แผนชุมชน แผนแก้ปัญหาชุมชนที่แท้จริง

สรุปแนวคิดการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แผนชุมชน

ศุภัชณัฏฐ์  หลักเมือง
ผู้อำนวยการ (เชี่ยวชาญ) กศน.อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์
สำนักงาน กศน.จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
------------------------------------------------------------------

                แนวคิดการจัดกิจกรรมการเรียนรู้  และแนวทางการจัดทำแผนชุมชน  ในที่นี้ได้สรุปตามกระบวนการเรียนรู้แผนชุมชน  ของสำนักงานกองทุนเพื่อสังคม (Social  Investment  Fund  :  SIF)  และกระบวนการเรียนรู้แผนชุมชนของบ้านหนองกลางดง  หมู่ที่  7  ตำบลศิลาลอย  กิ่งอำเภอสามร้อยยอด  จังหวัดประจวบคีรีขันธ์  (ปัจจุบันเป็นอำเภอสามร้อยยอด) จากประสบการณ์จริงที่ผู้เขียนได้ลงพื้นที่ร่วมปฏิบัติงานกับชาวบ้าน  ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2544 – 2546  ในฐานะคณะกรรมการระดับภาค  ของสำนักงานกองทุนเพื่อสังคมภาคตะวันตก  และระหว่างปี พ.ศ. 2547  เป็นต้นมา ได้ปฏิบัติหน้าที่ในฐานะวิทยากรกระบวนการระดับจังหวัด  ผู้ประสานงานประชารัฐจังหวัดประจวบคีรีขันธ์และผู้บริหารสถานศึกษา  จนถึงปัจจุบัน สรุปแนวคิดการจัดกิจกรรมการเรียนรู้แผนชุมชน  ได้ดังต่อไปนี้ 

                1.  ความสำเร็จของการพัฒนาที่ใด  ก็ย่อมมีความเหมาะสมสำหรับที่นั้น  เพราะแต่ละชุมชนจะมีความแตกต่างกัน ทั้งบริบทของชุมชน และทุนทางสังคมของแต่ละชุมชน  ดังนั้น  ผู้ที่จะจัดทำแผนชุมชนได้ดีที่สุด  ก็คือคนในชุมชนนั่นเอง  บุคคลภายนอกต้องมีบทบาทเป็นเพียงผู้คอยแนะนำ  ช่วยเหลือ  ส่งเสริมสนับสนุนเท่านั้นในบทบาทของผู้อำนวยความสะดวก  ผู้กระตุ้น  ผู้ประสานงาน  ผู้จัดการเวที  หรือผู้จัดการตามกระบวนการแผนชุมชนเท่านั้น  ไม่ใช่บทบาทผู้ไปทำแผนชุมชนเสียเอง  

                2.  อดีตที่ผ่านมาชุมชนเสียโอกาสกับ การพัฒนาชุมชนของตนเอง  ที่ชุมชนถูกกำหนดจากบุคคลภายนอกมาโดยตลอด  ทำให้การจัดทำโครงการ  หรือกิจกรรมต่าง ๆ ไม่สอดคล้องกับความต้องการที่แท้จริงของชุมชน  บางครั้งยังกระทบกับวิถีชีวิตของคนในชุมชนอีกด้วย  ทำให้วิถีชีวิต  และการประกอบอาชีพในชุมชน  ต้องพึ่งพาทรัพยากรจากภายนอก ทำให้ชุมชนอ่อนแอลง

                3.  กระบวนการเรียนรู้แผนชุมชน  จึงเป็นกิจกรรมที่สำคัญ  ที่จะสามารถดึงผู้คนในชุมชน  เข้ามาสู่เวทีในการพบปะพูดคุย  แสดงความคิดเห็น  แลกเปลี่ยนความรู้  และประสบการณ์เพื่อนำไปสู่แนวทางการพัฒนาชุมชนโดยใช้แผนชุมชน  และผลักดันให้แผนชุมชนเข้าสู่แผนพัฒนาของตำบล  และแผนพัฒนาของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่อไป

                4.  การจัดทำแผนชุมชนต้องทำเมื่อคนในชุมชนมีความพร้อม  และชุมชนเท่านั้นจะเป็นคนบอกได้ว่ามีความพร้อมหรือไม่  การจัดทำแผนชุมชนหากจะให้เกิดประสิทธิภาพ  และประสิทธิผล  อย่างน้อยชุมชนต้องมีความพร้อม  ดังต่อไปนี้

                    4.1  การยอมรับ  และการปรับเปลี่ยนเจตคติของคนในชุมชน  ที่ต้องมีความเชื่อมั่นว่า “ชุมชนสามารถพัฒนา ได้ด้วยคนในชุมชน และมีเป้าหมายของการพึ่งพาตนเองให้มากที่สุด เป็นลำดับแรก”

                     4.2  ความมุ่งมั่นร่วมกันของคนในชุมชน  ในการกำหนดอนาคตของตนเองด้วยการใช้ข้อมูลของชุมชนมาวิเคราะห์ และสังเคราะห์โดยชุมชน และพี่เลี้ยงเพื่อนำไปใช้พัฒนาชุมชน

                      4.3  คนในชุมชนมีความกระตือรือร้นในการเข้าร่วมกิจกรรมในเวที  การแสดงความคิดเห็นในการแลกเปลี่ยนความรู้  และประสบการณ์  การซักถาม  ตลอดจน  การอภิปรายการเสนอแนวทาง  และข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชน์ต่อชุมชน

                      4.4  คนในชุมชนต้องเข้ามามีส่วนร่วม  และต้องมีความเข้าใจในการจัดทำแผนชุมชนตั้งแต่เริ่มแรก  ซึ่งจะก่อให้เกิดการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง  ตั้งแต่การร่วมคิดวิเคราะห์  ร่วมตัดสินใจ  ร่วมเรียนรู้ร่วมกัน  ร่วมปฏิบัติ  ร่วมกิจกรรมชุมชน  ร่วมรับประโยชน์  และร่วมประเมินผลกิจกรรมของตนเอง.