ผู้เขียนได้เข้าร่วมการประชุมระดมความคิดเรื่อง"การกำหนดหัวข้อการวิจัยประจำปีงบประมาณ 2553-2554" ระหว่างวันที่ 12-13 พ.ย. 2552 ณ โรงแรมมิราเคิล แกรนด์ คอนเวนชั่น กรุงเทพมหานคร ในหัวข้อเรื่อง การปฏิรูปการศึกษา มีวิทยากร 3 ท่านได้แก่ ศ.ดร.สุวิมล ว่องวาณิช กรรมการสภาวิจัยแห่งชาติสาขาการศึกษา ดร.รุ่งเรือง สุขาภิรมย์ กระทรวงศึกษาธิการ รศ.ทองอินทร์ วงศ์โสธร ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
กลับมาก็รีบมาสรุปเพราะกลัวว่าจะมีการตกหล่นและแบ่งปันสำหรับผู้ที่ไม่ได้ไปร่วมงานด้วยค่ะ ท่านวิทยากรกล่าวว่า....
การศึกษาต้องเน้นความรู้คู่คุณธรรมและต้องเรียนอย่างมีความสุข มีการคิดในเชิงทักษะชีวิต ทำให้ชีวิตมีความสุข อยู่ร่วมกับคนอื่นได้ คนเป็นครูควรเติมจิตวิญญาณลงไปด้วย
ระยะที่ 1 ปี 2552-2555 เป็นการวางรากฐาน พื้นฐานคุณภาพการศึกษาถูกยกระดับขึ้นโดยรวม คุณลักษณะพื้นฐานการเรียนรู้ที่ดีเป็นที่ยอมรับ สร้างการเรียนรู้ใหม่ๆเกิดเป็นทางเลือก เป็นการแก้ระบบการศึกษาเป็นกลไก สภาวิจัยแห่งชาติ(วช)ต้องการยกคุณภาพการศึกษา เกิดทางเลือกใหม่ๆในการเรียนรู้
มีการเรียนรู้ด้วยตนเอง เกิดงานวิจัย งานวิจัยเรียนรู้ งานวิจัยเชิงปฏิบัติการ การอ่านกระบวนการทางความคิด การคิดวิเคราะห์ การรักการอ่าน การสอดคล้อง การศึกษาแต่ละระดับมีการสอดคล้องหรือไม่อย่างไร การวิจัยเชิงประเมินผล ถ้าค้นพบตัวอย่างต้นแบบที่ดี ควรมีวิจัยการถอดบทเรียน แล้วไปทำวิจัยเชิงปฏิบัติการ
โจทย์งานวิจัยครั้งที่แล้ว....เน้นโรงเรียนขนาดเล็ก รูปแบบโรงเรียนขนาดเล็กจะไม่เหมือนโรงเรียนขนาดใหญ่ การศึกษาที่ไม่ใช่กระแสหลัก ใช้ธรรมชาติ ปรัชญา ศาสนาเป็นตัวตั้ง เป็นการศึกษาทางเลือกแล้วประสบความสำเร็จ ควรเข้าไปทำการวิจัย
(ระยะที่ 2 ปี 2556 - 2558 สานความรู้ ระยะที่ 3 (ปีจดไม่ทัน)สู่การเปลี่ยนแปลง )
โจทย์วิจัยควรแก้ปัญหาของประเทศได้ มีการยกร่างหลักสูตรแล้วการอ่านเด็กไทยแย่มาก โอกาสทางการศึกษาต่างกัน การมีส่วนร่วมระหว่างองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น ภาคเอกชน บทบาทของภาคประชาสังคม NGO การเป็นประชาคมอาเซียนควรมีการเรียนภาษาของเพื่อนบ้านด้วย มีความจำเป็นอย่างมาก เป็นการท้าทายนักวิจัยในการเขียนโจทย์วิจัย ควรเขียนโจทย์ที่ตรงประเด็นกับปัญหา เป็นคนไทยเรียนรู้ได้ตลอดชีวิตและอย่างมีคุณภาพ
"ทำอย่างไรจะยกระดับคุณภาพการศึกษาให้มีการเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต"
ควรมีการวางแผนในระดับจังหวัดด้วย แผนเคยพูดกันแต่ในระดับชาติ แต่ตอนนี้ควรมีการพูดกันในระดับท้องถิ่นด้วย เพื่อกำหนดวัตถุประสงค์ เป้าหมาย ซึ่งสามารถจะไปแตะปัญหาได้ดีขึ้น
มีแผนภาพหน่วยงานและภาคส่วนที่มีส่วนร่วมในการนำแผนการศึกษาแห่งชาติสู่การปฏิบัติ(2552-2559) ดังนี้
- คุณภาพการศึกษา เน้นคุณภาพคนและคุณภาพสังคมภูมิปัญญา
- การขยายโอกาสทางการศึกษา ด้านโอกาสสำหรับทุกคนตลอดชีวิต และโอกาสสำหรับกลุ่มขาดโอกาส
- การมีส่วนร่วม การจัดทำแผน การบริหารจัดการ การระดมทรัพยากร การเป็นส่วนหนึ่งของประชาคมอาเซียน/ประชาคมโลก
วิทยากรเล่าว่า...ในประเทศลาวมีมหาวิทยาลัยแห่งชาติลาว ซึ่งรองรับนักศึกษาเวียดนามถึง 500 คน ซึ่งในอนาคตคนเหล่านี้จะเป็นระดับผู้นำ คนไทยควรเรียนรู้หลากหลายภาษาด้วย เพื่ออนาคตเพราะเราเป็นสมาชิกอาเซียน....ว่าแต่คนไทยจะกล้าส่งลูกไปเรียนที่ลาวหรือเปล่า
คำถาม/โจทย์วิจัย
องค์ประกอบต่างๆของระบบการจัดการศึกษา
การตอบสนองปรัชญา/เป้าหมายของการศึกษาหรือไม่ อย่างไร?
(หลักสูตร,การเรียนการสอน.การวัดและประเมินผล,ครูผู้สอนและปัจจัยภายนอกอื่นๆ)
1. การกำหนดสาระ เวลาเรียน ฯลฯ
2. ความสมดุลพอดี ระหว่าง คุณธรรม ความรู้ ทักษะ วิชาการ วิชาชีพ การดำรงชีวิต การร่วมพัฒนาสังคม
3. การส่งเสริมให้เกิดการคิดวิเคราะห์ การเรียนรู้วิธีเรียนรู้
4. การตอบสนองความแตกต่างของผู้เรียน
5. ความสอดคล้อง เชื่อมโยง ต่อเนื่อง ระหว่างระดับการศึกษา
คนเราควรมีความถึงพร้อมด้วยสุขภาวะ 4 ประการ(กาย จิต สังคม ปัญญา)
ครองคุณสมบัติของความเป็นคน "เก่ง-ดี-มีสุข"
"เก่ง" หมายถึง การ "รู้/เข้าใจ-คิด-ทำ"
"ดี" หมายถึง การมี "ศีล-สมาธิ-ปัญญา" และ"มัชฌิมาปฏิปทา"
"มีสุข" หมายถึง "สุขกับตัวเอง คนรอบข้าง และสิ่งแวดล้อม"
สรุปข้อเสนอการวิจัยจากการระดมความคิด(ยังไม่ได้ผ่านการกลั่นกรอง)
1. งานวิจัยสื่อการสอนในรูปแบบ e-learning สามารถเสนอเป็นผลงานวิจัยได้หรือไม่
2. การวิจัยสถาบัน(ผลิตครู)ให้เป็นสังคมน่าคิดชีวิตสันติสุข เพื่อเป็นต้นแบบแก่นักศึกษาโดยวิธีกระบวนการขัดเกลาทางสังคม
3. การจัด/พัฒนาหลักสูตรให้สอดคล้องเหมาะสมกับศักยภาพของผู้เรียนแต่กระบวนการวัดผลผู้เรียนต้องผ่านการวัดผลระดับชาติ(NT)หรือต้องผ่านเกณฑ์มาตรฐานการศึกษา
4. ระบบการศึกษาปัจจุบันครอบงำ ครอบคลุม ครอบครอง เราจะเลิกปฏิรูปการศึกษา แต่มาปฏิวัติการศึกษาได้หรือไม่
5. ........จดไม่ทัน
6. วิจัยการพัฒนาหลักสูตรที่ใช้ในการผลิตบัณฑิตให้ตรงกับความต้องการของสังคมและตลาดแรงงาน
7. ต้องการพัฒนาครูให้สามารถสื่อสาร ถ่ายทอดสู่ผู้เรียนให้มีประสิทธิภาพจะมีวิธีการอย่างไร
8. การขยายโอกาสทางการศึกษาของเด็กไร้สัญชาติต่างด้าวมีความเป็นไปได้มากน้อยแค่ไหน
9. ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน จะวิจัยการประเมินหลักสูตร(หลักสูตรเดิม) เพื่อกำหนดแนวทางการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษาตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานพ.ศ.2551(หลักสูตรแกนกลางจะประกาศใช้ทำประกาศพ.ศ.2553)
10. ควรทำการศึกษาปัญหาของสังคมจนถึงปัญหาของท้องถิ่นอย่างบูรณาการโดยให้โรงเรียนในท้องถิ่นมีส่วนร่วมเพื่อที่จะให้สังคมอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข
11. การวิจัยทางการศึกษาจะขยับปสู่กรอบคิดและแนวทางในการศึกษาต่างไปจากอดีตอย่างไร
12. การวิจัยเครือข่ายกลุ่มจังหวัดภาคเหนือตอนบนไทย-พม่า,ไทย-เขมร,ไทย-จีน, ไทย-ไทยใหญ่
13. การวิจัยหลักสูตรท้องถิ่นในเชิงวัฒนธรรมหลักสูตรที่มีอยู่สามารถนำไปใช้ได้จริงมากน้อยแค่ไหน
14. การทำ e-learning ในพื้นที่ห่างไกลที่ไม่สามารถเข้าถึง น่าจะมีการวิจัยวิทยุชุมชนเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิต(ทางวิทยากรแนะนำว่า..ควรทำเป็นชุดโครงการมี e-learning , วิทยุชุมชน และศูนย์การเรียนรู้)
15. การวิจัยและพัฒนาบัณฑิตให้มีคุณภาพตามกรอบมาตรฐานTQF
16. การพัฒนาหลักสูตรเน้นการสอนคิดมากกว่าสอนความรู้นั้นจะทำให้ความสำคัญที่หลักสูตรหรือการสอนมีแนวคิดอย่างไร
17. การสอนโดยใช้ทฤษฎี Constructionrism จะช่วยให้เกิดกระบวนการเรียนแบบคิดเป็นทำเป็นจริงหรือไม่
18. การวิจัยและพัฒนามาตรฐานหลักสูตรภาษาอังกฤษที่เหมาะสมกับสังคมโลกาภิวัฒน์ของประเทศไทย เพื่อเปรียบเทียบกับประเทศที่ใช้ภาษาอังกฤษเป็นภาษาที่ 2
19. การศึกษาภาคบังคับจาก 12 ปีให้เหลือ 5 ปี
20. การวิจัยและพัฒนา Digital Text Book
หมายเหตุ : โจทย์วิจัยทั้งหมดผู้เขียนบันทึกระหว่างการนั่งประชุมระดมความคิดในห้อง มีบางข้อตกหล่นไปบ้าง เพราะเป็นการประชุมในช่วงบ่ายวันสุดท้าย (ทางโรงแรมเสริฟแต่ขนมเบรคกับแก้วเปล่าแต่ลืมเติมกาแฟให้กับผู้เขียนซึ่งนั่งอยู่แถวหน้าเลยเริ่มง่วงๆๆๆๆๆๆๆๆ)
" ทำอย่างไรจะยกระดับคุณภาพการศึกษาให้มีการเรียนรู้ได้ตลอดชีวิต "
ขออนุญาต ลปรร ด้วยครับ
ตามความคิดเห็นของผม ต้อง "กระจายอำนาจ" ให้เป็นรูปธรรม ที่สุดครับ
ต้องจัดการศึกษาแบบ "ดาวฤกษ์" (ให้มีแสงสว่างในตัวเอง ให้คิดเอง ทำเอง จากระดับรากหญ้า)
ที่ผ่านมาเป็นแบบ "ดาวเคราะห์" (ไม่มีแสงสว่างในตัวเอง ต้องรอจากส่วนกลาง ต้องทำตามสั่ง)