การศึกษากฎหมายเชิงเปรียบเทียบ

นักกฎหมายหลายๆ ท่านมักประสบปัญหาในการเรียนในระดับที่สูงกว่าปริญญาตรี เพราะการเรียนการสอนในระดับปริญญาตรีมีความแตกต่างจากระดับปริญญาโทหรือเอกเป็นอย่างมาก กล่าวคือการเรียนการศึกษากฎหมายในระดับปริญญาโทหรือปริญญาเอก มุ่งให้นักศึกษากฎหมายรูจักที่จะคิดหาเหตุผลในทางกฎหมาย รู้จักการวิเคราะห์ การสังเคราะห์ เป็นการเรียนอย่างมีเหตุผลกอปรกับต้องมีการทำวิทยานิพนธ์ (Thesis) และในการทำวิทยานิพนธ์ก็มีความจำเป็นที่จะต้องมีการศึกษาในเชิงเปรียบเทียบ ดังนั้นจึงต้องทำความเข้าใจถึงความหมายของการศึกษาเชิงเปรียบเทียบ

ความหมายของกฎหมายเปรียบเทียบ เป็นการเปรียบเทียบระบบกฎหมายของประเทศต่างๆ เพื่อนำไปสู่คำตอบเกี่ยวกับหลักกฎหมายหรือกระบวนการทางกฎหมายเรื่องใดเรื่องหนึ่ง เพื่อทราบข้อดี ข้อเสีย จุดอ่อน จุดแข็งของหลักกฎหมาย โดยนำมาศึกษาในทางวิชาการ แล้วนำคำตอบที่ดีที่สุด (Best Solution) มาใช้ในการสร้างกฎหมาย หรือปรับปรุงกฎหมาย กฎหมายเปรียบเทียบจึงเป็นการใช้กฎหมายในเชิงคุณค่า

การศึกษาเชิงเปรียบเทียบกฎหมายต่างประเทศกับกฎหมายไทยมักจะอยู่ในบทที่ 3 หรือส่วนกลางของของวิทยานิพนธ์ การศึกษาเชิงเปรียบเทียบเพื่อนำมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมในบริบทของเรา ซึ่งมีแนวโน้มสูงที่การศึกษากฎหมายแบบนี้จะเป็นที่นิยมแพร่หลายมากขึ้นเรื่อยๆ ผู้ศึกษาจะต้องมีการสังเคราะห์ความรู้ในเชิงบูรณาการอันเป็นการสอดคล้องกับสังคมในปัจจุบัน

ลักษณะของกฎหมายเปรียบเทียบ

1. พิจารณาตามขอบเขต (Scope) โดยศึกษาเปรียบเทียบ (1) ในระดับกว้าง (Macro Comparative Law) เพื่อค้นหาคำตอบโดยวิเคราะห์ระบบความคิดทั้งระบบ และ(2) ในระดับแคบ (Micro Comparative Law) เพื่อค้นหาคำตอบในเรื่องเฉพาะเรื่อง โดยไม่ได้ศึกษาทั้งระบบ

2. พิจารณาตามวัตถุประสงค์ โดยศึกษาเปรียบเทียบในเชิงทฤษฎี (Theoretical Comparative Law) เพื่อนำไปสู่การวิเคราะห์วิจารณ์กฎหมายในเชิงวิชาการ และการเปรียบเทียบเพื่อนำไปสู่แนวทางปฏิบัติ (Legislative Comparative Law) เป็นการเปรียบเทียบเพื่อนำไปสู่การสร้างหรือปรับปรุงกฎหมาย

กระบวนการของกฎหมายเปรียบเทียบ ที่นำไปสู่การร่างกฎหมายหรือเสนอกฎหมายนั้นจะมีการค้นคว้ากฎหมายของประเทศต่างๆ ที่เป็นระบบกฎหมายหลัก เพื่อทำการเปรียบเทียบ ประเมินจุดเด่น/จุดด้อย เพื่อให้ได้หลักกฎหมายที่เหมาะสมที่สุดที่จะนำไปใช้ ทั้งนี้ก่อนนำระบบกฎหมายของประเทศใดมาเปรียบเทียบให้พิจารณาดูว่าระบบกฎหมายของประเทศนั้นๆ ใกล้เคียงกับประเทศของเราหรือไม่ และให้พิจารณารวมถึงระบบการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม ด้วย