ในมติชนสุดสัปดาห์ที่กำลังวางแผงขายอยู่ในสัปดาห์นี้ ที่หน้า 68 – 69 จะมีงานเขียนเรื่อง “จากจิตวิญญาณของฮาร์วาร์ด ในตัวของพุทธทาสภิกขุ” (ฉบับประจำวันที่ 26 พ.ค. – 1 มิ.ย. 2549 ปีที่ 26 ฉบับที่ 1345) ลิขิตโดยพระมหาวุฒิชัย วชิรเมธี ซึ่งท่านได้กล่าวถึงท่านพุทธทาสว่ามี “วิญญาณแห่งความไฝ่รู้ความจริง หรือ ธรรมฉันทะ” เป็นส่วนผลักดันให้ท่านเลือกการศึกษาธรรมด้วยการลงมือปฏิบัติจริง ซึ่งตรงกับคำสอนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ว่า “โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ ปญฺญายตฺถํ วิปสฺสติ แปลได้ว่า พึงวิจัยธรรมให้ถึงต้นเค้า จึงจะเข้าใจอรรถ แจ้งชัดด้วยปัญญา”

     ประเด็นนี้ผู้ลิขิตได้ลิขิตไปถึงความเชื่อมโยงเกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยชั้นนำของโลก คือ ฮาร์วาร์ด ว่ามีปรัชญาคือ “การเข้าถึงสิ่งความจริงสูงสุด” หรือ “ความจริงสุดท้ายของทุกสิ่งที่ศึกษา” หากเป็นในพระพุทธศาสนา ก็คือ ธรรม ที่เป็นสัจจธรรม นั่นก็คือ อริยสัจ 4 อันมี ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรค เป็นอาทิ

     สัญลักษณ์ที่เป็นตัวอักษรที่แสดงถึงปรัชญานี้ของ ฮาร์วาร์ด คือ VE RI TAS เป็นภาษาละติน หมายถึง “การแสวงหาความจริงสุดท้าย” ตรงกับในภาษาอังกฤษ คือ “Truth” หากเป็นภาษาบาลี คือ “สัจจะ” ส่วนภาษาไทยคือ “ความจริง”

     ผมนำมาบันทึกไว้เพราะจับใจในความมุ่งมั่น “การแสวงหาความจริงสุดท้าย” นี้เป็นประเด็นสำคัญ ฮาร์วาร์ด จึงมีศิษย์เก่าที่เป็นผู้มีคุณูปการต่อโลกเยอะมาก เมืองไทยเราก็มีท่านพุทธทาส เป็นผู้ที่ยึดถือหลักนี้ ท่านจึงกลับจากการศึกษาในเมือง ออกสู่สวนโมกข์ เพื่อเรียนรู้ด้วยการปฏิบัติในการ “การแสวงหาความจริงสุดท้าย” และที่นี่ท่านก็ได้ผลิตงานออกมามากมายล้วนทรงคุณค่าต่อสังคม