ความหมายของ ฉันทลักษณ์
ฉันทลักษณ์ หมายถึง ลักษณะแบบแผนคำประพันธ์ประเภทร้อยกรอง, ชื่อตำรา ไวยากรณ์ตอนที่ว่าด้วยลักษณะของคำประพันธ์.
ยกตัวอย่างเช่น ฉันทลักษณ์ของกลอนสุภาพ
ฉันทลักษณ์ของกลอนสุภาพ จะประกอบด้วย
คณะ และสัมผัสนอก ซึ่งเป็นสัมผัสบังคับ
ดังแผนผัง
คณะของกลอนสุภาพ
หนึ่งบทมี ๔ วรรค วรรคละ ๘- ๙ พยางค์
๘ พยางค์ไพเราะที่สุดสัมผัสบังคับของ
กลอนสุภาพเป็นสัมผัสสระตามแผนผัง
สัมผัสระหว่างวรรค
พยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๑ สัมผัสกับพยางค์ที่ ๓
หรือ ๕ ในวรรคที่ ๒ พยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๒
สัมผัสกับพยางค์สุดท้ายของวรรคที่ ๓
และสัมผัสกับพยางค์ที่ ๓ หรือ ๕ ในวรรคที่ ๔
สัมผัสระหว่างบท
พยางค์สุดท้ายของบทต้น สัมผัสกับพยางค์สุดท้าย
ของวรรคที่ ๒ของบทถัดไป
ตัวอย่างบทประพันธ์ที่ควรจำ
กลอนสุภาพพึงจำมีกำหนด กลอนหนึ่งบทสี่วรรคกรองอักษร
วรรคละแปดพยางค์นับศัพท์สุนทร อาจยิ่งหย่อนเจ็ดหรือเก้าเข้าหลักการ
ห้าแห่งคำคล้องจองต้องสัมผัส สลับจัดรับรองส่งประสงค์สมาน
เสียงสูงต่ำต้องเรียงเยี่ยงโบราณ เป็นกลอนกานท์ครบครันฉันท์นี้เอย
ฐะปะนีย์ นาครทรรพ
ม.ล.บุญเหลือ เทพสุวรรณ ประพันธ์
ส่วนเรื่องเสียงวรรณยุกต์ท้ายวรรคและสัมผัสใน ของกลอนสุภาพเป็นเรื่องของประเพณีนิยมในการแต่งไม่ถือเป็นข้อบังคับ
สำหรับรายละเอียดของฉันทลักษณ์คำประพันธ์แต่ละชนิดและตัวอย่างคำประพันธ์ที่เป็นแม่บท ครูภาทิพจะกล่าวในบันทึกต่อๆไปค่ะ
แหล่งอ้างอิงเพิ่มเติม http://www.st.ac.th/bhatips/glon.htm
ถ้าจะให้ดูดีน่าสนใจ อาจารยืควรจะหาบทกลอนที่กินใจและเป็นอมตะ มาแสดงด้วยจะดีมากครับ
ขอบคุณมากค่ะ จะนำวรรคทองมาลงต่อเมื่อถึงคำประพันธ์ชนิดนั้นๆค่ะ
สำหรับบันทึกนี้สิ่งที่ต้องการเสนอ คือความหมายของคำว่า "ฉันทลักษณ์" เท่านั้นค่ะ
ขอบคุณอีกครั้งค่ะ