ขณะนี้ประเทศไทยมีขีดความสามารถในการผลิตปริญญาเอกสาขาต่างๆ ที่มีระดับคุณภาพเท่าเทียมกับการผลิตที่มีมาตรฐานสูงในระดับนานาชาติ โดยที่การผลิตนั้นดำเนินการให้ทุนโดย คปก. เราจึงควรใช้ความเข้มแข็งส่วนนี้ของประเทศเป็นเครื่องมือดึงภาควิชาการเข้าไปรับใช้สังคมไทย
ซึ่งทำได้โดยจัดให้มีโครงการ คปก. สายรับใช้สังคมไทย โดยมีหลักการสำคัญคือโจทย์วิจัยมาจากความต้องการของท้องถิ่น และผู้ทำวิจัย (นศ. และอาจารย์ที่ปรึกษา) ก็มาจากท้องถิ่นนั้นหรือผูกพันอยู่กับท้องถิ่นนั้น และเนื่องจากเป็นการทำงานวิจัยเพื่อวิทยานิพนธ์ตามความต้องการของท้องถิ่น เมื่องานวิจัยนั้นสำเร็จ ท้องถิ่นร่วมรับผล ท้องถิ่นจึงควรร่วมออกเงินและ/หรือทรัพยากรที่ใช้ในการวิจัย อย่างน้อยก็ส่วนหนึ่ง
นศ. คปก. อาจเป็นคนที่มีภูมิลำเนา หรือเป็นลูกหลานของคนในท้องถิ่น หรือมีความผูกพันกับท้องถิ่นในลักษณะใดลักษณะหนึ่ง อจ. ที่ปรึกษาอาจไม่ใช่คนในท้องถิ่น แต่มีความผูกพันกับท้องถิ่น เช่นเคยทำงานพัฒนาหรือเข้าไปร่วมทำกิจกรรม ลปรร. กับคนในท้องถิ่นจะคุ้นเคยและเป็นที่รักใคร่นับถือของคนในท้องถิ่น
เรามีเป้าหมายว่า ผลงานวิจัยเพื่อวิทยานิพนธ์ของโครงการ คปก. สายรับใช้สังคมไทย จะนำไปสู่การสร้างความน่าอยู่ของท้องถิ่น เช่นทำให้การทำมาหากินสะดวกขึ้น มีการสร้างงานในท้องถิ่นเพิ่มขึ้น มีการลดความขัดแย้งในท้องถิ่น มีการอนุรักษ์ระบบนิเวศหรือสิ่งแวดล้อม เป็นต้น
คปก. สายรับใช้สังคมไทยควรมีคณะกรรมการชี้ทิศทางของตนเอง ครึ่งหนึ่งของคณะกรรมการมาจากคนในท้องถินหรือพื้นที่ อีกครึ่งหนึ่งเป็นนักวิชาการอาวุโส ที่เข้าใจการทำงานวิชาการพื้นฐานที่มีทิศทางหรือเป้าหมายชัดเจน คณะกรรมการชุดนี้ประชุมเพียงปีละครั้งก็เพียงพอ เพื่อทำหน้าที่ให้คำแนะนำโจทย์วิจัยที่ท้องถิ่นหรือพื้นที่ต้องการ รวมทั้งให้คำแนะนำยุทธศาสตร์การดำเนินการเพื่อเชื่อมโยงภาควิชาการเข้ากับท้องถิ่นหรือชุมชน รวมทั้งเพื่อหาทางสนับสนุนทรัพยากรจากท้องถิ่น
ผลการวิจัยเพื่อวิทยานิพนธ์ คปก. สายรับใช้สังคมไทย อาจตีพิมพ์ในวารสารวิชาการสายนานาชาติก็ได้ หรือตีพิมพ์ในวารสารวิชาการสายรับใช้สังคมไทยก็ได้ โดยต้องมีข้อพิสูจน์ว่ามีผลงานคุณภาพสูง หรือผลกระทบต่อท้องถิ่นสูง หรือจะจดสิทธิบัตรก็ได้
ผมได้เสนอในการประชุมคณะกรรมการอำนวยการ คปก. เมื่อวันที่ ๒๔ ส.ค. ๕๓ ว่า ควรเสนอต่อ สกอ. ขอใช้เงินส่วนหนึ่งของโครงการ ๑ จังหวัด ๑ มหาวิทยาลัย มาสนับสนุน คปก. สายรับใช้สังคมไทย เช่นหากเสนอขอเงินงบปรองดอง ๕๐๐ ล้านบาท มาใช้สนับสนุนโครงการ ๑ จังหวัด ๑ มหาวิทยาลัย ก็ขอแบ่งมา ๕๐ ล้านสำหรับสนับสนุน คปก. สายรับใช้สังคมไทย ก็จะสนับสนุน นศ. คปก. สายนี้ชุดแรกได้ ๓๐ คนขึ้นไป ที่ประชุมแสดงความเห็นด้วย
วิจารณ์ พานิช
๒๔ ส.ค. ๕๓
