พิพิธภัณฑ์โฮงหลวงแสงแก้ว

           

     เมื่อพูดถึงการไปเที่ยวเชียงรายหลายคนอาจจะคิดถึง ดอยตุง ดอยแม่สะลอง หรือว่าภูชีฟ้าซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติแต่น้อยคนนักที่จะรู้ว่าเชียงรายมีพิพิธภัณฑ์ซึ่งสถานที่ที่ไม่ควรพลาดอีกที่หนึ่งซึ่งเป็นสถานที่ให้ความรู้ทางประวัติศาสตร์์และวัฒนธรรมล้านนา "พิพิธภัณฑ์โฮงหลวงแสงแก้ว" พิพิธภัณฑ์ดังกล่าวเป็นอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก ประกบไม้สักทั้งภายในและภายนอกสูง2ชั้น ทรงล้านนาประยุกต์ ตั้งอยู่ ณ วัดพระแก้วในตัวเมืองเชียงราย

1. พระพุทธศรีเชียงราย พระพุทธรูปปางมารวิชัยวัสดุโลหะปิดทองศิลปะเลียนแบบเชียงแสนออกแบบโดย อาจารย์ เสนอ นิลเดช สร้างไว้เป็นพระประธานโฮงหลวงแสงแก้ว เมื่อ พ.ศ.๒๕๔๔

2. พระเจ้าทันใจ พระพุทธรูปปางมารวิชัยศิลปะเชียงแสนวัสดุโลหะสำริด เป็นความเชื่อว่าถ้าได้อธิษฐานสิ่งใดจากพระพุทธรูปองค์นี้จะได้รับผลรวดเร็วทันใจ

         3. พระอู่ทอง พระพุทธรูปศิลปะอู่ทอง (พุทธศตวรรษที่ ๑๘-๒๐) เป็นพระพุทธรูปที่ได้รับอิทธิพลทางศิลปะมาจากทวาราวดี ขอม และสุโขทัย มีลักษณะพระพักตร์ค่อนข้างเหลี่ยม พระนลาฏกว้าง มีไรพระศก ความกว้างของพระนลาฏรับกับแนวพระขนงที่ต่อกันคล้ายปีกกา พระรัศมีรูปคล้ายดอกบัวตูม ทรงครองจีวรเฉียง มีสังฆาฏิใหญ่ปลายตัด ประทับนั่งขัดสมาธิราบ พระหัตถ์แสดงปางมารวิชัย

         4. พระเชียงแสน พระพุทธรูปศิลปะเชียงแสน หรือศิลปะล้านนา (พุทธศตวรรษที่ ๑๙-๒๑) ถือได้ว่าเป็นการเริ่มต้นของศิลปะไทยอย่างแท้จริง เนื่องจากศิลปะในสมัยเชียงแสนนี้มีอิทธิพลมาถึงศิลปะสมัยสุโขทัย อยุธยา และรัตนโกสินทร์
ศิลปะเชียงแสนแท้ มีพระพักตร์กลมสั้นและอมยิ้ม พระเกตุมาลาเป็นรูปดอกบัวตูม ขมวดพระเกศาใหญ่ ไม่มีไรพระศก พระขนงโก่ง พระหนุเป็นปม พระองค์อวบ พระอุระนูน พระโอษฐ์เล็ก พระนาสิกงุ้ม ชายจีวรอยู่เหนือพระถัน ปลายเป็นเขี้ยวตะขาบ ส่วนใหญ่เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย นั่งขัดสมาธิเพชร

5. พระสุโขทัย พระพุทธรูปศิลปะสุโขทัย (พุทธศตวรรษที่ ๑๙-๒๐) สมัยสุโขทัยเป็นสมัยที่สงบร่มเย็น ประชาชนอยู่ดีกินดี โดยเฉพาะสมัยของพ่อขุนรามคำแหงมหาราช บ้านเมืองอยู่ในภาวะสันติ ต่อมาในสมัยพระเจ้าลิไท ทรงมีความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนามาก ถึงกับทรงออกผนวชเป็นพระภิกษุ และได้ทรงนิพนธ์หนังสือเตภูมิกถา หรือไตรภูมิพระร่วง ซึ่งถือว่าเป็นวิทยานิพนธ์เล่มแรกของไทย พระพุทธรูปสมัยสุโขทัยมีพระพักตร์รูปไข่ พระเกตุมาลาเป็นเปลวรัศมี ขมวดพระเกศาเล็กเป็นวงก้นหอย พระกรรณยาว พระขนงโก่ง พระหนุเป็นปม พระนาสิกงุ้ม พระโอษฐ์เล็กและบาง อมยิ้ม พระอังสาใหญ่ ชายจีวรยาวลงมาถึงพระนาภี ปลายเป็นเขี้ยวตะขาบ เปลือกพระเนตรอวบอูม มีลักษณะดุจกลับบัว ไม่มีไรพระศก ส่วนมากเป็นปางมารวิชัยขัดสมาธิราบ

        6. พระบัวเข็ม เป็นปางหนึ่งของพระอุปคุตซึ่งเข้านิโรธสมาบัติที่สะดือทะเล ที่ฐานจะมีรูปหอย ปู ปลา บนเศียรมีใบบัวคลุม มีตุ่มนูนเล็กๆ ๙ จุด คือที่บนหน้าผาก ๑ จุด ที่เข่า ๒ จุด หัวไหล่ ๒ จุด สะโพก ๒ จุด และที่ศอกหรือข้อมือ ๒ จุด เรียกว่าเข็ม แต่เดิมชาวพม่าวางพระบรมสารีริกธาตุ หรือพระธาตุที่ ๙ จุดนี้ แต่ปัจจุบันทำเป็นตุ่มนูนเหมือนมีเข็มฝังไว้แทน จึงเป็นที่มาของชื่อ พระบัวเข็ม
ชาวพม่าและไทยใหญ่นิยมบูชาพระอุปคุตมาก เชื่อกันว่าเป็นพระที่ให้คุณทางโชคลาภ ความเจริญรุ่งเรือง มีสติปัญญาเฉียบแหลม มีสมาธิจิตดี ปราศจากภัยทั้งปวง

7. พระธาตุ หมายถึง พระบรมสารีริกธาตุ หรือพระสารีริกธาตุของพระอรหันตสาวก มีรูปทรงและสีต่างกันไป ตามแต่เจ้าของสารีริกธาตุนั้น

       8. แว่นพระเจ้า ใช้ในพิธีเบิกพระเนตรพระพุทธรูปใหม่ แว่นทั้งสาม หมายถึงญาณทั้งสามของพระพุทธเจ้า คือญาณที่ส่องให้เห็นอดีต ญาณที่ส่องให้เห็นการเกิดและการตาย และญาณที่ส่องให้เห็นถึงความหมดสิ้นไปแห่งกิเลสและอาสวะทั้งหลาย

9. สัตตภัณฑ์ แท่นราวปักเทียนล้านนาโบราณ ตั้งจุดบูชาหน้าพระประธานในวิหาร พระอุโบสถ และหน้าพระธาตุเจดีย์ ประกอบด้วยเสาปักเทียนเจ็ดต้นอันมีคติทางจักรวาล คือ ภูเขา ๗ ลูกที่รายล้อมเขาพระสุเมรุอันเป็นศูนย์กลางแห่งจักรวาลและแดนสรวงสวรรค์ที่อยู่เบื้องบน ในธรรมคติหมายถึง พระธรรมหรือโพชฌงค์ ๗ ประกอบด้วย สติ ธัมมวิจัย วิริยะ ปิติ ปัสสัทธิ สมาธิ และอุเบกขา

       10. จองพารา คำว่า “จองพารา” คือ “ปราสาทพระ” หรือพุทธบัลลังก์ ศิลปะไทยใหญ่ ทำด้วยเงิน การบูชาจองพารา คือการสร้างปราสาทเพื่อคอยรับเสด็จพระพุทธเจ้า ที่จะเสด็จลงมาจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

       11. ปราสาท ที่ประดิษฐานพระพุทธรูป ที่อยู่ของเทวดาหรือกษัตริย์ หลังคามีลักษณะหลายชั้นซ้อนกันขึ้นไปตกแต่งลวดลายอันวิจิตร์

       12. ขันแก้วตังสาม พานใส่ดอกไม้ธูปเทียนขนาดใหญ่บูชาพระรัตนตรัย ความมุ่งหมาย เพื่อให้นำดอกไม้ธูปเทียนมารวมกันในจุดเดียว เป็นเครื่องแสดงถึงความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันไม่แยกชั้นวรรณะ และให้ชาวบ้านรู้จักพระรัตนตรัย คือ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เพราะจะวางดอกไม้แยกกัน ๓ ส่วน์

       13. ตุงกระด้าง ตุงที่ทำด้วยไม้หรือโลหะ เพื่อถวายเป็นพุทธบูชา ตุงกระด้างชุดนี้แกะลวดลายเรื่องราว ตำนานพระแก้วมรกต รวมทั้งการสร้างพระหยกเชียงราย์

     14. ขันดอก พานใส่ดอกไม้ธูปเทียนเพื่อบูชาพระ หรือในพิธีกรรมต่าง ๆ ทำด้วยวัสดุหลายชนิด เช่น ไม้ ไม้ไผ่ เงิน ทองเหลือง ตามฐานะของเจ้าของ แบบโบราณทำจากไม้สักกลึงขึ้นรูปสองหรือสามตอนสวมต่อกันเป็นรูปพาน ทาด้วยยางรักและตกแต่งด้วยการเขียนลวดลายสีดำสีแดง ภายหลังนิยมใช้ไม้ไผ่ขดเป็นวงขึ้นรูป

     15. โก่งคิ้ว คือ ส่วนที่โค้งย้อยลงใต้หน้าแหนบและหน้าแหนบปีกนกของพระวิหาร เพื่อช่วยลดความแข็งกระด้างของเสาและโครงสร้างอาคาร และแฝงด้วยคติความเชื่อที่หมายถึงคิ้วตาพระเจ้า ที่กำลังเฝ้ามองผู้ที่มาทำบุญ ดังนั้นผู้ที่มาจึงต้องสำรวมกิริยาวาจาให้เรียบร้อยก่อนที่จะเข้าสู่พระวิหาร

    16. หีดธรรม หีบไม้สำหรับบรรจุพระคัมภีร์ใบลาน

17. คัมภีร์ธรรม พระธรรมที่จารึกในใบลานผูกไว้เป็นมัด หรือ “ผูก”ผู้หญิงล้านนาเชื่อว่าผู้ใดได้ทำผ้าห่อหุ้มคัมภีร์ธรรมจะมีปัญญาเฉลียวฉลาด

18. อูบ เป็นภาชนะเครื่องเขิน ฐานสูง มีฝาครอบยอดแหลม สำหรับใส่อาหารถวายพระสงฆ์ เจ้านาย กษัตริย์ หรือใช้เป็นเครื่องสักการะ

19. ฆ้องกบ หรือมโหระทึก ทำด้วยทองสำริดหรือทองเหลือง ที่หน้ากลองมักมีรูปกบติดอยู่ตรงขอบ ตีด้วยไม้สองอัน ฆ้องกบพบตั้งแต่จีนตอนใต้ลงมาตลอดเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ สันนิษฐานว่าเริ่มตั้งแต่ ๒๐๐๐ ปีมาแล้ว (สมัยวัฒนธรรมดองซอน) ใช้ในพิธีกรรมต่างๆ เช่น พิธีขอฝน ออกศึก หรือขับไล่ภูตผี

    20. พญาลวง ตัวลวงของล้านนามีลักษณะคล้ายมังกรและพญานาครวมกัน จะมีเขา ปีก และขา เชื่อว่าคำว่า “ลวง” เป็นชื่อที่เพี้ยนมาจากคำว่า “เล้ง” ที่แปลว่า มังกร ซึ่งมีความหมายถึงพลัง อำนาจ ความยิ่งใหญ่ เพศชาย

    21. นกการวีก เป็นนกในนิยาย หรือสัตว์ในป่าหิมพานต์ กินลมเป็นอาหาร มีเสียงร้องที่ไพเราะ

22. เครื่องแบบเจ้านายโบราณ เครื่องแต่งกายแบบเต็มยศของเจ้าราชวงศ์บัวระกต เจ้าราชวงศ์แห่งเมืองเชียงราย (ประมาณ พ.ศ. ๒๔๓๐ – ๒๔๔๑)ทายาทได้มอบให้แก่วัดพระแก้ว อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย

23. มุมอ่านหนังสือ

    ดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ http://watphrakaew-chiangrai.com/museum.php