ระวังเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลมาอีกแล้ว
ปัจจุบันนี้เป็นที่ทราบกันอยู่แล้วว่าการทำนาของเกษตรกรในบางพื้นที่บอกไม่ได้ว่าเป็นฤดูการทำนาปีหรือนาปรัง บางพื้นที่ก็จะบอกว่าเป็นการทำนาครั้งที่1และครั้งที่2 บางพื้นที่ที่อยู่ในเขตชลประทานมีแหล่งน้ำดี ก็จะทำนาอย่างต่อเนื่องจากรุ่น1ก็สู่รุ่น2 รุ่น3 ไปเรื่อยๆ ไม่มีที่สิ้นสุด ณ.ปัจจุบันนี้เรามักจะพบเห็นในเขตพื้นที่ทำนาที่ติดกันจะมีข้าวที่ปลูกหลายระยะในพื้นที่เดียวกัน บางรายกำลังเตรียมแปลงปลูก บางรายข้าวอยู่ในระยะแตกกอ บางรายข้าวกำลังจะออกรวง ประด็นเหล่านนี้ล้วนยากที่จะควบคุม ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งที่สำคัญที่เอื้อต่อการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล
จากการที่KM Team จังหวัดกำแพงเพชร ได้ลงไปปฏิบัติงานกับบุคลากรที่เกี่ยวข้องที่อยู่ในพื้นที่ พร้อมทั้งได้ลงไปร่วมกิจกรรมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของเกษตรกรในชุมชนต่าง ต้องขอบอกว่ามันเป็นแนวทางในการทำงานอีกแนวทางหนึ่งที่จะพยายามให้เกิดการทำงานในการแก้ไขปัญหาด้านการป้องกันกำจัดเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าวอย่างบูรณาการของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ซึ่งหากเป็นไปได้ที่อยากจะให้เกิดเป็นกระบวนการทำงานระหว่างผู้ที่เกี่ยวข้อง 3 กลุ่มที่สำคัญ ประกอบด้วย กลุ่มที่1ได้แก่ภาครัฐ/อปท. กลุ่มที่2.ได้แก่ ชุมชน/เกษตรกรชาวนา และกลุ่มที่3 ได้แก่ นักพัฒนา/NGO บุคลากรทั้ง 3 กลุ่มดังกล่าวนี้ จะต้องมีส่วนร่วมตั้งแต่การกำหนดโจทย์ การออกแบบการทำงาน การดำเนินการร่วมกัน และการสรุปผลร่วมกัน นี่เป็นวิธีการหนึ่งที่จะทำให้เกิดการพัฒนากระบวนการทำงานที่ยั่งยืนได้ในชุมชน แต่ก็มิใช่ต่างคนต่างทำ ต่างคนต่างมีกรอบแนวคิดของตนเองก็จะเกิดการพัฒนาแบบมีส่วนร่วมที่ค่อนข้างยาก
ลองมาดูและศึกษาความเข้าใจกับลักษณะการทำลายของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลเสียก่อนว่า เพลี้ยกระโดดสี้น้ำตาลเป็นศัตรูที่สำคัญอันดับหนึ่งของข้าว ทั้งตัวอ่อนและตัวเต็มวัย จะดูดกินน้ำเลี้ยงบริเวณกาบใบข้าวใกล้ระดับน้ำ ทำให้ต้นข้าวเหลือง และแห้งตายเป็นหย่อมๆ ซึ่งจะขยายเป็นวงกว้างหรืออาจจะแห้งตายทั้งแปลง นอกจากนี้ยังเป็นพาหะนำโรคใบหงิกและโรคเขียวเตี้ยมาสู่ต้นข้าว
วงจรชีวิตของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล
วงจรชีวิตของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล
ตัวเต็มวัยยาวประมาณ3-4 มม. มีสีน้ำตาลอ่อนหรือน้ำตาลปนเทาจนถึงน้ำตาลเข้ม มีทั้งชนิดปีกยาวและปีกสั้น ตัวเมีย 1 ตัว วางไข่ได้ 40-300 ฟอง วางเป็นกลุ่มเรียงเป็นแถวในเนื้อเยื่อกาบใบข้าวและเส้นกลางใบข้าวในระยะไข่จะใช้เวลา 7-8 วัน และในระยะตัวอ่อน จะมี5ระยะใช้เวลา 16-17 วัน และระยะตัวเต็มวัยจะใช้เวลา 14 วัน รวมหนึ่งชั่วอายุขัยจะใช้เวลาประมาณ 28-35 วัน ขึ้นอยู่กับอาหารและสภาพภูมิอากาศ
การแพร่ระบาด
การระบาดปกติ จะเกิดขึ้นจากการสะสมของแมลง 1-2 ตัว ในระยะเริ่มปลูกข้าวใหม่ๆ และจะออกลูกออกหลานเพิ่มปริมาณ 2-3 ชั่วอายุขัยในระระยะต้นข้าวแตกกอ ซึ่งอาจจะพบปริมาณสูงสุดและทำให้ต้นข้าวแห้งตายเป็นบริเวณกว้างในช่วงแตกกอถึงออกรวง สำหรับปัจจัยของการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลที่สำคัญ คือ
1. สภาพภูมิอากาศ จะมีอิทธิพลต่อการพัฒนาการเจริญเติบโต สภาพที่เกิดการระบาดอุณหภูมิจะอยู่ประมาณ 20-30 องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์ที่เหมาะแก่การเพิ่มจำนวนของประชากรจะอยู่ประมาณ 50-60 เปอร์เซ็นต์ สำหรับปริมาณน้ำฝนก็จะมีความสัมพันธ์กับการเกิดการระบาดเพราะว่าในฤดูฝนความชื้นในอากาศจะสูง และสิ่งที่สำคัญอีกประการหนึ่งก็คือ ลม โดยเฉพาะในแปลงนาที่เป็นนาหว่านในอัตราที่แน่นเกินไป ไม่มีการเว้นช่องว่างของแปลงนา ช่วงที่ลมสงบการถ่ายเทอากาศไม่ดีก็จะเป็นการเพิ่มปริมาณของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลอย่างรวดเร็ว
2. การเขตกรรม ได้แก่การใช้พันธุ์ข้าวที่อ่อนแอต่อเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล วิธีการหว่านใช้อัตราเมล็ดพันธุ์ข้าวที่มากเกินไป ช่วงระยะเวลาของการปลูกข้าวไม่พร้อมกัน การทำนาอย่างต่อเนื่องโดยไม่มีการพักดิน การใช้ปุ๋ยเคมีในอัตราที่สูงเกินไป การควบคุมปริมาณน้ำในนาและการใช้สารเคมีฆ่าแมลงในนาข้าวไม่เหมาะสม เพราะว่าสารเคมีบางชนิดไปทำลายแมลงศัตรูธรรมชาติ พวกตัวห้ำ ตัวเบียน ทำให้ความสมดุลทางธรรมชาติเสียไป
ข้อสรุป จากการนำเสนอองค์ความรู้ลักษะและวงจรชีวิตของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลดังกล่าวข้างต้น โดยเฉพาะ นักส่งเสริมฯและอปท. รวมทั้งผู้นำชมชุนและหน่วยงานภาคี จะต้องเข้าใจถึงวงจรชีวิตและการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล เสียก่อนเพื่อนำข้อมูลไปประกอบในการตัดสินใจในทางช่วยเหลือเกษตรกรและทำงานเพื่อแก้ไขปัญหาการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในนาข้าวร่วมกับเกษตรกรอย่างมีประสิทธิภาพต่อไป.
เขียวมรกต
26 กย.53
