เทศน์มหาชาติในขุนช้างขุนแผน จากวรรณคดีเรื่องขุนช้างขุนแผน ตอน พลายแก้วบวชเณร พลายแก้วได้บวชเป็นเณรที่วัดส้มใหญ่ กาญจนบุรี แล้วย้ายมาอยู่กับสมภารมี วัดป่าเลไลย์ เณรแก้วหัดเทศน์มหาชาติจนมีความสามารถเป็นที่ยอมรับของคนทั่วไป เมื่อวัดป่าเลไลย์จัดให้มีการเทศน์มหาชาติ ในปีระกาสัปตศก ขุนช้างเป็นเจ้ากัณฑ์กุมาร ส่วนนางพิมพิลาไลยและนางศรีประจันรับเป็นเจ้ากัณฑ์มัทรี เณรแก้วได้เทศน์กัณฑ์มัทรีแทนสมภารมีซึ่งอาพาธ นางพิมมีศรัทธาอย่างแรงกล้าถึงกับเปลื้องผ้าสไบสีทับทิมติดกัณฑ์เทศน์ ขุนช้างก็ไม่ยอมน้อยหน้าเปลื้องผ้าพาดไหล่ติดกัณฑ์เทศน์เช่นกัน นางพิมพิลาไลยอธิษฐานว่า... ...สาธุสะเดชะข้าทำทาน ให้พร้อมยศบริวารในภายหน้า สารพัดมั่งมีปรีดา .................................... ส่วนขุนช้างก็อธิษฐานว่า... ...สาธุสะเดชะเมตตาจิต ขอให้สมอารมณ์คิดพิสมัย ให้ได้เร็วพลันให้ทันใจ แต่ในค่ำวันนี้อย่าคลาดคลา... การบูชากัณฑ์ต่าง ๆ ผู้บูชาจะได้อานิสงส์แตกต่างกันไปดังนี้ 1. กัณฑ์ทศพร (19 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์ทศพร จะได้รับทรัพย์สมบัติดังปรารถนา ถ้าเป็นสตรีจะได้สามีเป็นที่ชอบเนื้อเจริญใจ บุรุษจะได้ภรรยาเป็นที่ต้องประสงค์เช่นกัน จะได้บุตรหญิงชายเป็นคนว่านอนสอนง่าย มีรูปกายงาม มีความประพฤติดีกิริยาเรียบร้อย 2. กัณฑ์หิมพานต์ (104 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์หิมพานต์ ย่อมได้สิ่งที่ปรารถนาทุกประการ ครั้นตายแล้วได้ไปบังเกิดในสุคติโลกสวรรค์เสวยสมบัติอันโอฬาร มีบริวารแวดล้อมบำรุงบำเรออยู่เป็นนิตย์ จุติจากสวรรค์แล้วลงมาเกิดในตระกูลขัตติยะมหาศาลหรือตระกูลพราหมณ์มหาศาลอันบริบูรณ์ด้วยทรัพย์ศฤงคารบริวารมากมายนานาประการ เช่น โค กระบือ ช้าง ม้า รถ ยานพาหนะ จะนับประมาณมิได้ ประกอบด้วยสุขกาย สบายใจ ทุกอิริยาบถ 3. ทานกัณฑ์ (134 คาถา) ผู้บูชาทานกัณฑ์ จะบริบูรณ์ด้วยแก้ว เงิน ทอง ทาส ทาสี และสัตว์สองเท้าสี่เท้า ครั้นตายแล้วจะได้ไปเกิดในฉกามาพจรสวรรค์ มีนางเทพอัปสรแวดล้อมมากมาย เสวยสุขอยู่ปราสาทแล้วด้วยแก้ว 7 ประการ 4. กัณฑ์วนประเวศน์ (47 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์วนประเวศน์ จะได้รับความสุขทั้งโลกนี้และโลกหน้า จะได้เป็นบรมกษัตริย์ในชมพูทวีป เป็นผู้ทรงปรีชา เฉลียวฉลาด สามารถปราบอริราชศัตรูให้ย่อยยับไป 5. กัณฑ์ชูชก (75 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์ชูชก จะได้บังเกิดในตระกูลกษัตริย์ ประกอบด้วยสมบัติอันงดงามกว่าชนทั้งหลาย จะเจรจาปราศรัยก็ไพเราะเสนาะโสต แม้จะได้สามีภรรยาและบุตรธิดาก็ล้วนแต่มีรูปทรงงดงามและว่านอนสอนง่าย 6. กัณฑ์จุลพน (35 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์จุลพน แม้จะยังเกิดในภพใด ๆ จะเป็นผู้สมบูรณ์ด้วยทรัพย์บริวาร จะมีอุทยานอันดารดาษด้วยดอกไม้หอมตลบไป แล้วจะมีสระโบกขรณีอันเต็มไปด้วยปทุมชาติ ครั้นตายไปแล้วก็ได้เสวยทิพย์สมบัติในโลกหน้าสืบไป 7. กัณฑ์มหาพน (80 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์มหาพน จะได้เสวยสมบัติในดาวดึงส์เทวโลกนั้นแล้ว จะได้ลงมาเกิดเป็นกษัตริย์มหาศาลมีทรัพย์ศฤงคารบริวารมาก มีอุทยานและสระโบกขรณีเป็นที่ประพาส เป็นผู้บริบูรณ์ด้วยศักดานุภาพเฟื่องฟุ้งไปทั่วชมพูทวีป อีกจักได้เสวยอาหารเป็นนิตย์นิรันดร์ 8. กัณฑ์กุมาร (101 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์กุมาร ย่อมประสบความสำเร็จในสิ่งที่พึงปรารถนา ครั้ยตายไปได้เกิดในฉกามาพจรสวรรค์ ในสมัยที่พระศรีอริยเมตตรัยมาจุติ ก็จะได้พบศาสนาของพระองค์ จะถือปฏิสนธิในตระกูลกษัตริย์ ตลอดจนได้สดับตรับฟังพระสัทธรรมเทศนาของพระองค์แล้วบรรลุพระอรหันตผลพร้อมด้วยปฎิสัมภิทาทั้ง 4 ด้วยบุญราศีที่ได้สั่งสมไว้ 9. กัณฑ์มัทรี (90 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์มัทรี เกิดในโลกหน้าจะเป็นผู้มั่งคั่งสมบูรณ์ด้วยทรัพย์สมบัติ เป็นผู้อายุยืนยาว ทั้งประกอบด้วยรูปโฉมงดงามกว่าคนทั้งหลาย จะไปที่ใด ๆ ก็จะมีแต่ความสุขทุกแห่งหน 10. กัณฑ์สักกบรรพ (43 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์สักกบรรพ จะได้เป็นผู้เจริญด้วยลาภยศตลอดจนจตุรพิธพรที่ง 4 ได้แก่ อายุ วรรณะ สุขะ พละ ตลอดกาล 11. กัณฑ์มหาราช (69 พระคาถา) ผู้บูชากัณฑ์มหาราช จะได้มนุษย์สมบัติ สวรรค์สมบัติ และนิพพานสมบัติ เมื่อเกิดเป็นมนุษย์จะได้เป็นพระราชา เมื่อจากโลกมนุษย์ไปแล้วจะได้เสวยทิพย์สมบัติในฉกามาพจรสวรรค์ มีนางเทพอัปสรเป็นบริวาร ครั้นบารมีแก่กล้าก็จะได้นิพพานสมบัติอันตัดเสียซึ่ง ชาติ ชรา พยาธิ มรณะพ้นจากโอฆะทั้งสาม มี กามโอฆะ เป็นต้น 12. กัณฑ์ฉกษัตริย์ (36 กัณฑ์) ผู้บูชากัณฑ์ฉกษัตริย์ จะได้เป็นผู้เจริญด้วยพรทั้ง 4 ประการ คือ อายุ วรรณะ สุขะ พละ ทุก ๆ ชาติ 13. กัณฑ์นครกัณฑ์ (48 พระคาถา) ผู้บูชานครกัณฑ์ จะได้เป็นผู้บริบูรณ์ด้วยวงศาคณาญาติ ข้าทาสชายหญิง ภรรยา สามี หรือบิดามารดา เป็นต้น อยู่พร้อมหน้ากันโดยความผาสุก ปราศจากโรคาพาธทั้งปวง จะทำการใด ๆ ก็พร้อมเพรียงกันทำการงานนั้น ๆ ให้สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี พุทธศาสนิกชนที่ได้ฟังเทศน์มหาชาติด้วยความตั้งใจทั้ง 13 กัณฑ์ในวันเดียวจะได้รับอานิสงส์ดังนี้ 1.เมื่อตายจากโลกนี้ไปแล้วจะได้พบพระศรีอาริย์พุทธเจ้า 2.เมื่อดับขันธ์จะไปเกิดในโลกสวรรค์ 3.เมื่อตายไปแล้วจะไม่ตกนรก 4.เมื่อถึงพุทธกาลพระศรีอาริย์พุทธเจ้า เทพบุตร เทพธิดา จะได้ลงไปเกิดเป็นมนุษย์ 5.จักได้บรรลุมรรคผล นิพพาน เป็นพระอริยบุคคลในพระพุทธศาสนา การฟังเทศน์มหาชาติมีความสำคัญต่อความเชื่อคนไทยมาแต่โบราณ ด้วยเหตุนี้นางพิมจึงมีศรัทธาอันแรงกล้าถึงกับใช้สไบสีทับทิมติดกัณฑ์เทศน์
