม ไม่นำมาเก็บในตู้ที่เป็นที่จัดเก็บ ทีบางคนจบ ม.6 ออกไปแล้ว เกือบ 1 ปี จึงได้นำเอาชุดการแสดงมาคืน ทั้งที่มิได้ปล่อยปละละเลยแต่ต้องเข้าใจว่า บางคนรักชุดที่ตนเองใส่ อยากจะเก็บเอาไว้ชื่นชมจึงมีปัญหาให้ต้องติดตามตลอดมา
6. ปัญหาการออกกลางคัน ลาออกและไม่มาเข้าร่วมกิจกรรม
ปัญหานี้ แก้ไขได้ยากเพียงแต่เรารู้ปัญหานี้มาก่อนก็จะต้องเตรียมทำใจเอาไว้เมื่อมีเด็กออกจากวงไปกลางคันทั้งที่ยังมีบทบาทการแสดงที่ดี มีอนาคตอยู่ก็ตาม แต่เด็กไม่ได้มองภาพรวมอย่างครู เด็ก ๆ บางคนไม่ได้คิดว่าเมื่อตนออกไปเขานำเอาบทเพลงที่จะต้องแสดงติดตัวไปกับความทรงจำของเขาด้วย ครูจะต้องหาคนใหม่มาแทนที่ซึ่งกว่าจะเข้าที่ก็นานพอสมควร การออกไปกลางคันมี 3 ประเภท แบบแรกคือ มีปัญหาส่วนตัว แบบที่สองมีความอาย แบบที่สามคือ มีความสนใจอย่างอื่นสำคัญกว่า (มีแฟน) วิธีแก้ปัญหานี้ที่ดีที่สุดคือ ทำใจว่าจะต้องเกิดแน่ ๆ เตรียมหาคนสำรองเอาไว้แทนที่เท่านั้น
7. ปัญหานักเรียนออกจากโรงเรียนเมื่อจบการศึกษาชั้น ม.3 และ ชั้น ม.6
ปัญหานี้เป็นระบบของการศึกษาที่จะต้องมีในทุกปีอยู่แล้ว ในช่วงเวลาที่ผ่านมา ผมจะหาตัวตายตัวแทน รุ่นพี่ออกไป จัดรุ่นน้องเข้ามาแทน เตรียมฝึกหัดผู้ร้องนำ (พ่อเพลง แม่เพลง) เอาไว้เมื่อถึงภาคเรียนที่ 2 ให้ผู้แสดงนำคู่ใหม่ได้เข้ามาร่วมแสดงกับรุ่นพี่เพื่อซึมซับความเข้าใจในบทบาทการแสดงก่อน 1 ภาคเรียน ประมาณ 4 เดือน พอรุ่นพี่จบไปก็เข้ามาแทนที่เป็นผู้ร้องนำได้ แต่ก็ยังไม่นุ่มนวลเหมือนคนเก่า จะต้องใช้เวลาอีกพอสมควร นักแสดงนำในแต่ละคู่มีความแตกต่างกัน บางชุดนักร้องนำหญิง 2 คน ไม่มีนักร้องนำชาย แต่ในบางชุดก็มีนักร้องนำคู่ (ชาย หญิง) ชุดผู้แสดงใดมีนักร้องนำ เป็นชายคู่ หรือหญิงคู่ เล่นเพลงยากหน่อย เพราะจะต้องเขียนเพลงให้เขา 2 คน เสียดสีกันเองแล้วมีอีกฝ่ายมาแปะเพลงเล่นเล็ก ๆ น้อย ๆ เท่านั้น นอกจากที่จะฝึกนักร้องนำคู่ใหม่เอาไว้สำรอง ในช่วงที่ผมยังมีเวลาราชการหลายปี ผมตระเวนไปตามหมู่บ้านใกล้ ๆ โรงเรียนเสาะหาเด็กที่เสียงดี ๆ มีความสามารถนำเอาเข้ามาเสริมในวงโดยแนะนำให้เขามาเรียนต่อที่โรงเรียน เราเป็นผู้ให้การดูแลตลอดจนจบ ม.6
ติดตาม ตอนที่ 8 วิธีแก้ปัญหาในการรับงานของวงเพลงอีแซวในโรงเรียน
