ประเภทของการวิจัย
การจำแนกประเภทของการวิจัยออกเป็นประเภทต่าง ๆ ของนักวิจัยก็เพื่อแยกแยะคุณลักษณะหรือข้อแตกต่างของรูปแบบการวิจัยแต่ละลักษณะให้มีความชัดเจนยิ่งขึ้น ทั้งนี้ก็เพราะเมื่อผู้ศึกษามีความเข้าใจในลักษณะและประเภทต่าง ๆ ของการวิจัยแล้วก็จะช่วยให้มีหลักเกณฑ์ที่จะใช้ในการออกแบบการวิจัย การอ่านผลการวิจัยหรือการประยุกต์ใช้ผลงานการวิจัยรวมทั้งการมีทัศนคติเชื่อถือผลงานวิจัยได้อย่างถูกต้องเหมาะสม และเห็นคุณค่าของการวิจัยประเภทต่าง ๆ ได้ดียิ่งขึ้น สำหรับการแบ่งประเภทการวิจัยทางสังคมศาสตร์นั้นสามารถแบ่งประเภทได้ ดังนี้
1. แบ่งตามประโยชน์ของการวิจัย
- การวิจัยพื้นฐานหรืวิจัยบริสุทธิ์ เป็นการวิจัยที่มุ่งจะนำผลการวิจัยมาใช้เป็นพื้นฐานความรู้ความเข้าใจในเรื่องหนึ่งเรื่องใดเป็นสำคัญ
- การวิจัยประยุกต์ เป็นการวิจัยที่มุ่งจะนำผลของการวิจัยมาใช้ เพราะความรู้ใหม่ที่ได้มาจากความรู้เก่าหรือดั้งเดิมเป็นพื้นฐานให้เป็นประโยชน์ในการปฏิบัติงานเรื่องหนึ่งเรื่องใดเป็นการเฉพาะของบุคคล กลุ่มคน สถาบันหรือหน่วยงานของทั้งทางราชการหรือเอกชน
2. แบ่งตามแหล่งที่มาขององค์ความรู้
- การวิจัยเชิงประจักษ์ เป็นการวิจัยที่อาศัยข้อมูลที่รวบรวมได้เป็นข้อสรุป
- การวิจัยแบบทางการ เป็นการวิจัยที่หาความรู้ที่มาโดยการใช้หลักตรรกศาสตร์เป็นหลักซึ่งจะพบการวิจัยประเภทนี้ในทางคณิตศาสตร์ และปรัชญาเป็นส่วนใหญ่
3. แบ่งตามความมุ่งหมายและวิธีการวิจัย
- การวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ เป็นการวิจัยที่เกี่ยวข้องกับเรื่องในอดีต เป็นการอธิบายและบรรยายเหตุการณ์ในอดีตด้วยการวิเคราะห์เพื่อความเข้าใจในสภาพการณ์ปัจจุบัน
- การวิจัยเชิงบรรยาย เป็นการวิจัยที่อธิบายถึงสภาพ หรือเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่งโดยการนำตัวแปรที่เกี่ยวข้องมาวิเคราะห์พรรณนา ให้เห็นภาพของเหตุการณ์นั้น ๆ
- การวิจัยเชิงทดลอง เป็นการวิจัยที่ศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่าง ตัวแปรอิศระ และตัวแปรตาม โดยมีการควบคุมตัวแปรที่เกี่ยวข้องอื่น ๆ ให้รัดกุมตรงตามจุดประสงค์ที่จะศึกษา
4. แบ่งตามบทบาทของผู้วิจัย
- การวิจัยเชิงธรรมชาติ เป็นการวิจัยที่ผู้วิจัยไม่มีส่วนที่ส่งผลต่อเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นซึ่งได้แก่ การวิจัยเชิงบรรยาย และการวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ เป็นต้น
- การวิจัยเชิงทดลอง เป็นการวิจัยที่ผู้วิจัยได้ควบคุมตัวแปรต่าง ๆ โดยสร้างสถานการณ์ขึ้นมาเพื่อให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์ที่ต้องการศึกษา
5. แบ่งตามระดับการควบคุมได้
ซึ่งสามารถจัดลำดับของการควบคุมได้สูงสุดไปถึงการควบคุมต่ำสุดได้ดังนี้
- กาวิจัยเชิงทดลอง เป็นการวิจัยที่ผู้วิจัยสามารถควบคุมตัวแปร และสถานการณ์ได้สูงสุด
- การวิจัยเพื่อแก้ปัญหาเฉพาะ เป็นการวิจัยที่ผู้วิจัยต้องการทดสอบกลยุทธ์ และวิธีที่จะแก้ปัญหาใดปัญหาหนึ่งโดยเฉพาะ
- การวิจัยเชิงสำรวจ เป็นการวิจัยที่ผู้วิจัยได้ทำการสำรวจข้อมูลต่าง ๆ เพื่อเรียนรู้เหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่งให้ชัดเจนยิ่งขึ้น
- การวิจัยภาคสนาม เป็นการวิจัยที่มีลักษณะคล้ายกับวิจัยเชิงสำรวจ แต่เป็นการเน้นที่ลงไปเก็บข้อมูลจากแหล่งของข้อมูลนั่ง
- การวิจัยเอกสาร เป็นการวิจัยที่ใช้ข้อมูลที่เป็นเอกสารเท่าที่จะสามารถสืบค้นหามาได้
- การศึกษาเฉพาะการมี เป็นการวิจัยแบบหนึ่งที่มุ่งศึกษาเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่ง โดยที่รู้ซึ่งถึงสาเหตุต่าง ๆอย่างละเอียด
6. แบ่งตามเวลา
- การวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ เป็นการวิจัยที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ในอดีต
- การวิจัยร่วมสมัย เป็นการวิจัยที่เกี่ยวข้องกับเรื่องราวในปัจจุบัน เช่น การวิจัยเชิงบรรยายเป็นต้น
- การวิจัยอนาคต เป็นการวิจัยที่มุ่งจะให้มองเห็นภาพของเรื่องหนึ่งเรื่องใดในอนาคต
7. แบ่งตามความรู้ของแต่ละศาสตร์
- การวิจัยทางวิทยาศาสตร์กายภาพ
- การวิจัยทางวิทยาศาสตร์ทางชีวภาพ
- การวิจัยทางสังคมศาสตร์
-การวิจัยทางมนุษยศาสตร์
8. แบ่งตามจำนวนศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง
- การวิจัยเพาะศาสตร์ เป็นการวิจัยที่เน้นภาพในสาขาใดสาขาเดียว เช่น การวิจัยทางนิเทศศาสตร์ การวิจัยเพื่อประชาสัมพันธ์และการวิจัยทางการศึกษา หรือจิตวิทยา เป็นต้น
- การวิจัยสองสาขา เป็นการวิจัยที่มีมากกว่าหนึ่งศาสตร์ เช่น การวิจัยเกี่ยวกับแรงงานสัมพันธ์ เป็นการวิจัยที่ต้องอาศัยการทำงานจากหลายสาขาวิชาด้วยกัน ได้แก่ ประชาสัมพันธ์ สังคมสงเคราะห์ นิเทศศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ พาณิชยศาสตร์ เป็นต้น สำหรับการวิจัยทางนิเทศศาสตร์ก็เป็นการวิจัยที่ต้องเกี่ยวข้องกับศาสตร์ต่างๆ ได้แก่ การสื่อสารมวลชน การประชาสัมพันธ์ วารสารศาสตร์ การโฆษณา การบริหาร การจัดการ การธุรกิจ การบริการ และการบันเทิง เป็นต้น
9. แบ่งตามคุณลักษณะของข้อมล
- การวิจัยเชิงประมาณ เป็นการวิจัยที่มีข้อมูลที่สามารถแปลงตัวเลขเชิงปริมาณได้ เช่น ความถี่ในการอ่านหนังสือพิมพ์ หรือการรับฟังรับชม วิทยุกระจายเสียง และวิทยุโทรทัศน์ เป็นต้น
- การวิจัยเชิงคุณภาพ เป็นการวิจัยที่ข้อมูลไม่สามารถแปลงเป็นตัวเลขเชิงปริมาณได้แต่เป็นข้อมูลในเชิงคุณลักษณะ เช่น ความประทับใจของผู้อ่านที่มีต่อบทความประชาสัมพันธ์ หรือการโต้อภิปราย (presidential candidate) ระหว่างรองประธานาธิบดี อัลเบิร์ต กอร์ กับผู้ว่าการรัฐ ยอร์ช บุช จูเนียร์ ทางวิทยุโทรทัศน์ เป็นต้น
