งานวิจัย การพัฒนาคุณภาพโรงเรียนมัธยมศึกษาในจังหวัดรอบกรุงเทพมหานคร

งานวิจัย  การพัฒนาคุณภาพโรงเรียนมัธยมศึกษาในจังหวัดรอบกรุงเทพมหานคร

                จังหวัดรอบกรุงเทพมหานคร เป็นที่รองรับการขยายตัว มีผลทำให้กรุงเทพมหานครเจริญก้าวหน้าในทุกด้าน รวมถึงระบบการศึกษา  อย่างไรก็ดี จังหวัดรอบกรุงเทพมหานคร โดยเฉพาะในด้านการศึกษา ยังหางไกลไปจากรุงเทพมหานครมาก ด้วยเหตุผลดังกล่าว คณะผู้วิจัยเห็นควรทำการศึกษาสภาพปัจจุบันของการศึกษาและวิจัย เพื่อหาแนวทางในการพัฒนาคุณภาพโรงเรียนมัธยมศึกษาให้อยู่ในระดับสูงขึ้นต่อไป

วัตถุประสงค์ของการวิจัย

  1. ศึกษาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนมัธยมศึกษาในจังหวัดรอบกรุงเทพมหานคร

  2. ศึกษาปัจจัยที่มีผลกระทบต่อคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนมัธยมศึกษา

  3. พัฒนากลยุทธ์ในการปรับปรุงคุณภาพโรงเรียนมัธยมศึกษา

เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย

  1. แบบรายงาน ได้แก่ สถิติจำนวนห้องเรียน นักเรียน ครู และโรงเรียนมัธยมศึกษา

  2. แบบรายงานการศึกษาและรายงานครู

  3. แบบรายงานงบประมาณ

  4. แบบสำรวจการสมัครและรับนักเรียนมัธยมศึกษา

  5. แบบสำรวจผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนมัธยมศึกษา

  6. แบบสอบถามความพึงพอใจในการทำงานของครู

  7. แบบสอบถามพฤติกรรมการบริหารของผู้บริหาร

  8. แบบจัดอันดับคุณภาพการเรียนการสอนของโรงเรียนมัธยมศึกษา

  9. แบบสัมภาษณ์ความพึงพอใจในโรงเรียนของผู้ปกครอง

การวิเคราะห์ข้อมูล

คำนวณค่าความถี่  ค่าร้อยละ  ค่าเฉลี่ย  ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน     T-test   F-ratio   Multiple Regression

สรุปผลการวิจัย

  1. คุณภาพการศึกษาของโรงเรียน

คุณภาพการศึกษาของโรงเรียนในด้านผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน พบว่า โรงเรียนส่วนใหญ่ ร้อยละ (54.6) มีอันดับคุณภาพการศึกษาด้านผลสัมฤทธิ์อยู่ในระดับปานกลาง สำหรับอันดับคุณภาพการศึกษาด้านผลสัมฤทธิ์ของโรงเรียนที่เข้าร่วมโครงการ  12  โรงเรียนปรากฏว่า โรงเรียนมีอันดับคุณภาพการศึกษาด้านผลสัมฤทธิ์อยู่ในระดับปานกลาง 11 โรงเรียน  สำหรับความพึงพอใจของผู้ปกครองต่อผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียนจาก 85 โรงเรียน พบว่า ส่วนใหญ่ (ร้อยละ 91.76) อยู่ในระดับปานกลาง โรงเรียนมีผู้ปกครองมีความพึงพอใจต่ำมีเพียงร้อยละ 8.24 และจากโรงเรียนทั้ง 85 โรงเรียน ไม่มีโรงเรียนใดที่ผู้ปกครองมีความพึงพอใจในระดับสูง

  2. ปัจจัยและกลยุทธ์ที่มีผลกระทบต่อคุณภาพการศึกษาของโรงเรียน

      2.1 ปัจจัยที่มีผลกระทบต่อคุณภาพการศึกษาของโรงเรียน มี 4 ประการ คือ

            1)  พฤติกรรมการบริหารของผู้บริหารโรงเรียน

            2)  การจัดการเรียนการสอนของครู

            3)  การมีส่วนร่วมของผู้ปกครองนักเรียน

            4)  พฤติกรรมการเรียนของนักเรียน

      2.2 กลยุทธ์ในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนมัธยมศึกษาที่นำมาใช้ในการวิจัยครั้งนี้มี 3 กลยุทธ์  คือ

            1) พัฒนาพฤติกรรมการบริหารของผู้บริหารโรงเรียน โดยการจัดประชุม สัมมนา และการให้การศึกษาอบรมแก่ผู้บริหารโรงเรียนในด้าน การวางแผน การพัฒนาทักษะ และภาวะผู้นำ ทั้งในประเทศและต่างประเทศ

            2) พัฒนาทักษะการสอนของครู โดยการจัดประชุมเชิงปฏิบัติการการออกข้อสอบ และวิเคราะห์ข้อสอบ การประชุม อบรม และฝึกทักษะด้านวัตกรรมการสอน ทั้งในประเทศและต่างประเทศ

            3) พัฒนาการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองนักเรียน โดยการจัดสัมมนาผู้ปกครองนักเรียนเกี่ยวกับบทบาทหน้าที่และความร่วมมือระหว่างผู้ปกครองและโรงเรียน

  3. ผลการนำกลยุทธ์ไปใช้ในการปรับปรุงคุณภาพการศึกษาของโรงเรียน

      3.1 พฤติกรรมการบริหารของผู้บริหารโรงเรียนตามความคิดเห็นของครูผู้สอน พบว่า โรงเรียนที่ผู้บริหารมีการนำกลยุทธ์ไปใช้สูง มีพฤติกรรมการบริหารแตกต่างจากโรงเรียนที่ผู้บริหารมีการนำกลยุทธ์ไปใช้ต่ำ กล่าวคือ ครูมีความเห็นแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ในพฤติกรรมด้านการผลิตชุดการสอน และการสอนแบบใหม่ ส่วนพฤติกรรมการบริหารด้านอื่นๆ ได้แก่ การวางแผน  การเปลี่ยนแปลงนวัตกรรม การบริหารทั่วไป การออกข้อสอบ  มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 โดยพฤติกรรมด้านการบริหารทั่วไปมีความแตกต่างกันมากที่สุด

       3.2 ความพึงพอใจในการทำงานของครู อาจารย์ พบว่า ครูในกลุ่มโรงเรียนที่มีการนำกลยุทธ์ไปใช้มาก และโรงเรียนที่มีการนำกลยุทธ์ไปใช้น้อย มีความพึงพอใจในด้านสภาวะเงื่อนไขการทำงานและด้านบทบาทความรับผิดชอบในระดับปานกลาง แต่มีความพึงพอใจด้านการปฏิบัติงานในห้องเรียนในระดับมาก

       3.3 ความพึงพอใจของผู้ปกครองนักเรียน พบว่า หลังสิ้นสุดโครงการ ผู้ปกครองนักเรียนมีความพึงพอใจในระดับปานกลาง ผู้ปกครองนักเรียนเกือบทุกโรงเรียนใน  12  โรงเรียน มีความพึงพอใจเพิ่มขึ้นกลุ่มโรงเรียนที่มีการนำกลยุทธ์ไปใช้มาก ผู้ปกครองมีความพึงพอใจสูงกว่ากลุ่มที่มีการนำกลยุทธ์ไปใช้น้อย และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความพึงพอใจของผู้ปกครองนักเรียน ได้แก่ ปัจจัยด้านความมีชื่อเสียงของโรงเรียน ความมีผลงานทางวิชาการและการบริหาร ความเพียงพอและทันสมัยของอาคาร-อุปกรณ์ การจัดหลักสูตรการสอนของโรงเรียนและสภาพแวดล้อมในโรงเรียน

อภิปรายผล

จากข้อค้นพบในการวิจัย สามารถนำมาเป็นประเด็นในการอภิปรายผลดังนี้

  1. คุณภาพการศึกษา

ในการพิจารณาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนที่เข้ามาร่วมโครงการพิจารณาได้ 2 ด้าน คือ คุณภาพการศึกษาด้านผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของนักเรียน และความพึงพอใจของผู้ปกครองที่มีต่อโรงเรียน จากข้อค้นพบจะเห็นได้ว่า โรงเรียนมัธยมศึกษาในจังหวัดรอบกรุงเทพมหานคร มีคุณภาพด้านผลสัมฤทธิ์อยู่ในระดับปานกลางข้อมูลที่ได้นี้เป็นเครื่องบ่งบอกที่สำคัญว่าหากต้องการจะสกัดกั้นการหลังไหลของประชากรในวันเรียนมิให้เข้ามาเรียนในกรุงเทพมหานครแล้ว  ผู้เกี่ยวข้องควรปรับปรุงโรงเรียนมัธยมศึกษาในจังหวัดรอบกรุงเทพมหานครให้ดีขึ้น

  2. ปัจจัยและกลยุทธ์ที่มีผลกระทบต่อคุณภาพของโรงเรียนมัธยมศึกษา

      2.1 พฤติกรรมการบริหารของผู้บริหาร

จากข้อค้นพบที่ว่า ผู้บริหารโรงเรียนที่มีการนำกลยุทธ์ไปใช้มาก มีพฤติกรรมในการบริหารงานด้านต่างๆ สูงกว่าโรงเรียนที่มีการนำกลยุทธ์ไปใช้น้อยซึ่งอาจจะเนื่องมาจากการขาดการสื่อสารที่ดีระหว่างผู้บริหารและผู้ปฏิบัติ ทำให้ขาดข้อมูลที่จะทำความเข้าใจกันประการหนึ่ง อีกนัยหนึ่ง เป็นเรื่องปกติของการทำงาน คือผู้บริหารเห็นว่าตนเองทำดีที่สุดแล้ว แต่ผู้สอนก็ยังไม่พอใจในผลงาน ซึ่งจากข้อค้นพบนี้แสดงว่ากลยุทธ์ต่างๆที่จะนำไปใช้ในการพัฒนาได้แก่ การประชุม การสัมมนา การประชุมเชิงปฏิบัติการและการศึกษาดูงานนั้น มีผลในทางที่ดีต่อพฤติกรรมการบริหารของผู้บริหาร คือ ทำให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

      2.2 ความพึงพอใจในการทำงานของครู

เมื่อสิ้นสุดโครงการพบว่า ครู อาจารย์ มีความพึงพอใจในการทำงานโดยรวมในระดับปานกลาง และความพึงพอใจรายด้านคือ ความพึงพอใจด้านสภาวะเงื่อนไขในการทำงาน ด้านบทบาทและความรับผิดชอบในระดับปานกลาง และมีความพึงพอใจในการปฏิบัติงานในห้องเรียนในระดับมาก

      2.3 ความพึงพอใจของผู้ปกครองนักเรียน

            1) เมื่อสิ้นสุดโครงการวิจัย ผู้ปกครองนักเรียนมีระดับความพึงพอใจเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น

            2) ความพึงพอใจของผู้ปกครองจากกลุ่มโรงเรียนที่มีการนำกลยุทธ์ไปใช้ในระดับสูงแตกต่างจากกลุ่มโรงเรียนที่มีการนำกลยุทธ์ไปใช้ระดับต่ำอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ .01 แสดงว่า การนำกลยุทธ์การพัฒนาการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองนักเรียนไปใช้ มีความสำคัญต่อความพึงพอใจของผู้ปกครอง

            3) องค์ประกอบสำคัญที่โรงเรียนจะสร้างความพึงพอใจให้แก่ผู้ปกครองนักเรียนคือ  การสร้างผลงานทางวิชาการและผลงานทางการบริหาร ความมีชื่อเสียงของโรงเรียน การจัดหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอน สภาพแวดล้อมภายในโรงเรียน ความเพียงพอ และความทันสมัยของอาคาร อุปกรณ์การเรียนการสอนมีความสัมพันธ์ทางบวกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.1 แสดงว่าความพึงพอใจของผู้ปกครองต่อโรงเรียนมัธยมศึกษามีความเกี่ยวข้องกับความมีชื่อเสียง ความมีผลงาน การมีหลักสูตรและการสอนที่สนองความต้องการของผู้ปกครองนักเรียนตลอดจนการจัดสภาพแวดล้อมภายในบริเวณโรงเรียนให้ร่มรื่น

ข้อเสนอแนะ

ข้อเสนอแนะทั่วไป

  1. โรงเรียนหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรปรับปรุงเงื่อนไข และสภาพการทำงานของครูให้ดีขึ้น เช่น ด้านกระบวนการบริหาร มีการวางแผน การจัดบุคลากร การมอบหมายงานและการติดตามงานที่เหมาะสมและในด้านสภาวะแวดล้อม ควรจัดอาคารสถานที่ เครื่องอำนวยความสะดวกในการทำงาน ทั้งนี้เพื่อให้ครูมีความพึงพอใจในการทำงานมากยิ่งขึ้น

  2. การจัดสรรทรัพยากรในโรงเรียนตามจำนวนนักเรียนเป็นรายบุคคล มีผลทำให้โรงเรียนขนาดเล็กไม่สามารถจะปรับปรุงหรือดำเนินการเรียนการสอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ดังนั้นหน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรจะจัดสรรทรัพยากร โดยการกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำหรือตามสภาพปัญหาของโรงเรียน

  3. พฤติกรรมการบริหารของผู้บริหารโรงเรียนมีผลต่อการดำเนินงานของโรงเรียนเป็นอย่างมากหากเป็นไปได้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรมีการพัฒนาผู้บริหารโรงเรียนเป็นระยะๆ และหลักสูตรในการอบรมควรจะเน้นในแต่ละด้านให้ชัดเจน

  4. โรงเรียนควรจัดหลักสูตรและการเรียนการสอนตลอดจนโปรแกรมการเรียนให้สอดคล้องและตอบสนองความต้องการของชุมชนให้มากที่สุด

 

ทองอินทร์  วงศ์โสธร  และคณะ  วารสารวิชาการ ปีที่ 1 ฉบับที่ 3 มีนาคม 2541