ในตอนเยาว์วัย ผู้เขียน ไม่เคยรู้สึกว่าทำไม ที่บ้านเกิด จึงมีความแตกต่างจากบ้านอื่นทำไมผู้เขียน จึงได้รับการสนใจและดูแลจากคนมากมาย มีคนมาหา มาพัก ในบ้านจำนวนมาก มีคนมานั่งอยู่บนบ้านเสมอ ต่างคน ต่างหน้า ต่างนิสัย ต่างศาสนา คุณยายต้องหุงข้าว ทำกับข้าวไว้ตลอดเวลา ทุกคน มีจุดเดียวกัน คือ มาหาคุณตาของผู้เขียน
ตอนค่ำ ๆ มีคนมานั่งฟังคุณตาพูด เหมือนคนมาฟังบรรยาย วิชาในมหาวิทยาลัย มีเสียงหัวเราะเสียงนิ่งฟัง เมื่อ เวลาสัก หนึ่งทุ่ม ก็แยกย้ายกันไป
ก่อนสามทุ่มเสียงทุ้มต่ำของคุณตาจะดังกังวาน เป็นเสียงสวดมนต์ ไหว้พระ ชุมนุมเทวดา คำบูชาครูโองการต่าง ๆ นับชั่วโมง จึงได้ยินเสียงจักจั่น เรไรแทนในยามดึก
วันพระคุณตาจะเป็นผู้นำสวดในวัดและถือศีลแปดเสมอ โดยมีชาวบ้านและเจ้าอาวาส ดูอย่างชื่นชม
ในที่ประชุมอำเภอตาพูดอย่างฉะฉาน ในวันที่ที่ดินอำเภอมารังวัดที่ดิน คุณตาจะถือสายวัดช่วยเหลืออย่างคล่องแคล่วเพื่อบริการชาวบ้านอย่างยุติธรรมและให้เจ้าหน้าที่ทีดินพักที่บ้าน เจ้าหน้าที่ฉีดยาดีดีทีป้องกันมาเลเรียก็ใช้บ้านที่มีสามหลังต่อกันเป็นที่พัก ผู้เขียนได้พบคนแปลกหน้าเสมอ
ในยามป่วยมีคนหามคนงูกัดมาหาคุณตา ท่านรีบเข้าไปในห้องพร้อมตัวยาแผนโบราณ และรักษาอย่างได้ผล มีตำรายาแผนโบราณที่ช่วยผู้คนที่ไกลหมอได้เพราะไกลจากโรงพยาบาลนับ 30 กิโลเมตร ( ไม่มีถนนราดยาง ) ไม่ว่าศาสนาใด ก็มาใช้บริการ
ในยามคนทุกข์ เสียขวัญ เสียใจ มีคนมาหาให้ทำน้ำมนต์อาบให้คนที่เป็นโรคจิต คนขาดกำลังใจ ทำให้เขามีอาการดีขึ้นและมักมีของฝากมาให้เสมอ
กระดานชนวนสีดำ ขีดเขียนวันเดือนปีเกิด แล้วขีดเป็นเลข 7 ตัว แสดงกำลังเทวดาและโชคเคราะห์ประจำปี มีผู้หญิงผู้ชายมาทำนายสิ่งใดควรทำสิ่งใดไม่ควรทำ ผู้หญิงมุสลิมมักชอบถามมีไฝที่ไหนบ้าง พอคุณตาตอบ ได้ยินเสียง ฮา อย่างถูกใจ ผู้เขียนแปลกใจว่า คุณตารู้ได้อย่างไร ว่า บ้านใครมี ปลวก ต้นไม้ แหล่งน้ำขัง อยู่ทางทิศไหน จักรยานคันเก่าของคุณตามักปั๋น ไปทุกอำเภอในเขตสงขลาตอนล่างและปัตตานีตอนเหนือ เพื่อช่วยเหลือคนทุกข์ยากแม้แต่คนร่ำรวย ตระกูลประธานราษฏร์นิกรก็มาหาท่านบ่อยครั้ง
ยามคนทะเลาะกันเสียงดัง ตั้งท่าต่อยตี เสียงมีอำนาจของคุณตาตวาดและปลอบโยน สุดท้ายความขัดแย้งนั้น ได้รับการตัดสินด้วยความพอใจและยินยอมเสมอ
การโขมยมีบ่อยครั้ง โดยเฉพาะขโมยวัวซึ่งเป็นประเพณีของคนใต้โบราณ ยามดึกมืดเมื่อตาเดินออกไปนอกบ้านมักกลับมาด้วยความสำเร็จ
ยามหน้าแล้ง พี่น้องจากระโนดมาขอข้าว ท่านยกให้โดยไม่เสียดาย ท่านเป็นที่รักของคนไทยพุทธ มุสลิมและคนจีน
แม้ท่านไปวัดแต่เลี้ยงวัวชนไว้ตัวหนึ่ง ชื่อ ไอ้ลาย ผู้เขียนประทับใจและไปเชียร์เสมอเมื่อตอนเด็ก ๆ บรรดานักเลงในตำบลล้วนเชื่อถือท่าน ยามไปชนวัวมีคนตามหลังเป็นอันมาก
ศัตรูของคุณตาซึ่งเป็นคู่แข่งอำนาจบารมี ได้จ้างคนมายิงท่าน ดักรอที่ปากทาง แต่คนนั้นเมื่อเห็นท่านก็กลับยกเลิกการกระทำเพราะเป็นผู้มีพระคุณของเขา คนจ้างยิงต้องผิดหวังไป
เมื่อเป็นวัยรุ่น ผู้เขียนมักสงสัยว่า คุณตาทำไมรู้จักและมีคนมารักแทบจะเข้ากันไม่ได้เลย พระชั้นผู้ใหญ่ โต๊ะอิหม่ามมุสลิม หัวหน้าโจรปล้นฆ่า ผู้หญิงปากร้าย คนจีนเถ้าแก่ ใหญ่ ล้วนนับถือท่านทั้งสิ้น
ผู้เขียนพึ่งเข้าใจในสิ่งที่ท่านทำเมือโตเกินวัยหนุ่มแล้ว ว่าสิ่งที่ท่านทำ คือ การเป็นผู้นำที่สามารถครองใจได้ทั้งสามโลก คือ ทางศาสนา ทางโลก และทางความเชื่อไสยศาสตร์ นำสรรพวิชามาช่วยเหลือคน ทำให้สังคมอยู่ร่วมกันอย่างเป็นสุข โดยขาดการขัดแย้ง ซึ่งผู้ใหญ่แบบนี้ ได้ขาดหายไปแล้วในสังคมภาคใต้
ผู้นำที่บูรณาการและเสียสละทำให้สังคมอ่อนละมุน ในยุคนี้คงจะไม่มีอีกแล้ว หากท่านยังอยู่ ท่านจะครบอายุ 100 ปีพอดี
สิ่งที่ผู้เขียนได้รับจากท่านหลังเสียชีวิต คือ หนังสือธรรมะ ตำรายา ตำราโหรและหนังสือสามก๊กรุ่นเก่า ที่ห่ออยู่ในผ้า ไม่มีมรดกอะไรมากมายเลย
คงจะต่างจากผู้นำ ที่เน้นธุรกิจ ในโลกปัจจุบันโดยแน่แท้
สังคมเปลี่ยนแปลงไป...คนไทยก็ยิ่งจะลืมความเป็นไทยไปทุกที
อ่านเรื่องนี้แล้วเห็นภาพในอดีต..ได้เลยค่ะ
ขอบคุณที่เข้ามาเยี่ยมเยียน
ครับ คุณปุ๊