การสื่อสาร

การสื่อสารให้ได้ผล

การสื่อสารเพื่อการพัฒนาพฤติกรรมและสังคม

(Communication for Development : C4D)

     คือ กระบวนการที่วางแผนการสื่อสารอย่างเป็นขั้นเป็นตอน โดยมีฐานมาจากข้อเท็จจริงที่มีอยู่ เป้าหมายเพื่อส่งเสริมให้เกิดการพัฒนาพฤติกรรมและสังคมให้เปลี่ยนแปลงไปในทางดีขึ้น ซึ่งความเปลี่ยนแปลงวัดได้ด้วยเครื่องมือ ช่องทาง และวิธีการสื่อสารหลากหลายรูปแบบผสมผสานกัน  โดยใช้กลยุทธ์ 3 ประการ  คือ การผลักดันเชิงนโยบาย  การระดมพลังทางสังคม  และการสื่อสารเพื่อพัฒนาพฤติกรรมและสังคม  

กระบวนการการสื่อสารเพื่อการพัฒนาพฤติกรรมและสังคม

 1.การเตรียมการ

1)  ความรู้ทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง

2)  เครื่องมือ

     โดยใช้  : ตารางวางแผนการสื่อสารเชิงกลยุทธ์  ( Strategic Communication Planning Tool:)

                     : การเรียนรู้และปฏิบัติแบบมีส่วนร่วม (Participatory Learning and Action :PLA)

2. การสื่อสารเชิงกลยุทธ์ (Strategic Communication)

                ขั้นตอนที่  1 การวิเคราะห์พฤติกรรมและสถานการณ์

                      โดยใช้ :ตารางวางแผนการสื่อสารเชิงกลยุทธ์ ( Strategic Communication Planning Tool:)                         1.1 กลุ่มเป้าหมายในระดับนี้คือใคร

                                                กลุ่มระดับ  1 : คือกลุ่มเป้าหมายหลักที่จะปฏิบัติพฤติกรรมที่เราต้องการ

กลุ่มระดับ  2 : คือผู้ที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจและความเชื่อ

         ของคนในกลุ่มเป้าหมายหลัก (ระดับ 1)

กลุ่มระดับ  3 : คือผู้ที่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจและความเชื่อ

                       ของกลุ่มเป้าหมายหลักและกลุ่มเป้าหมายรอง

ข้อเสนอแนะ

      การวิเคราะห์พฤติกรรมต้องรวบรวมข้อมูล ที่ได้จากกิจกรรมที่หลากหลายไม่ใช่เพียงกิจกรรมใด

      กิจกรรมเดียว  เช่น การสนทนากลุ่ม แผนที่ชุมชน การเดินสำรวจชุมชน ต้นไม้ปัญหา การวิเคราะห์

     เครือข่ายทางสังคม เป็นต้น ดังนั้นจึงควรเผื่อเวลาสำหรับการวิเคราะห์ข้อมูลให้เพียงพอ

                                1.2  พฤติกรรมของกลุ่มเป้าหมายในปัจจุบันเป็นอย่างไร

                                1.3 พฤติกรรมที่พึงประสงค์คืออะไร

                                1.4  อุปสรรค/สิ่งที่ขัดขวางต่อการปฏิบัติพฤติกรรมที่พึงประสงค์มีอะไรบ้าง 

                                1.5  ปัจจัยใดบ้างที่จะช่วยส่งเสริมให้เกิดพฤติกรรมที่พึงประสงค์

       (เช่น วัฒนธรรม ความเชื่อ ประเพณี)

ขั้นตอนที่  2 การวิเคราะห์กลยุทธ์การสื่อสาร

                2.1 การสื่อสารจะทำให้อุปสรรคที่ขัดขวางการปฏิบัติพฤติกรรมที่พึงประสงค์

                   ลดลง/หมดไปได้อย่างไร

                2.2  การปฏิบัติพฤติกรรมที่พึงประสงค์มีประโยชน์อย่างไรบ้าง

                2.3  แรงจูงใจอะไรบ้างที่จะช่วยทำให้เกิดพฤติกรรมที่พึงประสงค์

                2.4 เมื่อดำเนินกิจกรรมการสื่อสารถึงกลุ่มเป้าหมายแล้วจะเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างไร

                2.5 สาร/เนื้อหาหลัก (Key message) ที่ต้องการถ่ายทอดคืออะไร

                2.5 สาร/เนื้อหาหลัก (Key message) ที่ต้องการถ่ายทอดคืออะไร

                2.6 สาร/เนื้อหาเสริม (Supportive message)ที่ช่วยขยายความสารหลัก คืออะไร

                2.7 วิธีการสื่อสารเพื่อให้เกิดพฤติกรรมที่พึงประสงค์มีอะไรบ้าง

                2.8 กิจกรรม/โครงการอื่นๆที่ควรจะดำเนินควบคู่ไปกับการสื่อสารเพื่อให้เกิด

                   พฤติกรรมที่พึงประสงค์ (เช่น ให้บริการ  จัดอบรม / ประชุมเชิงปฏิบัติการ)

  ขั้นตอนที่  3 การวางแผนการติดตามและประเมินผล

                3.1  วัตถุประสงค์เฉพาะของการสื่อสารคืออะไร

                        3.2  การติดตามพฤติกรรม

                                                - ตัวชี้วัดคืออะไร

                                                - ใช้วิธีใดในการติดตาม

                                                - ใช้เครื่องมือใด

                                                - ใครเป็นผู้ติดตาม

                        3.3 การประเมินพฤติกรรม

                                                - ตัวชี้วัดคืออะไร

                                                - ใช้วิธีใดในการประเมิน

                                                - ใช้เครื่องมือใด

                                - ใครคือผู้ประเมิน

ขั้นตอนที่  4 การจัดทำแผนปฏิบัติการ

ขั้นตอนที่  5 การผลิตและทดสอบสื่อ

ขั้นตอนที่  6 การดำเนินกิจกรรมสื่อสาร

       โดยใช้ : การเรียนรู้และปฏิบัติแบบมีส่วนร่วม (Participatory Learning and Action :PLA)

                1) แผนที่ชุมชน    2) การเดินสำรวจเพื่อศึกษาสถานการณ์ชุมชน   3) ต้นไม้ปัญหา

             4) การเลือกบัตรคำ หรือบัตรภาพ         5) แผนที่ความคิด               6)   แผนที่ร่างกาย

              7)  การวิเคราะห์แรงผลักและแรงต้าน   8) การวิเคราะห์เครือข่ายทางสังคม

              9) การเล่าเรื่อง                                       10) บทบาทสมมติ            11) การสะท้อนคิด

ขั้นตอนที่  7  การติดตามและประเมินผล

7.1    การติดตามพฤติกรรม

7.2    การประเมินพฤติกรรม

 

สรุป

 

การสื่อสารเป็นระบบที่มีพลังและมีอิทธิพล  ในการก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในสังคม การที่จะสื่อสารเพื่อให้เกิดการพัฒนาพฤติกรรมและสังคม ใช้การสื่อสารโดยใช้กระบวนการการมีส่วนร่วมของชุมชน ก่อให้เกิดความรู้แบบร่วมสร้าง  ร่วมหล่อหลอมกัน  ร่วมรับผลประโยชน์   การสื่อสารเชิงกลยุทธ์ มีขั้นตอนตังแต่การวางแผนการสื่อสาร การเลือกวิธีการสื่อสาร การจัดทำสื่อ การดำเนินการสื่อสาร และการติดตามประเมินผล ซึ่งในทุกขั้นตอนสามารถใช้กระบวนการการมีส่วนร่วมของชุมชน โดยอาศัยเครื่องมือ PLA ที่เหมาะสมมาใช้ในการทำกิจกรรมในแต่ละขั้นตอน   เพื่อให้เกิดกระบวนการของการพัฒนาเรียนรู้ร่วมกันระหว่างเจ้าหน้าที่และคนในชุมชน เกิดการสร้างสื่อที่มีประสิทธิภาพ หรือการสื่อสารแบบติดหนึบ และส่งผลต่อการเกิดการพัฒนาปรับเปลี่ยนพฤติกรรม