แม่

หลังจากพ่อเสียชีวิต แม่ที่เมื่อครั้งพ่อยังอยู่จะไม่ยอมให้ทำงานอะไรนอกจากเป็นแม่บ้านเก็บเงิน ก็จำต้องลุกขึ้นมาสานต่องานของพ่อ เพื่อหาเงินส่งหนี้การค้าที่พ่อกู้มาทำทุน พร้อมทั้งหาเงินเลี้ยงลูกสามคน   ท่ามกลางสายตาของชาวบ้านชนบทนิสัยดีที่พากันซุบซิบนินทาว่า ไม่ช้านานแม่คงต้องขายบ้าน ขายที่ใช้หนี้ แต่แม่ที่เรียนไม่จบ ป 4 ก็สามารถจบทุกอย่างด้วยการใช้หนี้เจ้าหนี้ทุกคน ครบทุกบาท แถมยังซื้อที่ทางเพิ่มอีกเล็กน้อยเพื่อเก็บไว้ให้ลูกๆ

ผมยังจำได้สมัยนั้นบางวันแม่เพลียผล่อยหลับคิ้วของแม่จะขมวดมุ่น ใบหน้าแลดูเป็นทุกข์  ณ ขณะนั้น แว่บแรกที่เห็น ผมตั้งใจเอาไว้ว่า จะมุ่งมั่นทำงานเพื่อจะแบกรับภาระทุกสิ่งมาจากแม่ เพื่อให้แม่ได้นอนหลับโดยไม่เป็นทุกข์เสียที

แม่เลิกกิจการค้าเล็กๆ ของครอบครัว เมื่อพี่สาว พี่ชายมีครอบครัว และผมเติบโตเป็นวัยรุ่นเตรียมเดินทางออกจากบ้านเพื่อเริ่มต้นพเนจร ผจญชีวิตประสาวัยรุ่นที่มีทั้งความมั่นใจ ความทรนง ความฝันและความฟุ้งซ่านปนเปกันไป

เมื่อผมเดินทางเข้ามาผจญโชคใช้ชีวิตเป็นลูกจ้างในเมืองใหญ่ ไม่นานก็มีเพื่อนฝูงใหม่ๆ เริ่มรู้จักเข้าร้านอาหารดื่มเหล้าสังสรรค์เป็นประจำ เริ่มไปดูหนัง เดินห้าง นั่งจิบกาแฟ พูดคุยสนทนาแสดงทัศนะในสิ่งที่สนใจกับเพื่อนฝูงคอเดียวกัน ทั้งเรื่องงาน เรื่องการเมือง สังคม ศิลป ดนตรี ช่างเป็นชีวิตที่มีความสุขดีจริง ๆ แล้วผมก็ลืมเลือนสีหน้าเป็นทุกข์ในยามนอนหลับของแม่ไปโดยไม่รู้ตัว

พี่สาวและครอบครัวจะเดินทางกลับบ้านไปเยี่ยมแม่ปีละครั้ง ไม่ปีใหม่ก็สงกรานต์ สลับกับไปบ้านปู่-ย่า ของหลานๆ ถ้าสงกรานต์ไปบ้านยาย ปีใหม่ก็ไปบ้านปู่ ถ้าสงกรานต์ไปบ้านปู่ ปีใหม่ก็ไปบ้านยาย แต่ตัวผมเอง บางที นานถึงสองปี ถึงได้กลับบ้านสักครั้ง

วันเวลาคล้ายผ่านไปชั่วขณะเดียวผมก็จากบ้านมานานถึงสิบกว่าปี สิบกว่าปีที่หมกมุ่นนึกถึงเฉพาะเรื่องราวของตัวเอง.....ความสุขของตัวเอง

ผมเคยรักและคิดถึงผู้หญิงที่ไม่เคยเป็นอะไรกัน ไม่ได้เกี่ยวพันอะไรกัน แต่กลับเฝ้าเป็นห่วงกลัวว่าเธอจะไม่มีใครเคียงข้างถ้าผมเดินจากไป ทั้งที่แท้จริงแล้วคนที่รายล้อมสาวเจ้านั้นมากมาย แต่ผมก็ยังไม่วายเป็นห่วง แต่ผู้หญิงอีกคนหนึ่งที่โดดเดี่ยวอย่างแท้จริง ผมกลับไม่เคยคิดถึงเลย ผมไม่เคยฉุกคิดและไม่เคยถามตัวเองเลยว่า แม่อยู่บ้านคนเดียวจะเหงาบ้างไหม เมื่อตะวันลับขอบฟ้า เมื่อบรรดาพี่น้องและเพื่อนบ้านใกล้เคียงพากันขึ้นบ้านล้อมวงกินข้าวพร้อมหน้าลูกหลาน  แล้วแม่ที่ต้องนั่งกินข้าวคนเดียวตลอดสิบกว่าปีที่ผ่านมา ท่านนึกถึงอะไรหนอ

ปีนี้ผมมีโอกาสย้ายมาทำงานใกล้บ้านพี่สาว เลยเดินทางกลับมาพักอยู่กับพี่สาวอยู่ และช่วงนี้เองที่แม่ลงมาช่วยพี่สาว ซึ่งเริ่มทำร้านข้าวแกง เล็กๆ ขายในหมู่บ้าน

หลายเดือนมานี้ผมกับแม่จะพักอยู่ที่ร้านข้าวแกงของพี่สาว เช้าผมไปทำงาน ตอนเย็นเมื่อผมกลับมา ก็จะมีแม่นั่งรอเพื่อกินข้าวด้วยกันเสมอ เวลานั่งกินข้าวสองคนแม่ลูกก็จะคุยกันถึงเรื่องโน้นเรื่องนี้ แม่จะเล่าเรื่องที่เจอกลางวันบ้าง เรื่องคนที่ผมรู้จักทางบ้านให้ผมฟังบ้าง ครั้งหนึ่งแม่เล่าเรื่องที่เห็นเจ้าตัวเล็กที่ซนจนโดนดุ แล้วแม่ก็ว่า

ตอนผมยังเป็นเด็กตัวเล็กก็เหมือนกันแบบนี้ ดื้อเชียว แม่เลยต้องตี พอโดนตีก็ร้องไห้ ตอนนั้นแม่ตีแล้วก็ถามว่า.......รู้ไหมว่าผิด
แม่ว่าผมร้องไห้พลางตอบ.........รู้
แม่ถามว่า.......จะทำอีกไหม
แม่ว่าผมร้องไห้พลางตอบ………ไม่ทำแล้ว
กลัวแม่ไหมทีนี้ ........แม่ถาม
แม่ว่าผมร้องไห้พลางตอบ.........ไม่กลัว....ก็แม่ไม่ใช่ผีนี่
แม่เล่าพลางหัวเราะ

บางวันเราคุยเรื่องอาหารการกิน ว่าพ่อแม่พากินอย่างไรคนเราก็เคยชินอย่างนั้น คุยเรื่องบางคนไม่เคยกินข้าวเหนียวกินแล้วบ่นว่าง่วง ผมก็ว่า ผมนี่แปลกที่บ้านไม่ได้กินข้าวเหนียวแต่ตอนที่บวชพระผมกินข้าวเหนียวที่คน “ปางเหนือ” ใส่บาตรมาเป็นอาหารหลักได้โดยไม่รู้สึกผิดปกติแต่อย่างไร

แม่ถามว่า จำได้ไหมตอนผมยังตัวเล็กๆ น่ะ มีปีหนึ่งที่คนลำปางมารับจ้างพ่อ ผมก็ว่า จำไม่ได้  แม่เล่าว่า สมัยนั้นพ่อรับคนงานมาจากลำปางหลายคน ตอนเช้าคนงานจากลำปางจะนั่งยองๆ  ล้อมวงกินข้าวเหนียว ผมซึ่งตอนนั้นยังตัวเล็กๆ ก็ไม่กินข้าวกับพ่อแม่ นู้นไปนั่งยองๆ ล้อมวงปั้นข้าวเหนียวกับคนงานทุกวันเกือบครึ่งปี พอคนงานกลับบ้านก็ทิ้งข้าวเหนียวไว้ให้ พอถึงเวลาทำกับข้าวแม่ก็นึ่งข้าวเหนียวให้ผมด้วย แม่ว่าวันแรกที่กลับมากินข้าวร่วมวงกับพ่อแม่ผมก็จัดแจงทำท่ามานั่งยองๆ  ข้างๆ แม่ ปั้นข้าวเหนียวไว้ในมือ  มองสำรับกับข้าวไปมา   แล้วก็ว่า "แล้วจะจิ้มกะไรเล่าเนี่ย" แม่เล่าแล้วก็ยิ้ม

หลายครั้งบางทีเราคุยกันเรื่องโน้น เรื่องนี้ แม่มักโยงเหตุการณ์ผูกกับเรื่องลูกๆ สามคนของท่านได้เสมอ บางครั้งเป็นเรื่องตอนเป็นเด็ก บางคราวเป็นเรื่องราวสมัยวัยรุ่น และบางหนก็เป็นเหตุการณ์ตอนลูกๆ ทุกคนเป็นหนุ่มสาวแล้ว

แม่จำเรื่องราวของพวกผมได้เสมอ คงมีแต่ผมเองกระมังที่ลืมเลือนเรื่องราวของแม่ไป...