บันทึกนี้เนื่องมาจากคุณ Nanya เข้ามาถามผมว่าวิธีดูต้นจันทน์กะพ้อนั้นดูอย่างไร..

.....แต่มีอยู่ 5ต้น ที่ไม่ทราบชื่อเสียงเรียงนาม ที่คาดว่าจะเป็นจันกะพ้อก้อมีอยู่ 4ต้น เลยกลุ้มใจจังแต่ละต้นก้อสูงๆแล้วทั้งนั้นเลยค่ะไม่รู้จะทำไงดี รบกวนขอภาพซูมๆรายละเอียดต้นจันกะพ้อหน่อยได้ไมค่ะ

ก่อนลงรายละเอียดผมเอาข้อมูลเบื้องต้นมาทบทวนให้ดูอีกครั้งครับ

จันทร์กะพ้อ(Vatica diospyroides Syming.) เป็นพันธุ์ไม้ในวงศ์ Dipterocarpaceae พวกเดียวกับยางนาและพะยอม ทางภาคใต้เรียก จันทน์พ้อ และที่จังหวัดพังงาเรียก เขี้ยวงูเขา จันทน์กะพ้อเป็นไม้ต้นขนาดเล็กไปจนถึงขนาดกลาง โตช้า ชอบขึ้นในที่ดินร่วนชื้นและร่มปะปนกันไม้ต้นชนิดอื่นในป่าดิบชื้น ต้นค่อนข้างตรง เปลือกเกลี้ยง เรือนยอดเป็นพุ่มรีหรือกว้างใบเป็นใบเดี่ยว รูปรีค่อนข้างยาว ขนาดยาว ๗-๙ซม. กว้าง ๒-๓ ซม. สีเขียวเข้ม เรียงตัวแบบเวียนไปตามกิ่งห่างๆ กัน ดอกออกตามกิ่งเป็นช่อเล็กๆ ทยอยบานครั้งละ ๑-๒ ดอก แต่มักจะมีช่อหลายช่อเป็นกระจุกและเรียงเป็นระยะๆ ตามกิ่งดอกขนาด ๑.๒-๑.๕ ซม. กลีบเลี้ยงมีขนสีน้ำตาลกลีบดอกเรียงเวียนซ้อนเกยกันเล็กน้อย ด้านในสีขาวนวลหรืออมชมพู ด้านนอกมีแถบแคบๆ มีขนละเอียดสีน้ำตาลอมแดง กลิ่นหอมแรง ออกดอกในช่วงเดือนมกราคม-เมษายน ปัจจุบันพบเห็นได้ค่อนข้างน้อย ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ดปลูกเลี้ยงค่อนข้างยาก ถ้าแดดจัดหรือลมแรงใบจะไหม้ ปัจจุบันพบน้อยลงมากที่มาอยู่ (ที่นี่)

ผมพยายามคิดว่าจะแนะนำอย่างไรดีในการระบุตัวบ่งชี้ลักษณะของต้นจันทน์กะพ้อ (ขอปรับแก้เป็นจันทร์กะพ้อนะครับ) พิจารณาสักพักก็คิดว่าน่าที่จะดูสองสามประการคือ

1. ลักษณะใบ ตามพจนานุกรมฉบับเยาวชนกล่าวว่า “..ใบเป็นใบเดี่ยว รูปรีค่อนข้างยาว ขนาดยาว ๗-๙ซม. กว้าง ๒-๓ ซม. สีเขียวเข้ม เรียงตัวแบบเวียนไปตามกิ่งห่างๆ กัน” ต้นที่บ้านผมนั้นเพิ่งสังเกตว่าใบเขามีสองสี คือสีเขียวเข้มตามที่พจนานุกรมระบุ แต่ก็พบว่าที่บ้านมีใบออกเหลืองตองอ่อนอยู่ด้วย ผมไม่ทราบสาเหตุ แต่เดาว่าเป็นใบใหม่กับใบเก่าครับ

  

      เห็นว่ามันมีสีแตกต่างกันก็เลยเอามาแสดงให้ดูครับ หากถามว่าสีใบแตกต่างกันเพราะอะไร ผมเดาเอานะครับว่าน่าที่จะเป็นเพราะเป็นใบเก่ากับใบใหม่ มีช่วงหนึ่งที่เขาแตกใบอ่อนใหม่เต็มต้นเลย ไม่ได้ถ่ายรูปไว้ครับ ใบสีตองอ่อนน่าจะเป็นใบเก่า และสีเขียวเข้มน่าจะเป็นใบใหม่ หากผิดขออภัยครับเพราะเดาเอา

2. ลักษณะใบคว่ำกับหงาย

  

ปกติใบเขาจะมีลักษณะมีความมัน เมื่อหงายออกมาดูใต้ใบก็เช่นกัน ใบเขาไม่ค่อยโดนทำลายด้วยศัตรูพืชครับ เคยเห็นหนอนผีเสื้อสีเหลืองขนยาวๆมากัดกิน แต่ก็ไม่มาก กินแค่สองสามใบก็หายไป แต่ตัวหนอนสวยมากครับขนยาวมากสีเหลืองเข้มด้วย

ใบเขาค่อนข้างดก หากต้นสูงขึ้นใต้ต้นสามารถเอาเก้าอี้รับแขกมาตั้งได้สบายเลย เอาไว้นั่งเล่น ทำงาน อื่นๆได้บรรยากาศดีมากครับ

3. ลักษณะเมล็ดหลังออกดอกแล้วครับ

  

          หลังเขาออกดอกแล้วจะร่วงลงเกือบหมดต้น แต่จะมีบางส่วนที่กลายเป็นเมล็ด ซึ่งเอกสารบอกว่าใช้ขยายพันธุ์ ซึ่งใช้วิธีตอนกิ่งไม่ได้ ปีนี้ผมจะลองเอาเมล็ดนี่ไปเพาะดูครับ ซึ่งผมไม่เคยทดลองเพาะ เขาชอบน้ำ จึงมาปลูกใกล้ที่ซักผ้าหรือก๊อกน้ำหลังบ้าน ล้างโน่นล้างนี่ก็เทน้ำลงโคนต้นเขาครับ

4. ลักษณะต้นทรงพุ่ม

 

ทรงพุ่มนี่ชัดเจนครับ บังเอิญต้นหลังบ้านผมปลูกติดกับระเบียงบ้านห้องนอนผม ชั้นสองเราเดินออกมาก็จับใบได้เลย เหมาะสำหรับเก็บดอกเขาช่วงที่ออกดอก แต่โบราณเขาไม่ให้ปลูกใกล้ติดบ้านเพราะขโมยปีนขึ้นบ้านได้ง่ายน่ะซีครับ  และอีกอย่างหากเป็นไม้ดอกบางชนิดคนในบ้านเกิดแพ้กลิ่น แพ้ละอองเกสรก็จะไม่เหมาะสม เช่นบ้านเพื่อนติดกันมีต้นตีนเป็ด เวลาออกดอกคุณแม่ผมจามตลอดต้องปิดประตูหน้าต่างหมดเลยไม่ให้กลิ่นหรือละออกเข้ามา จะไปบอกให้เพื่อนโค่นก็เกรงใจเขา ลูกน้องผมที่ทำงานถึงกับแพ้มากๆเลยเจ้าดอกตีนเป็ดนี่นะครับ ต้องไปหาหมอเลยครับ

ไม่แน่ใจว่าข้อมูลที่บอกมาทั้งหมดนี่พอจะเอาไปเป็นเกณฑ์ในการตรวจสอบว่าต้นไม้ในสวนของคุณนั้น ต้นไหนคือจันทร์กะพ้อกันแน่ นะครับ ด้วยความยินดีครับ