ภูมิปัญญาท้องถิ่น หมายถึงความรู้ความคิดความเชื่อที่ท้องถิ่นได้สั่งสมและ สืบทอดต่อกันมา ซึ่งเรียนรู้มาจากปู่ ย่า ตา ยาย ญาติพี่น้อง และความเฉลียวฉลาดของแต่ละคน หรือผู้มีความรู้ในหมู่บ้านในท้องถิ่นต่าง ๆ อันเป็นศักยภาพหรือความสามารถวิธีการเครื่องมือเพื่อใช้ในการป้องกันและแก้ปัญหาของการดำรงชีวิตให้มีความสงบสุขของบุคคลในท้องถิ่นให้อยู่รอด
ภูมิปัญญาเหล่านี้เป็นความรู้ความสามารถที่บรรพบุรุษได้สร้างสรรค์และถ่ายทอดมาให้เรามีวิธีการหลายอย่างที่ทำให้ความรู้เหล่านี้เกิดประโยชน์แก่สังคมปัจจุบันคือ
การอนุรักษ์ คือการบำรุงรักษาสิ่งที่ดีงามไว้เช่นประเพณีต่างๆหัตถกรรมและคุณค่าหรือการปฏิบัติตนเพื่อความสัมพันธ์อันดีกับคนและสิ่งแวดล้อม
การฟื้นฟู คือการรื้อฟื้นสิ่งที่ดีงามที่หายไปเลิกไปหรือกำลังจะเลิกให้กลับมาเป็นประโยชน์เช่นการรื้อฟื้นดนตรีไทย
การประยุกต์ คือ การปรับหรือการผสมผสานความรู้เก่ากับความรู้ใหม่เข้าด้วยกันให้เหมาะสมกับสมัยใหม่เช่นการใช้ยาสมุนไพรในโรงพยาบาลประสานกับการรักษาสมัยใหม่การทำพิธีบวชต้นไม้เพื่อให้เกิดสำนึกการอนุรักษ์ธรรมชาติรักษาป่ามากยิ่งขึ้นการประยุกต์ประเพณีการทำบุญข้าวเปลือกที่วัดมาเป็นการสร้างธนาคารข้าวเพื่อช่วยเหลือผู้ที่ขาดแคลน
การสร้างใหม่ คือการค้นคิดใหม่ที่สัมพันธ์กับความรู้ดั้งเดิมเช่นการประดิษฐ์โปงลางการคิดโครงการพัฒนาเพื่อแก้ไขปัญหาของชุมชนโดยอาศัยคุณค่าความเอื้ออาทรที่ชาวบ้านเคยมีต่อกันมาหารูปแบบใหม่เช่นการสร้างธนาคารข้าวธนาคารโคกระบือการรวมกลุ่มแม่บ้าน เยาวชนเพื่อทำกิจกรรมกันอย่างมีระบบมากยิ่งขึ้น
ภูมิปัญญาเป็นความรู้ที่ประกอบไปด้วยคุณธรรมซึ่งสอดคล้องกับวิถีชีวิตดั้งเดิมนั้นชีวิตของชาวบ้านไม่ได้แบ่งแยกเป็นส่วนๆหากแต่ทุกอย่างมีความสัมพันธ์กันทำมาหากินการร่วมกันในชุมชนการปฏิบัติศาสนาพิธีกรรมและประเพณี
ความรู้เป็นคุณธรรมเมื่อผู้คนใช้ความรู้นั้นเพื่อสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่าง คนกับคนคนกับธรรมชาติ และคนกับสิ่งเหนือธรรมชาติความรู้เหล่านี้เกี่ยวข้องกับการดำเนินชีวิตเป็นแนวทางหลักเกณฑ์วิธีปฏิบัติที่เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกของครอบครัวความสัมพันธ์กับคนอื่นความสัมพันธ์กับผู้ล่วงลับไปแล้วกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์และกับธรรมชาติ
ความรู้เรื่องทำมาหากินมีอยู่มากเช่นการทำไร่ทำนาการปลูกพืชการเลี้ยงสัตว์การจับปลาจับสัตว์การผ้าทั้งผ้าฝ้ายและผ้าไหมซึ่งมีลวดลายที่สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อและความคิดของชาวบ้านการทำเตรื่องปั้นดินเผาการแกะสลักไม้และหินซึ่งจะพบได้จากโบราณสถานในพิพิธภัณฑ์ต่างๆ
