หลังจากฟังการนำเสนอประเด็นเชิงนโยบายอีก ๑๐ หัวข้อ กับการอภิปราย และกลับมานอน(ไม่) คิด อีก ๑ คืน ผมก็ได้ประเด็นสำคัญสำหรับที่จะทำให้ระบบกำกับดูแลอุดมศึกษามีประสิทธิผลจริงๆ
หัวข้อของประเด็นที่นำเสนอได้แก่
๕. ข้อมูลอุดมศึกษาเพื่อสาธารณะ
๖. การวิจัยระบบอุดมศึกษา
๗. การจัดกลุ่มอุดมศึกษา ๔ กลุ่ม
๘. ธรรมาภิบาลในระบบอุดมศึกษา
๙. กฎหมายอุดมศึกษา
๑๐. อุดมศึกษากับความรับผิดชอบต่อสังคม
๑๑. ยุทธศาสตร์อุดมศึกษาไทยในการเตรียมความพร้อมสู่การเป็นประชาคมอาเซียน
๑๒. Post Audit ของสถาบันอุดมศึกษา
๑๓. Best Practice ของสถาบันอุดมศึกษา
๑๔. Admission
ยุทธศาสตร์ที่จะทำให้ สกอ. ประสบความสำเร็จในการทำหน้าที่บริหารจัดการการกำกับดูแลระบบอุดมศึกษาอย่างมีประสิทธิผล ตามความคิดของผม (ไม่รู้ว่าถูกหรือผิด) ได้แก่
๑. ขจัดงาน operation ที่เป็นงานงอก ไม่ใช่งานหลัก ออกไปเสีย
๒. ว่าจ้างบริษัท consultant มาศึกษาภารกิจหลัก และผลสัมฤทธิ์ในการทำหน้าที่กำกับดูแลระบบที่แท้จริง และเสนอแนะวิธีจัดแบ่งงานและจัดส่วนงานขององค์กรใหม่ รวมทั้งเสนอแนะวิธีพัฒนาทักษะที่ต้องการในการทำหน้าที่
๓. ในขณะเดียวกัน แสวงหาความร่วมมือกับสถานทูตฝรั่งเศส ขอทีมผู้เชี่ยวชาญมาประเมินระบบกำกับดูแลระบบอุดมศึกษาไทย ทั้งในระดับประเทศ และระดับสถาบัน โดยทำงานร่วมกับสถาบันคลังสมองฯ
๔. ดำเนินการเพื่อสร้างความรู้ สร้างกระแส และกระบวนการในวงการอุดมศึกษา และในสังคมไทย เพื่อยกร่างกฎหมายอุดมศึกษาใหม่ ที่ครอบคลุมทุกด้าน และจะทำให้อุดมศึกษาเป็นพลังขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงสังคมได้อย่างแท้จริง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ระบบอุดมศึกษาจะใช้ทรัพยากรของชาติอย่างสมเหตุสมผล และสร้างผลกระทบต่อสังคมอย่างคุ้มค่า ย้ำว่าเป้าหมายหลักของกระบวนการนี้ไม่ใช่แค่ให้ได้ พรบ. ใหม่ แต่เพื่อให้เกิด social learning เกี่ยวกับอุดมศึกษากับสังคม ด้วย
ในช่วงเวลา ๑ ปีที่ผ่านมา กกอ. วางหลักคิดหรือปรัชญาการกำกับดูแลระบบอุดมศึกษาไว้อย่างครอบคลุม และ innovative และท่านเลขาธิการ สกอ. ก็ได้สังเคราะห์ประเด็นมานำเสนออย่างดีมาก น่าชื่นชม แต่การดำเนินการยังเสนออย่างแยกส่วน มีลักษณะต่างสำนักต่างทำ ผลสำเร็จในการกำกับดูแลระบบที่ดีจะไม่เกิด เพราะฝ่ายจัดการไม่มีระบบการทำงานที่ร่วมมือกัน ยังทำงานแบบแยกส่วนต่างฝ่ายต่างทำ และยังทำเป็นเฉพาะการกำกับดูแลแบบ Fiduciary เท่านั้น ยังไม่มีทักษะในการทำงานกำกับระบบแบบ Strategic และแบบ Generative
ด้วยเหตุนี้ผมจึงมีข้อเสนอให้ดำเนินการเพื่อปรับระบบงานของฝ่ายจัดการ คือ สกอ. ตาม ๔ ข้อข้างบน
ซึ่งหมายความว่า เป็นข้อเสนอภายใต้ข้อสรุปว่า การดำเนินการกำกับดูแลระบบอุดมศึกษาในปัจจุบันยังไม่เป็นที่น่าพอใจ และจะให้ได้ผลจริง ระบบการจัดการต้องเปลี่ยนแปลงแบบที่ไม่ใช่ค่อยๆ ปรับปรุงทีละเล็กละน้อย ต้องการการเปลี่ยนแปลงแบบ Quantum Jump ซึ่งจะมีความเจ็บปวดแบบคนคลอดลูก แต่หลังจากนั้นแล้ว คนในระบบจะมีความสุขตามมา
วิจารณ์ พานิช
๑๕ ธ.ค. ๕๒
