โครงการและการวางแผน

หนังสือ  การวิเคราะและประเมินโครงการ

โดย      รองศาสตราจารย์  ดร.ประสิทธิ์  ตงยิ่งศิริ

เนื้อหา   กระบวนการวางแผนโครงการ

           การจัดทำแผนโครงการ (Project  plan)  ก่อนการดำเนินงานตามโครงการ  จะต้องมีการเตรียมการวางแผนโครงการนั้นเสียก่อน โดยสาระของแผนงานตามโครงการประกอบด้วย  จุดมุ่งหมายของโครงการ  ผลตอบแทนค่าใช้จ่ายที่คาดว่าจะมี  วิธีการดำเนินงาน ระยะเวลา  สถานที่ตั้งและเรื่องอื่น ๆ ที่จำเป็นเพื่อบรรลุจุดมุ่งหมายของโครงการ

            โครงการที่ดีได้แก่ โครงการที่สามารถนำไปใช้ได้จริง และเมื่อนำไปใช้ปฏิบัติแล้วจะได้ผลตอบแทนคุ้มค่า หรือบรรลุจุดมุ่งหมายของการพัฒนาที่ดีที่สุด  ดังนั้น การวางแผนโครงการส่วนใหญ่ จะเป็นเรื่องของการวิเคราะห์และประเมินผลโครงการเพื่อให้ได้มาซึ่ง โครงการที่ดี

ความหมายของโครงการ  หรือ โครงการนั้น  คืออะไร  ได้มีผู้ให้ความหมายไว้  ได้แก่

             1. โครงการเป็นหน่วยองค์การหนึ่งที่มุ่งกระทำการเพื่อบรรลุเป้าหมายของการพัฒนา  ตามที่กำหนดไว้ทั้งทางด้านเวลา  งบประมาณ และการดำเนินงาน

             2.  โครงการเป้นหน่วยของกิจกรรมที่เล็กที่สุด  สามารถแบ่งแยกเพื่อการวางแผน  การวิเคราะห์ และบริหารงานได้

             3.  โครงการ คือ กิจกรรมเกี่ยวกับการใช้ทรัพยกากรต่าง ๆ  เพื่อหวังผลประโยชน์ตอบแทน

           4.  โดรงการหมายถึงแผนและส่วนงานของแผน ที่มีการลงทุนด้านทรัพยากร  สามารถทำการวิเคราะห์และประเมินผลได้

           5. โครงการเป็นเรื่องของการลงทุนชนิดหนึ่ง  ที่แจ้งถึง วัตถุประสงค์  ขนาด  สถานที่ตั้ง  มีแนวคิดใหม่  และมีผลต่อการพัฒนาต่อ ๆ ไป

จากคำจำกัดความสรุปได้ว่า  โครงการคือ กิจกรรม หรืองานที่เกี่ยวกับการใช้ทรัพยากรเพื่อหวังผลตอบแทน

ลักษณะของโครงการ

               ประกอบด้วยคุณสมบัติ  กล่าวคือ  วัตถุประสงค์   ความมีเอกเทศ  การกำหนดรูปแบบปฏิบัติงานที่สอดคล้องกลมกลืน   สถานที่ตั้ง  และ มีจุดเริ่มต้นและสิ้นสุด   ซึ่งจากคุณลักษระดังกล่าวเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกโครงการ   ไม่ว่าจะเป็นโครงการประเภท

-   การเพิ่มผลผลิตโดยตรง  เช่น  อุตสาหกรรมและเกษตรกรรม

-   พื้นฐานทางเศราฐกิจ  เช่น  พลังงาน การคมนาคม  และ การขนส่ง

-   พื้นฐานสังคม   เช่น  การศึกษา  สาธารณสุข  และสวัสดิการทางสังคม

-   โครงการของรัฐ  ของเอกชน โครงการร่วมหรือโครงการต่างประทศ

-   โครงการระดับชาติ

โดยรายละเอียดของแต่ลัการะ  สรุปได้ดังนี้

           1.  วัตถุประสงค์     เพื่อใช้เป็นแนวทางในการดำเนินงาน   วางแผนโครงการ  และการติดตามประเมินผล   ซึ่งการกำหนดวัตถุประสงค์ของโครงการจะมีความยากง่ายแตกต่างกันไปแล้วแต่ประเภทของโครงการนั้น ๆ   และโครงการแต่ละโครงการอาจมีมากกว่าหนึ่งวัตถุประสงค์ ก็ได้  เช่น  มีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มผลผลิต  และในขนาดเดียวกันก็มีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มการจ้างานให้มากขึ้น  แต่ในบางโครรงการอาจพบได้ว่า มีทั้งวัตถุประสงค์ที่เด่นชัด โดยการประกาศ หรือเผยแพร่ทางเอกสารอย่างเป็นทางการ    ส่วนมีวัตถุประสงค์ที่ ซ่อนเร้นหรือแอบแฝงนั้นจะไม่มีการประกาศ และไม่เป็นทางการ   อย่างไรก็ตามวัตถุประสงค์เริ่มแรกของการมีโครงการ  จึงควรหลีกเลี่ยงวัตถุประสงค์ที่ซ่อนเร้น   นอกจากนี้  การกำหนดวัตถุปรระสงค์ของโครงการให้เข้าใจง่ายและชัดเจน  ต้องคำนึงถึงการกระทำที่ได้สำเร็จอีกด้วย

           2.  ความมีเอกเทศ    ในแต่ละโครงการจะต้องมีการกำหนดขอบเขตของงานการบริหาร และความรับผิดชอบไว้  และเน้นให้เห็นว่า  โครงการหนึ่ง ๆ จะเต้องมีความเอกเทศ         ในตัวของมันเอง เพื่อการวิเคราะห์  วางแผน  ควบคุมและติดตามผลการดำเนินงานของโครงการได้

            3.  การกำหนดรูปแบบการดำเนินงานที่สอดคล้องและกลมกลืนกัน   ในการดำเนินงานจะต้องมีการจัดรูปแบบการกระทำเป็นขั้นตอน  และมีการตัดสินใจในเรื่องสำคัญ ๆ รวมอยู่ด้วย  ดังนั้น ในเรื่องต่างๆ จะต้องผ่านการวิเคราะห์และตัดสินใจเพื่อไม่ให้เกิดความขัดแย้งระหว่างกัน  รวมทั้ง ต้องมีการเลือกใช้เทคนิคที่เหมาะสมกับโครงการ  หรือการเลือกใช้เทคนิคการผลิตที่สอดคล้องกับขนาดการผลิต และนโยบายการพัฒนาประเทศ   ขนาดการผลิตของโครงการสอดคล้องกับปริมาณความต้องการของการตลาด   ผลผลิตของโครงการจะต้องมีการจัดการด้านรายรับ  รายจ่ายของโครงการอย่างมีระเบียบแบบแผน   กระบวนการดำเนินงานที่สอดคล้องกลมกลืนกัน  จึงเป็นสมรรถนะของการดำเนินงานที่จะบรรลุถึงผลการกระทำ  การบริหารงานตามแผนที่วางไว้อย่างมีประสิทธิภาพ

          4.  สถานที่ตั้ง  โครงการ   ทำให้การพิจารณาผลตอบแทนค่าใช้จ่ายของโครงการสามรถเป็นไปได้อย่างสมจริง  โดยหลักการแล้ว  การเลือกสถานที่ตั้งของโครงการจะต้องมีการปัจจัยการผลิตที่ต้องการอันได้แก่  วัตถุดิบ  แรงงาน  การเคลื่อนย้ายปัจจัยการผลิตและสภาพสิ่งแวดล้อมทั้วไป ความสะดวกในการขนส่ง  การติดต่อสื่อสาร  ความสะดวกเรื่องไฟฟ้า  น้ำประปา  โทรศัพท์  การพิจารณาเลือกสถานที่ตั้งโครงการดดยรวมพิจารณา  ใกล้แหล่งวัตถุดิบ  ใกล้ตลาด ใกล้แรงงาน  และการคมนาคมที่สะดวก

 

        5.  การกำหนดจุดเริ่มต้นและสิ้นสุดของโครงการ  คือ  การกำหนดระยะเวลาของโครงการว่าจะเริ่มต้นและสิ้นสุดเมื่อใดนั้น  โดยระยะเวลา หรืออายุของโครงการ ก็คือ ช่วงเวลาที่ให้ผลตอบแทน

การวางแผนโครงการ   แบ่งออกเป็นสามขั้นตอนใหญ่ คือ

       1.  การกำหนดโครงการ  เป็นเรื่องเกี่ยวข้องกับการจะเลือกทำอะไร  ทำได้อย่างไร  จะทำเมื่อไหร่   ที่ไหน   มีขนาดและขอบเขตการดำเนินงานอย่างไร

       2.  การวิเคระห์และประเมินโครงการ   เป็นการประเมินและวิเคระห์ว่าโครงนั้นจะเป็นโครงการที่ดีหรือไม่

        3.การดำเนินงานตามโครงการ    เป็นเรื่องการนำโครงการที่ได้ผ่านการพิจารณาเห็นชอบแล้วไปปฏิบัติตามแผนที่วางไว้