แนวคิดการสร้างผู้บริหารและครูแกนนำ ICT
พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ.2542 หมวด 9 ว่า ด้วยเทคโนโลยีเพื่อการศึกษา มาตรา 67 กำหนดให้รัฐต้องส่งเสริมให้มีการวิจัยและพัฒนา การผลิตและการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อการศึกษาเพื่อให้เกิดการใช้ที่คุ้มค่าและเหมาะสมกับกระบวนการเรียนรู้ของคนไทย (สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาแห่งชาติ, 2542) แผนแม่บทเทคโนโลยีสารสนเทศกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ.2543 – 2543 (กระทรวงศึกษาธิการ, 2543) มุ่งเน้นเพื่อให้บุคลากรทางการศึกษา ครู อาจารย์ มีความรู้ มีทักษะ และสามารถใช้เทคโนโลยีสารสนเทศสำหรับปฏิบัติงานตามบทบาทหน้าที่ ให้มีประสิทธิภาพ คุณภาพ มีประสิทธิผล มีความรวดเร็ว ถูกต้อง ทันสมัยยกระดับความรู้ความสามารถให้มีความก้าวหน้า ความทันต่อการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีสารสนเทศ และสามารถถ่ายทอดความรู้ไปยังนักเรียน นิสิต นักศึกษา ให้เป็นคนรุ่นใหม่ ขณะที่ผู้บริหาร ครูอาจารย์และบุคลากรทางการศึกษาที่มีความรู้ ทักษะด้านนี้มีน้อย การสร้าง ทักษะทางเทคโนโลยีสารสนเทศ (IT Literacy) รวมถึงการใช้คอมพิวเตอร์ซอฟต์แวร์พื้นฐาน และอินเทอร์เน็ตให้กับครูทั่วประเทศจึงต้องดำเนินการ (พิเชษฐ ดุรงคเวโรจน์ และคณะ, 2543) โดยกำหนดเป็นการฝึกอบรม 3 ระดับคือ
1. ระดับพื้นฐานให้ครูทุกคน
2. ระดับประยุกต์ใช้ โดยจัดประเภทการประยุกต์ใช้ที่เหมาะสม
3. ระดับก้าวหน้า ให้ครูคอมพิวเตอร์และครูท่านอื่น ๆ ที่มีศักยภาพและความสนใจ
โดยอาจกำหนดให้มีส่วนสัมพันธ์กับความก้าวหน้าในวิชาชีพ สร้างความเข้าใจกับคณาจารย์
ถึงภาระกิจในการปรับตัวให้เข้ากับเทคโนโลยีการเรียนรู้ การจัดอบรมและพัฒนาครูในลักษณะที่เป็นแกนนำไปสู่ครูผู้ปฏิบัติอยู่ในสถานศึกษาต่าง ๆ โดยดำเนินงานเพื่อพัฒนาตามนโยบายเทคโนโลยีสารสนเทศอันเป็นส่วนประกอบสำคัญในการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อการศึกษาแห่งชาติ ซึ่งต้องการพลังทางความคิด ต้องการการแลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ในหลายส่วนและหลายศาสตร์ ทั้งผู้ชำนาญการระดับมืออาชีพ จนถึงมือสมัครเล่นและอาสาสมัคร ดังนั้นการเชื่อมโยงเครือข่ายจึงเป็นสิ่งสำคัญเพื่อความก้าวมั่นอย่างยั่งยืนต่อการพัฒนาเทคโนโลยีเพื่อการศึกษา(สถาบันเทคโนโลยีเพื่อการศึกษาแห่งชาติ, 2543)
การสร้างรากฐานทางการศึกษาในทุกระดับ และการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศเป็นแรงขับเคลื่อนการเรียนด้วยตนเองของระบบสังคม เป็นการพัฒนากำลังคนทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี อันเป็นรากฐานสำคัญและจำเป็นต่อการพัฒนาประเทศในระยะยาว เป็นการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและการอยู่ดีกินดีของคนในประเทศ (สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ, 2543) แต่รูปแบบการพัฒนาคนและกระบวนการที่มีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะการพัฒนาครูที่มีอยู่หลายแสนคนให้มีความสามารถทางเทคโนโลยีสารสนเทศโดยทั่วถึง ต้องใช้เวลาและงบประมาณมหาศาล
การพัฒนาผู้บริหารและครูแกนนำทางด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ เป็นการนำผู้บริหารที่มีวิสัยทัศน์ทางด้าน ICT และครูผู้มีความรู้ความสามารถและทักษะพื้นฐานทางด้านคอมพิวเตอร์ในระดับดี เป็นผู้มีจิตใจมุ่งมั่นพัฒนาตนเองและต้องการความก้าวหน้าในสาขาวิชาชีพของตนมาจัดกระบวนการอย่างเป็นระบบ โดยศึกษาจากรูปแบบการพัฒนาความสามารถทางเทคโนโลยีของมนุษย์ (Human Performance Technology Model) เพื่อเป็นแนวทางพัฒนาผู้บริหารและครูแกนนำ อันประกอบด้วยส่วนสำคัญ (Van Tiem, Moseley, and Dessinger, 2001) คือ การวิเคราะห์ความสามารถที่เชื่อว่าจะต้องมีพื้นฐานเดิมอยู่ การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมที่เชื่อว่าการพัฒนาไม่สามารถสำเร็จได้ถ้าไม่มีองค์กรหรือสภาพแวดล้อมต่าง ๆ เสริม การวิเคราะห์สาเหตุว่าการไม่ได้รับการพัฒนาเกิดจากอะไรเพื่อแก้ไขให้ถูกจุด จากนั้นจึงเลือกวิธีการผลักดันและการออกแบบการพัฒนา พยายามผลักดันให้สำเร็จและเกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้น และในทุกขั้นตอนของกระบวนการพัฒนาต้องมีการประเมินผลทุกด้าน
ขณะที่ผู้บริหารจะต้องเป็นผู้นำในการใช้ ICT เข้ามาพัฒนาโดยสามารถใช้โรงเรียนเป็นฐานในการจัดการ (School-Based Management) ในโครงการ และเป็นผู้สนับสนุนเพื่อให้ครูแกนนำในการเผยแพร่ถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ ให้กับครูอาจารย์ในสถานศึกษาของตน โดยการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของครูแกนนำในรูปของเครือข่ายโดยติดต่อสื่อสารถึงกันได้ด้วยระบบอินเทอร์เน็ต อันจะทำให้เกิดการเชื่อมโยงอย่างกว้างขวางทั่วประเทศ โดยครูแกนนำผ่านกระบวนการอย่างเป็นระบบและมีตัวชี้วัดเป็นลำดับขั้นที่เชื่อมั่นได้ว่า ครูผู้ผ่านกระบวนการพัฒนาตามระบบที่ออกแบบขึ้นมีความสามารถและผลงานในระดับที่จะเป็นครูแกนนำได้ ผู้บริหารสถานศึกษาและครูแกนนำจึงต้องเป็นผู้ที่ดำเนินโครงการด้วยกันเป็นคู่คิดและกำลังหลักในรูปแบบของการพัฒนา
รูปแบบการพัฒนาผู้บริหารและครูแกนนำเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร
กรอบความคิดในการพัฒนาผู้บริหารและครูแกนนำเทคโนโลยีสารสนเทศ ปรับตามรูปแบบการพัฒนาความสามารถทางเทคโนโลยีของมนุษย์ (Van Tiem, Moseley, and Dessinger, 2001) มีรูปแบบการพัฒนาสำหรับแนวคิดการพัฒนาดังนี้
1. การวิเคราะห์ความสามารถ (Performance Analysis)ในการเป็นผู้บริหาร ซีไอโอ (CIO : Chief Information Officer) และครูแกนนำ
1.1 การวิเคราะห์องค์กรว่าต้องการความสามารถที่จะพัฒนาหรือไม่
1.2 การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมว่า ช่วยเสริมการพัฒนาและศักยภาพที่มีอยู่เดิม
1.3 การวิเคราะห์ช่องว่างที่เกิดขึ้นระหว่างความต้องการของหน่วยงาน ผู้บริหารและความสามารถของครูแกนนำ
2. การวิเคราะห์สาเหตุว่าทำไมผู้บริหารและครูแกนนำไม่ได้รับการพัฒนา (Cause Analysis)
2.1 การขาดการสนับสนุนจากสภาพแวดล้อม
2.2 การขาดพฤติกรรมการสร้างสมความรู้
3. การออกแบบและเลือกวิธีการผลักดันผู้บริหารและครูแกนนำ (Intervention Selection and Design)
3.1 การสนับสนุนความสามารถทั้งการสอนและการดำเนินการ
3.2 วิเคราะห์งานและออกแบบ
3.3 การพัฒนาความสามารถส่วนบุคคล
3.4 การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์
3.5 การสื่อสารภายในองค์กร
3.6 การออกแบบและพัฒนาเพื่อองค์กร
3.7 การสนับสนุนด้านการเงิน
4. การผลักดันให้สำเร็จและเกิดการเปลี่ยนแปลง (Intervention Implementation and Change)
4.1 การจัดให้มีการเปลี่ยนแปลง
4.2 การจัดกระบวนการให้คำปรึกษาแนะนำ
4.3 การพัฒนาบุคลากร
4.4 การจัดให้มีการสื่อสารและสร้างเครือข่าย
4.5 การสร้างพันธมิตร
5. การประเมินผล (Evaluation)
5.1 การประเมินก่อนและระหว่างการพัฒนาเป็นผู้บริหารซีไอโอและครูแกนนำ
5.2 การประเมินสรุปรวมการพัฒนาผู้บริหารซีไอโอและครูแกนนำ
5.3 การยืนยันและรับรองการเป็นผู้บริหารซีไอโอและครูแกนนำ
แนวคิดการสร้างผู้บริหารและครูแกนนำ ICT
แนวคิดการสร้างผู้บริหารและครูแกนนำ ICT