จากการที่ได้สัมภาษณ์เกษตรกรพบว่าปัญหาหนี้สินของเกษตรกรที่เกิดขึ้นส่วนมากมาจากในการทำการเกษตรแต่ละครั้งต้องใช้เงินลงทุนที่สูง ซึ่งเงินที่เหลือจากรายได้หลังเก็บเกี่ยวครั้งที่ผ่านมานั้นไม่เพียงพอต่อการลงทุน ด้วยค่าครองชีพที่สูงขึ้นทำให้ค่าใช่จ่ายในครัวเรือนก็สูงขึ้นตามไปเช่นกัน และนอกจากนี้ในการทำการเกษตรแต่ละครั้งต้องเสียเงินที่นำไปซื้อปุ๋ยเคมี และยา ที่มีราคาแพงมากทำให้ต้นทุนการผลิตสูงโดยที่เกษตรกรไม่มีการคิดถึงจำนวนเงินที่ลงทุนไปว่ามีความสอดคร้องกับรายได้ที่ได้รับหรือไม่
ผมคิดว่าการแก้ปัญหาหนี้สินของเกษตรกรนั้นควรเริ่มจากที่ให้เกษตรกรนั้นรู้จักการจดปัญทึก และมีการคำนวณหาต้นทุนการผลิตที่แท้จริงว่ามีการใช้จ่ายอะไรไปบ้าง รวมไปถึงต้นทุนคงที่ ต้นทุนผันแปร เพื่อให้ได้รู้ต้นทุนที่แน่นอนในการทำการเกษตรแต่ละครั้ง และควรส่งเสริมให้เกษตรกรมีการจดบัญทึกรายรับรายจ่ายเพื่อที่จะได้รู้ว่ามีการใช้จ่ายในสิ่งใดที่ฟุ่มเฟือยและไม่จำเป็น แล้วจะได้ลดค่าจ่ายในสิ่งที่ไม่จำเป็นนั้นออกไป
