การประกันคุณภาพการศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร
มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร ได้
ดำเนินการประกันคุณภาพการศึกษามาอย่างต่อเนื่อง
มีการจัดระบบและมีกลไกที่ทำให้งานประกันคุณภาพสัมฤทธิผล
มหาวิทยาลัยของเราได้รับการประเมินคุณภาพการศึกษาภายนอกจาก
สมศ. เป็นรุ่นแรกของรอบที่ 1 เมื่อปีการศึกษา
2545 และขณะนี้เราได้รับโอกาสที่จะเป็นสถาบันอุดมศึกษาที่ได้รับการประเมินคุณภาพการศึกษาภายนอกจาก
สมศ. เป็นรุ่นแรกของรอบที่ 2
ซึ่งคาดว่าน่าจะเป็นช่วงภาคเรียนที่ 1
ปีการศึกษา 2549 นี้ มหาวิทยาลัยมีการดำเนินการประกันคุณภาพภายในและมีการเตรียมความพร้อมในการรองรับ
การประเมินคุณภาพภายนอก แต่เนื่องจากในช่วง 2-3 ปีนี้
มหาวิทยาลัยมีบุคลากรซึ่งเป็นน้องใหม่เข้าร่วมทีมจำนวนมาก
ทำให้ไม่รู้ที่มาของการประกันคุณภาพภายในมหาลัยอย่างชัดเจนในฐานะพี่เก่า
จึงขอเล่าประสบการณ์และวิธีการดำเนินงานประกันคุณภาพให้น้อง ๆ
ฟังดังนี้ค่ะ
แนวคิดที่มหาวิทยาลัยใช้ในการดำเนินงานประกันคุณภาพ ได้แก่
1.TQM (Total Quality Management)
2. วงจรคุณภาพของเดมมิ่ง PDCA
ในงานย่อยแต่ละงาน ซึ่งมีกระบวนการงานต่าง ๆ เช่น กระบวนการจัดการเรียนการสอน
กระบวนการพัฒนานักศึกษา กระบวนการพัฒนาหลักสูตร ฯลฯ เราก็ใช้ วงจรคุณภาพ
ซึ่งได้แก่ การวางแผน การดำเนินงาน การตรวจสอบและประเมิน การแก้ไขปรับปรุง
ดังนั้นการเขียนรายงานการประเมินตนเองเราจึงเขียนให้เห็นเป็นขั้นตอน P D C A ซึ่งจะทำ
ให้รู้ว่าการทำงานของเราขาดขั้นใดไป เพื่อจะได้ปรับปรุงแก้ไขในโอกาสต่อไป
3. KPI (Key Performance Indicator) ตัวชี้วัด/ตัวบ่งชี้ / ดัชนีการดำเนินงานที่สำคัญและเกณฑ์ที่กำหนดจะเป็นกรอบหรือทิศทางการทำงานขององค์กร
KPI ที่มหาวิทยาลัยใช้เป็นกรอบการทำงานมาจาก 3 องค์กรหลัก ๆ
องค์กรแรก ได้แก่ KPI ที่สำนักงานคณะกรรมการอุดมศึกษากำหนดไว้เป็นองค์ประกอบคุณภาพ 9 องค์ประกอบ และ KPI ภายใต้ 9 องค์ประกอบนี้ มหาวิทยาลัยสามารถกำหนดให้ครอบคลุม Input Process Output Outcome ซึ่ง KPI ที่เรากำหนดจะแสดงให้เห็นถึง Process ในแต่ละองค์ประกอบอย่างชัดเจน ซึ่งทั้ง 9 องค์ประกอบเป็นเรื่องของการจัดการศึกษาดังนี้
องค์ประกอบที่ 1 ปรัชญา ปณิธาน วัตถุประสงค์และแผนการดำเนินงาน
องค์ประกอบที่ 2 การเรียนการสอนองค์ประกอบที่ 3 กิจกรรมการพัฒนานักศึกษา
องค์ประกอบที่ 4 การวิจัย
องค์ประกอบที่ 5 การบริการทางวิชาการสู่ท้องถิ่นและสังคม
องค์ประกอบที่ 6 การทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม
องค์ประกอบที่ 7 การบริหารและการจัดการ
องค์ประกอบที่ 8 การเงินและงบประมาณ
องค์ประกอบที่ 9 การประกันคุณภาพ
องค์กรที่สอง ได้แก่ สำนักงานคณะกรรมการปฏิรูประบบราชการเป็นหน่วยงาน(ก.พ.ร.)ที่จะช่วยให้มหาวิทยาลัยมีการปฏิรูประบบการทำงานให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น การดำเนินงานมีขั้นตอน ดังนี้
- กพร. กำหนด KPI
- มหาวิทยาลัยต่อรอง เลือก KPI ในบางมิติ และกำหนดค่าน้ำหนัก
- มหาวิทยาลัยโดยอธิการบดีลงนามรับรองการปฏิบัติราชการตาม KPI ที่ได้ตกลงกับเจ้ากระทรวง
- หัวหน้าหน่วยงานในมหาวิทยาลัยลงนามรับรองการปฏิบัติราชการกับ อธิการบดี
- มหาวิทยาลัยดำเนินงานและจัดทำรายงานตามคำรับรองการปฏิบัติราชการในรอบ 6 เดือน 9 เดือน และ 12 เดือน
- มหาวิทยาลัยนำเสนอรายงานตามคำรับรองการปฏิบัติราชการต่อสภามหาวิทยาลัย
- คณะกรรมการจาก กพร. ตรวจเยี่ยมให้ข้อแนะนำ
- คณะกรรมการ กพร. ประเมินผลการดำเนินงาน
KPI จาก กพร. นี้ส่วนใหญ่เป็นเรื่องของการบริหารจัดการที่จะทำให้การปฏิบัติราชการของมหาวิทยาลัยมีประสิทธิผลมากขึ้น เช่น
* การลดรอบระยะเวลาการปฏิบัติงาน เพื่อให้ใช้เวลาน้อยลงแต่ประสิทธิผลเท่าเดิมหรือมากกว่าเดิม ผลของการดำเนินงานก็เห็นผลชัดเจน เช่น การเบิกค่ารักษาพยาบาลของคณาจารย์ ข้าราชการ และพนักงานราชการ จากเดิมใช้เวลา 15-20 วัน เป็น 3-5 นาที การอนุมัติจบการศึกษาให้แก่นักศึกษา สภามหาวิทยาลัยสามารถอนุมัติจบการศึกษาได้ทุกเดือน และยังมีอีกหลายเรื่องที่มีผลการลดรอบระยะเวลาปฏิบัติงานแล้วได้ผลดีผู้รับบริการพึงพอใจ
* การประหยัดพลังงาน เมื่อดำเนินงานตามขั้นตอนแล้ว ทำให้บุคลากรตระหนักช่วยกันประหยัดพลังงานไฟฟ้า และน้ำมัน ทำให้ลดค่าใช้จ่ายของมหาวิทยาลัยได้ส่วนหนึ่ง
* การให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการดำเนินงานและตรวจสอบ KPI ซึ่งตรงกับคติพจน์ของมหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชรที่ว่าสร้างสรรค์ภูมิปัญญา พัฒนาท้องถิ่น เรามีบุคลากรจากภายนอกเข้ามา ร่วมให้ความคิดเห็นตั้งแต่สภามหาวิทยาลัย สภาวิชาการมหาวิทยาลัย คณะกรรมการประจำคณะ คณะกรรมการโปรแกรมวิชา และคณะกรรมการศูนย์อุดมศึกษาแม่สอด มีการสื่อสารถึงประชาชนมากกว่า 5 ช่องทาง มีบุคลากรร่วมประชุมให้แนวคิด นโยบาย แนวปฏิบัติ ตัดสินและตรวจสอบเรื่องสำคัญ ๆ และเป็นที่น่ายินดีว่าในหลาย ๆ ครั้งที่ประชาชนชาวแม่สอดและอีก 4 อำเภอในซีกตะวันตกของจังหวัดตากบอกกับคณาจารย์ของเราว่า ศูนย์อุดมศึกษาแม่สอด เป็นของพวกเขา ไม่ใช่ของคณาจารย์และข้าราชการมหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร พวกเราเข้ามาทำงาน มารับใช้ เมื่อเกษียณอายุก็จากไป แต่มหาวิทยาลัยยังคงอยู่เป็นของลูกหลานเขาตลอดไป เพราะฉะนั้นพวกเขายินดีที่จะทำให้มหาวิทยาลัยก้าวหน้าและพัฒนาอย่างยั่งยืน และขอขอบคุณพวกเราที่เข้าไปช่วยเหลือจัดการศึกษาให้
* KM (Knowledge Management) การจัดการความรู้ ในมหาวิทยาลัยของเราเป็นแหล่งความรู้ เรามีการจัดประชุม อบรม สัมมนา และส่งบุคลากรไปพัฒนากันบ่อย ๆ แต่เราไม่ค่อยมีโอกาสที่จะคุยกันฉันท์พี่น้อง เพื่อนร่วมปฏิบัติงาน เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์การทำงาน เมื่อมี K.M มาทำให้เราเห็นความสำคัญของ Tacit Knowledge (ความรู้ที่อยู่ในตัวคน ซึ่งเป็นประสบการณ์การทำงานที่มีค่าซึ่งขอเรียกว่า เคล็ดวิชา)
หลังจากที่มหาวิทยาลัย และหน่วยงานต่าง ๆ เริ่มดำเนินการ เราก็มีการจัดเสวนาในกลุ่มผู้ปฏิบัติงาน ตัวอย่างเช่น เรื่องการนำการวิจัยไปใช้ในการเรียนการสอน ซึ่ง สถาบันวิจัยฯ เป็นคุณอำนวยให้เกิดการเสวนาขึ้น และมีอีกครั้งที่มีการพูดคุยแลกเปลี่ยนประสบการณ์การจัดการเรียน การสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ ซึ่งคณะมนุษยศาสตร์ ฯ เป็นคุณอำนวยให้เกิดการเสวนา และมีคุณกิจ ซึ่งเป็นพี่ ๆ ในคณะมนุษย์ศาสตร์ ฯ เช่น พี่จีรภา พี่เยาวลักษณ์ พี่ประพิมพร พี่อรุณลักษณ์ และพี่สุวิทย์ซึ่งเป็นคณบดี มาพูดคุยกันกับน้อง ๆ ในที่สุดเราก็ได้ประโยคสำคัญจาก พี่สุณี (ผศ.สุณี บุญพิทักษ์) ว่า RBL (Research Base Learning) ไม่ยากอย่างที่คิด ซึ่งเป็นกำลังใจให้น้องใหม่หลายคนฮึกเหิมที่จะนำ การวิจัยไปบูรณาการกับการเรียนการสอน การบริการวิชาการแก่ชุมชน ในภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2549 นี้
ยังมี KPI อีกหลายตัวที่น่าสนใจ เช่นเรื่อง การบริหารความเสี่ยง การจัดทำบัญชีต้นทุน การถ่ายทอดตัวชี้วัดจากองค์กรสู่ระดับหน่วยงานและระดับบุคคล
ในปีนี้ กพร. ได้ขอให้ สมศ. ซึ่งเป็นผู้ประเมินคุณภาพการศึกษาภายนอก ฯ ได้เข้ามาประเมิน KPI ของ กพร. ด้วย จึงมี การพัฒนา KPI. ให้เกิดการบูรณาการระหว่างการจัดการศึกษากับการปฏิรูประบบราชการ อย่างเป็นเนื้อเดียวกัน
องค์กรที่สาม
ได้แก่ KPI จาก สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน) หรือ สมศ. ซึ่งมีหน้าที่ในการประเมิน และรับรองมาตรฐานสถานศึกษา วิธีการเป็นแบบกัลยาณมิตรประเมินเพื่อพัฒนาการศึกษาของชาติ สมศ.กำหนดมาตรฐานการศึกษาไว้ 7 มาตรฐาน ตัวบ่งชี้แบ่งเป็น 2 ลักษณะได้แก่ ตัวบ่งชี้ร่วม ซึ่งทุกกลุ่มมหาวิทยาลัยจะถูกประเมินเหมือนกัน และ ตัวบ่งชี้เฉพาะ ซึ่งจะแตกต่างไปตามการจัดกลุ่มมหาวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร ได้รับการจัดอยู่ในกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาที่เน้น การผลิตบัณฑิตและบริการวิชาการแก่สังคม ซึ่ง KPI ของสมศ. นั้น มีจำนวนน้อยกว่า KPI ที่เป็นการประกันคุณภาพภายใน เพราะเน้นการประเมินไปที่ผลผลิต ผลลัพธ์มากกว่ากระบวนการ (Process)
...และหน้าที่ของสำนักประกันคุณภาพ ฯ ก็คือ
การบูรณาการ KPI จาก 3 องค์กรเข้าด้วยกันเพื่อให้เกิดการดำเนินที่งานครอบคลุมและผู้รายงานสามารถใช้เอกสารเล่มเดียว ตอบคำถามจาก 3 องค์กรได้
จึงเกิดการพัฒนา KPI และเกณฑ์การประเมินของมหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชรขึ้น
และได้ใช้ในการดำเนินงานและจัดทำรายงานการประเมินตนเอง (SAR) ระดับโปรแกรมวิชา คณะ สำนักงาน สถาบัน และมหาวิทยาลัย
ในโอกาสนี้จะขอเล่าพัฒนาการของการประกันคุณภาพการศึกษาภายในมหาวิทยาลัยราชภัฏ-กำแพงเพชรเพียงเท่านี้ก่อน โอกาสต่อไปจะเล่าว่า เราเตรียมความพร้อมเพื่อรองรับการประเมินคุณภาพภายนอกรอบ 2 จาก สมศ. อย่างไร
อรอนงค์ แจ่มผล
KPRUQA Board Chairman
หมายเหตุ ข้อความข้างต้นสามารถอ่านในรูปแบบ Microsoft Word ได้ ที่นี่ ค่ะ