การวางแผนกลยุทธ์ระดับสถานศึกษา

ส่วนที่ 1

การวางแผนกลยุทธ์ระดับสถานศึกษา

                วิกฤตเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นส่งผลกระทบทางสังคมอย่างรุนแรง มีผู้ว่างงานจำนวนมาก จากการที่ธุรกิจจำนวนมากปิดกิจการลง มีการเคลื่อนย้ายแรงงานไปสู่ถิ่นอื่นสูงมาก คนยากจนมีจำนวนเพิ่มขึ้น มาตรฐานความเป็นอยู่ของคนไทยลดลง ก่อให้เกิดปัญหาสังคมที่ทวีความรุนแรงมากขึ้น เช่น ยาเสพติด เอดส์ อาชญากรรม ฯลฯ ทำให้การพัฒนาคนต้องมุ่งเน้นฟื้นฟูสภาพสังคมให้ดีขึ้นด้วย

             สังคมไทยมีลักษณะเปิดกว้าง ยอมรับวัฒนธรรมที่แตกต่างได้ง่าย ส่งผลให้การเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมการบริโภคที่เป็นผลเสียต่อคนและสังคม โดยเฉพาะด้านบันเทิง เช่น ภาพยนตร์ สิ่งพิมพ์ ดนตรี ฯลฯ ทำให้ค่านิยม ประเพณี และวัฒนธรรมไทยเสื่อมถอยลง สังคมเปลี่ยนเป็นสังคมวัตถุนิยมมากขึ้น

                ความก้าวหน้าของเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว และยังต้องพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศที่มีราคาแพง ทำให้เป็นอุปสรรคในการพัฒนาคน

                สถานศึกษามีมาตรฐานไม่เท่าเทียมกัน และยังให้บริการการศึกษาได้ไม่ทั่วถึงทุกกลุ่มเป้าหมาย ทำให้การพัฒนาคนมีคุณภาพไม่เพียงพอที่จะรองรับการเปลี่ยนแปลง

                นโยบายการลดอัตรากำลังคนภาครัฐ ทำให้ครูและบุคลากรทางการศึกษาขาดในบางพื้นที่ และบางสาขา ซึ่งเป้ฯอุปสรรคต่อการพัฒนาการเรียนการสอน

              การจัดการศึกษามีการแทรกแซงจากนักการเมือง ทำให้ไม่มีเอกภาพในการบริหารจัดการ เช่น การโยกย้ายข้าราชการทุกระดับการจัดสรรงบประมาณ ฯลฯ

                การจัดการศึกษายังขาดการกำกับ ติดตามและประเมินผลที่เป็นระบบในทุกขั้นตอน มีการวิจัยด้านการจัดการศึกษาจำนวนน้อย ทำให้การพัฒนาการจัดการศึกษาขาดประสิทธิภาพและไม่ตรงกับความต้องการ

                การจัดการเรียนการสอนเน้นเนื้อหาวิชามากกว่าทักษะกระบวนการ รวมทั้งเน้นทักษะความรู้สายสามัญกว่าสายอาชีพ โดยไม่มีการสอดแทรกการประกอบอาชีพระว่างเรียนอย่างจริงจัง ทำให้ผู้เรียนเมื่อจบการศึกษาแล้วมีความรู้และทักษะที่จำเป็นไม่เพียงพอต่อการศึกษาต่อ และการประกอบอาชีพอย่างครบวงจร

                หน่วยงานและสถานศึกษายังไม่มีสื่อเทคโนโลยีมาใช้ในการบริหารและจัดการศึกษาอย่างเหมาะสม เพียงพอ และยังไม่สามารถเชื่อมโยงเป็นเครือข่ายถึงกัน

                เพื่อให้การจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานสอดคล้องกับสภาพความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และความเจริญก้าวหน้าทางวิทยาการ เป็นการสร้างกลยุทธ์ใหม่ในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้สามารถตอบสนองความต้องการของบุคคล สังคมไทย ผู้เรียนมีศักยภาพในการแข่งขันและร่วมมืออย่างสร้างสรรค์ในสังคมโลกเป็นไปตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 และพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 สถานศึกษา จำเป็นต้องมีแผนกลยุทธ์กำหนดทิศทางในการบริหารจัดการศึกษา

ระบบการวางแผนที่ดี  หมายความถึง กระบวนการบริหารเชิงกลยุทธ์ ซึ่งจะต้องมีการกำหนดพันธกิจ ภารกิจหลักของหน่วยงาน และผลลัพธ์ที่คาดหวังจะให้เกิดขึ้นจากผลผลิตที่ได้วางแผนไว้ทั้งในแง่ปริมาณงาน เวลา คุณภาพ และต้นทุน พร้อมทั้งกำหนดวัตถุประสงค์และวิธีการในการบรรลุถึงวัตถุประสงค์อย่างชัดเจนในขั้นตอนการวางแผนกลยุทธ์ เพื่อจะเป็นกรอบในการกำหนดพันธสัญญาระหว่างหน่วยปฏิบัติ (ผู้ใช้เงินเพื่อให้ได้มาซึ่งผลงาน) และหน่วยงานผู้ดูแลทรัพยากรของชาติ (แทนประชาชน) นอกจากนั้นในระบบการวางแผนที่ดีจะต้องมีกระบวนการจัดลำดับความสำคัญในแต่ละระดับ ตั้งแต่กลยุทธ์ แผนงาน งาน/โครงการ กิจกรรม ผลผลิตและผลลัพธ์ เพราะข้อมูลเหล่านี้จะชวยในการตัดสินใจในการบริหารงานและการจัดสรรทรัพยากร

การบริหารเชิงกลยุทธ์  เป็นศาสตร์และศิลป์ในการดำเนินการใน 4 กิจกรรมที่เกี่ยวข้องกัน คือ การวิเคราะห์เชิงกลยุทธ์ การกำหนดกลยุทธ์ การปฏิบัติตามกลยุทธ์ และการควบคุมและประเมินผลกลยุทธ์

สาระหลักการจัดทำแผนกลยุทธ์ระดับสถานศึกษา

                ในการที่จะดำเนินพันธกิจให้เป้าหมายของการให้บริการสาฐารณะให้บรรลุผลสัมฤทธิ์ หน่วยงานทุกระดับโดยเฉพาะสถานศึกษต้องมีการวางแผนงบประมาณที่มีประสิทธิภาพ มีข้อมูล

ครอบคลุมทั้งในด้านงบประมาณ วิสัยทัศน์ พันธกิจ ผลผลิต และกลยุทธ์ ซึ่งต้องอาศัยกระบวนการวางแผนกลยุทธ์ประกอบด้วยขั้นตอนสำคัญ 3 ขั้นตอน คือ

การศึกษาสถานภาพสถานศึกษา เป็นการสำรวจวิเคราะห์ภารกิจและผลผลิตหลัก สภาพแวดล้อมภายนอกและภายในที่เกี่ยวข้องกับการบริการการศึกษาของสถานศึกษา ผลจากการศึกษาสถานภาพทำให้ทราบว่าสถานศึกษามีโอกาส อุปสรรค จุดแข็งและจุดอ่อนอย่างไรบ้าง เพื่อนำข้อมูลที่ได้ไปกำหนดทิศทางพัฒนาสถานศึกษา

การกำหนดทิศทางสถานศึกษา เป็นการกำหนดจุดหมายแนวทางการดำเนินงานในอนาคตของสถานศึกษาให้มีความชัดเจนมากขึ้นตามสถานภาพของสถานศึกษาและความต้องการของสังคม

การกำหนดกลยุทธ์สถานศึกษา เป็นการกำหนดวิธีการปฏิบัติงานของสถานศึกษา ซึ่งต้องเหมาะสมสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมและสถานภาพของสถานศึกษาที่ได้ศึกษาไว้ โดยยึดทิศทางของสถานศึกษากลุ่มเป้าหมายที่ได้รับผลประโยชน์ ลักษณะงานที่ทำ และทางเลือกที่เหมาะสม

คำถามเชิงกลยุทธ์

 

ขณะนี้เป็นอย่างไร

จะเป็นอะไร

ต้องทำอะไร

ทำแล้วได้อะไร

สร้างผลงานอะไร

จะต้องทำอย่างไร

สถานภาพ

สถานศึกษา

สถานศึกษามีโอกาส

อุปสรรค จุดแข็ง

จุดอ่อน อย่างไรบ้าง

 

 

 

 

 

วิสัยทัศน์

 

 

สถานศึกษาที่ต้องการจะเป็นอย่างไร ในอนาคต

ภายใต้สถานภาพปัจจุบัน

 

 

 

 

พันธกิจ

 

 

 

บทบาทภาระหน้าที่ของ

สถานศึกษาที่ต้องทำเพื่อให้บรรลุวิสัยทัศน์

 

 

 

เป้าประสงค์

 

 

 

 

ผลประโยชน์ที่จะได้รับหลังจากดำเนินกลยุทธ์และพันธกิจ

 

 

ผลผลิตหลัก

 

 

 

 

 

ผลงานที่จะนำไปสู่

ผลประโยชน์

 

กลยุทธ์

 

 

 

 

 

 

กระบวนการ

สร้างผลงาน

กระบวนการวางแผนกลยุทธ์ และคำถามเชิงกลยุทธ์ 


แผนภูมิแสดงกระบวนการกำหนดวัตถุประสงค์ นโยบาย เป้าหมาย

แผนงานและโครงการพัฒนาการศึกษา

วิเคราะห์องค์การ

สำนักงานและสถานศึกษา

ประมวลข้อคิดเห็นและทิศทาง

การจัดการศึกษาและการ

พัฒนาการศึกษาในอนาคต

วิเคราะห์ภารกิจ

ระบบการศึกษา

 

ปัญหาและความต้องการพัฒนา

ของระบบการศึกษาทั้งระบบ

ความต้องการและทิศทาง

การศึกษาในอนาคต

ปัญหาและความต้องการในการพัฒนา

การบริหารสำนักงานและสถานศึกษา

 

ประมวลปัญหาและความต้องการ

ในการพัฒนาการศึกษา

จัดลำดับความสำคัญปัญหา

และความต้องการ

 

ร่างวัตถุประสงค์

ของแผนพัฒนา

วิเคราะห์ปัญหา ค้นหาสาเหตุ สร้างทางเลือก

ในการขจัดสาเหตุและทางเลือกในการดำเนินการ

พัฒนาแล้วกำหนดแนวทางดำเนินการ

ร่างวัตถประสงค์

ของแผนพัฒนา

นโยบายการพัฒนาการศึกษา

(ระยะ 5 ปี)

กำหนดวัตถุประสงค์

ของแผนพัฒนา

วิเคราะห์นโยบายเพื่อกำหนดกิจกรรมที่ต้อง

ปฏิบัติให้สอดคล้องกับแนวนโยบาย

กำหนดเป้าหมายรวม

จัดกลุ่มกิจกรรมตามโครงสร้างแผนงาน

( Programme Structure)

กำหนดวัตถประสงค์/เป้าหมาย

นโยบาย รายแผนงาน

กำหนดโครงการและจัดลำดับ

ความสำคัญของโครงการ

ประมวลแผนงาน/โครงการ

เป็นแผนพัฒนาระยะ 5 ปี

จัดทำแผนปฏิบัติการประจำปี

บริหารแผน/ติดตาม/ควบคุมกำกับ/ประเมิน

จัดทำรายงานสรุปประจำปี

จัดสรรงบประมาณ

นโยบายดำเนินการ

ประจำปี

ประเมินระยะครึ่งแผนประเมินแผนพัฒนาระยะ5 ปี

การศึกษาสถานภาพสถานศึกษา

                การศึกษาสถานภาพของสถานศึกษา เพื่อให้รู้สถานภาพของสถานศึกษาว่าเป็นอย่างไร โดยวิเคราะห์และสังเคราะห์ปัจจัยต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับสถานภาพแวดล้อมภายนอกและภายในของสถานศึกษา ผลจากการศึกษาสถานภาพสถานศึกษาจะทำให้ทราบว่าสถานศึกษา มีโอกาสอุปสรร จุดแข็งและจุดอ่อนอย่างไรบ้าง เพื่อนำข้อมูลที่ได้ไปกำหนดทิศทางพัฒนาสถานศึกษา

ขั้นตอนการศึกษาสถานภาพสถานศึกษา

1. วิเคราะห์ภารกิจและผลผลิตหลัก

                สถานศึกษาจัดตั้งขึ้นเพื่อให้ปฏิบัติภารกิจที่กำหนดไว้ คือจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานให้

ประชาชนได้รับการศึกษาอย่างทั่วถึงและมีคุณภาพ ผู้ที่สำเร็จการศึกษาจะเป็นคนดีเก่งและอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข ซึ่งถือได้ว่าเป็นผลงานหลักของสถานศึกษาเพื่อให้ผลงานหลัก มีคุณภาพสถานศึกษาต้องตระหนักในภารกิจหลักโดยมุ่งกำหนดเป้าหมายวางแผน และดำเนินการสู่ความสำเร็จอย่างไรก็ตามการกำหนดเป้าหมาย และกิจกรรมดำเนินงานต้องคำนึงถึงกฎหมายนโยบาย และความคาดหวังของผู้เกี่ยวข้อง เพื่อใช้ในการวางแผนกลยุทธ์ของสถานศึกษาจากแหล่งข้อมูลต่างๆ เช่น รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักไทย พุทธศักราช 2540 แนวนโยบายเชิงกลยุทธ์ของรัฐบาล พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ แผนพัฒนาการศึกษาศาสนา และวัฒนธรรม นโยบายรัฐบาล นโยบายทางการศึกษา มาตรฐานการศึกษาของชาติ  ความคิดเห็นและความต้องการของนักเรียน ผู้ปกครอง สังคมรวมทั้งผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษา 

                ผลผลิตหลัก คือสิ่งของหรือบริการที่เป็นรูปธรรมหรือรับรู้ได้ที่จัดทำโดยหน่วยงานของรัฐเพื่อให้บุคคลภายนอกได้ใช้ประโยชน์ ผลผลิตคือการตอบคำถามว่า อะไรที่ได้รับจากการดำเนินการผลิตหรือให้บริการหรือ จัดซื้อ การวางแผนงบประมาณแบบมุ่งเน้นผลงานให้ความสำคัญกับ

ผลผลิตที่เกิดขึ้นในส่วนของผลผลิตของส่วนราชการต้องส่งผลให้เกิดผลลัพธ์ที่รัฐบาลคาดหวังตามนโยบายของรัฐบาล ซึ่งกำหนดมาจากความต้องการของประชาชนและสังคม และสำหรับผลผลิตหลักของสถานศึกษาในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน คือ การจัดบริการการศึกษาระดับปฐมวัย ระดับประถมศึกษา ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย ให้กับเด็กในวัยเรียน 4 กลุ่ม คือ เด็กวัยเรียนปกติ เด็กที่มีความสามารถพิเศษ เด็กพิการ และเด็กด้อยโอกาส ซึ่งเป็นกลุ่มเป้าหมายหลัก และตัวชี้วัดความสำเร็จของการจัดบริการการศึกษา

กระบวนการวิเคราะห์ภารกิจและผลผลิตหลัก

                1. ประชุมคณะวางแผนเพื่อศึกษาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับภารกิจ สถานศึกษาจากแหล่งข้อมูลต่าง ๆ เช่น พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ มาตรฐานการศึกษา และนโยบายบางหน่วยงานต้นสังกัด เป็นต้น

                2. ระดมความคิดกำหนดรายการและเรียงลำดับความสำคัญภารกิจที่สถานศึกษาจะต้องปฏิบัติ

                3. จัดหมวดหมู่ สิ่งที่สถานศึกษาต้องปฏิบัติ เช่น ภารกิจด้านการจัดการเรียนการสอน การพัฒนาบุคลากร เป็นต้น

                4. เมื่อได้ภารกิจของสถานศึกษาแล้วคณะวางแผนจำเป็นต้องวิเคราะห์เป้าหมาย ผลผลิตหลักของสถานศึกษาหรือนักเรียนว่ามีกลุ่มใดบ้าง ซึ่งสถานศึกษา ในแต่ละแห่งงมีกลุ่มเป้าหมายผลผลิตหลักต่างกัน เช่น นักเรียนปกติ นักเรียนด้อยโอกาส นักเรียนพิการ และนักเรียนที่มีความสามารถพิเศษ เป็นต้น

                5. วิเคราะห์การดำเนินงานเกี่ยวกับผลผลิตหลักของสถานศึกษาในด้านปริมาณและคุณภาพในรอบปีที่ผ่านมา

การวิเคราะห์สภาพแวดล้อม

                เป็นการศึกษาถึงปัจจัยที่มีผลกระทบต่อการดำเนินงานของสถานศึกษาทั้งในแง่เชิงบวกและเชิงลบ ข้อมูลสภาพแวดล้อมเป็นข้อมูลในการประเมินสภาพของสถานศึกษาว่าเป็นอย่างไรและพัฒนาไปในทิศทางใด สภาพแวดล้อมที่มีบทบาทต่อการดำเนินงานของสถานศึกษาแบ่งได้ 2 ประเภท คือ สภาพแวดล้อมภายนอก และสภาพแวดล้อมภายในข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์สภาพแวดล้อม โดยพิจารณา โอกาส และ อุปสรรค จากสภาพแวดล้อมภายนอก และ จุดแข็งและจุดอ่อน จากสภาพแวดล้อมภายในสถานศึกษา

                โอกาส หมายถึง ปัจจัยหลักของสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวย หรือสนับสนุนให้สถานศึกษาประสบความสำเร็จ

                อุปสรรค หมายถึงปัจจัยหลักของสภาพแวดล้อมภายนอกที่เป็นภัยคุกคาม หรือข้อจำกัดที่ทำให้การดำเนินงานของสถานศึกษาไม่ประสบความสำเร็จ

                จุดแข็ง  หมายถึงปัจจัยหลักของสภาพแวดล้อมภายใน ที่เป็นข้อดี หรือข้อเด่นที่ทำให้สถานศึกษาประสบความสำเร็จ

                จุดอ่อน หมายถึงปัจจัยหลัก ของสภาพแวดล้อมภายในที่เป็นข้อด้อยซึ่งส่งผลเสีย ต่อการดำเนินงานของสถานศึกษา

                2. วิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายนอก

สภาพแวดล้อมภายนอก เป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อการปฏิบัติงานของสถานศึกษแต่สถานศึกษาไม่สามารถควบคุมได้หรือควบคุมได้ ในระยะสั้น ๆ ประกอบด้วยปัจจัยในด้านต่าง ๆ ต่อไปนี้

                                2.1 ด้านสังคมและวัฒนธรรม(S) ได้แก่ จำนวนประชากรระบบการศึกษา ค่านิยม ขนบธรรมเนียมประเพณี แนวโน้มทางสังคม การคมนาคม การสื่อสาร อาชีพและปัญหาสังคม

                                2.2 ด้านเทคโนโลยี(T) ได้แก่ ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี การผลิตเครื่องจักรกลต่าง ๆ เทคโนโลยีสารสนเทศ และภูมิปัญญาชาวบ้าน

                  2.3 ด้านเศรษฐกิจ(E) ได้แก่รายได้ของผู้ปกครอง ภาระทางการเงิน การว่างงาน อัตราการขยายตัวทางเศรษฐกิจ อัตราดอกเบี้ย การลงทุนต่าง ๆ

                 2.4 ด้านการเมืองและกฏหมาย(P)ได้แก่รัฐธรรมนูญพระราชบัญญัติการศึกษาหลักสูตร นโยบายรัฐบาล นโยบายหน่วยงานต้นสังกัด กฎหมาย ระเบียบต่าง ๆ การแทรกแซงทางการเมือง

ปัจจัยทั้ง 4 ด้านดังกล่าวมีอิทธิพลต่อสถานศึกษา มากน้อยแตกต่างกันขึ้นอยู่กับสถานภาพของสถานศึกษาแต่ละแห่ง อย่างไรก็ตามสถานศึกษาของรัฐนั้น ปัจจัยสังคมและวัฒนธรรม และปัจจัยการเมืองและกฏหมาย จะเป็นปัจจัยที่มีความสำคัญต่อสถานศึกษามากกว่าด้านอื่น ๆ เพราะสถานศึกษาส่วนมากเป็นหน่วยงานภาครัฐบาลจึงต้องยึดระเบียบกฏหมาย ตลอดจนเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์ของรัฐบาลเป็นแนวหลักในการทำงาน

กระบวนการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายนอก

                1. คณะวางแผนร่วมระดมความคิดเพื่อเขียนข้อความตามปัจจัย ทั้ง 4 ด้าน คือ

                                1.1 สังคม และวัฒนธรรม

                                1.2 เทคโนโลยี

                                1.3 เศรษฐกิจ

                                1.4 การเมืองและกฏหมาย

                2. นำข้อความที่เขียนได้ในข้อ 1 มาเรียบเรียงใหม่โดยเขียนให้เป็นประโยคที่มีใจความสมบูรณ์ มีปัจจัยเหตุที่ส่งผลต่อการจัดการศึกษามีประเด็นเดียวในประโยคนั้น ๆ ซึ่งเรียกว่า ประเด็นสำคัญ

                3. หากข้อความที่เขียนมีหลายประเด็นให้สรุปประเด็นคล้ายกันหรือซ้ำซ้อนกันให้เป็นประเด็นสำคัญ เพียงประเด็นเดียว

                4. วิเคราะห์ว่าประเด็นสำคัญที่เขียนในข้อ 3 เป็น โอกาส (+) หรือ อุปสรรค (-) ต่อการจัดการศึกษาของสถานศึกษา

                5. จัดเตรียมประเด็นสำคัญที่วิเคราะห์ในปัจจัยแต่ละด้านทั้ง 4 ด้าน ที่มีค่าบวกและลบเพื่อนำไปให้ค่าคะแนนในขั้นตอนประเมินสถานภาพสถานศึกษา

ตัวอย่าง วิเคราะห์สถานภาพแวดล้อมภายนอก

ด้าน

ประเด็นสำคัญ

โอกาส+อุปสรรค-

สังคมและวัฒนธรรม

- ประชากรร่วมอนุรักษ์วัฒนธรรม ประเพณี ในท้องถิ่น ส่งผลให้เป็นแบบอย่างที่ดีแก่นักเรียน

- ผู้ปกครองมีการศึกษาดีส่งผลให้สนับสนุนการศึกษา ที่โรงเรียนจัดให้แก่เด็ก

+

 

+

 

ด้าน

ประเด็นสำคัญ

โอกาส+อุปสรรค-

สังคมและวัฒนธรรม

- ชุมชนรอบโรงเรียนเป็นแหล่งซื้อขายยาเสพติดทำให้นักเรียน มีโอกาสติดยาเสพติด

-

เทคโนโลยี

-  ความก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยี ส่งผลให้

โรงเรียนต้องปรับหลักสูตรให้สอดคล้องกับความต้องการบริโภคเทคโนโลยี

- คอมพิวเตอร์มีราคาถูกลงทำให้โรงเรียนสามารถจัดซื้อจัดหามาใช้ในการจัดบริการสารสนเทศของ

โรงเรียนได้

+

 

 

+

เศรษฐกิจ

- ชุมชนมีรายได้น้อยฐานะทางเศรษฐกิจ ไม่เท่าเทียมมีผลกระทบต่อการให้การสนับสนุนการศึกษา

- อบต. เข้ามามีส่วนร่วมการศึกษาโดยสนับสนุน

งบประมาณอย่างต่อเนื่อง

-

 

+

กฎหมายและ

การเมือง

- การปฏิรูประบบงบประมาณแบบมุ่งเน้นผลงานทำให้การบริหารงานมีอิสระมากขึ้น

+

 

       3 วิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายใน

การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายใน เป็นการศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลโดยตรงต่อการปฏิบัติงานของสถานศึกษาและสถานศึกษาสามารถควบคุมปัจจัยเหล่านี้ได้ ประกอบด้วย

                1. โครงสร้างและนโยบายของสถานศึกษา (S1) ได้แก่โครงสร้างนโยบายระบบของสถานศึกษา

                2. ผลผลิตและการบริการ (S2) ได้แก่ ประสิทธิภาพของการให้บริการทางการศึกษา คุณภาพของการให้บริการของการศึกษาและคุณภาพของบุคลากรในสถานศึกษา

                3. บุคลากร (M1) ได้แก่ ปริมาณและคุณภาพของบุคลากรในสถานศึกษา

                4. ประสิทธิภาพทางการเงิน (M2) ได้แก่ ความเพียงพอ ความคล่องตัวในการเบิกจ่ายเงิน ประสิทธิภาพของการใช้เงินที่เน้นผลผลิต การระดมทรัพยากร และการใช้ทรัพยากรของสถานศึกษา

                5. วัสดุทรัพยากร (M3) ได้แก่ความเพียงพอและคุณภาพของวัสดุอุปกรณ์ในสถานศึกษา

                6. การบริหารจัดการ (M4) ได้แก่ การมีส่วนร่วมของบุคลากร ในสถานศึกษาการมอบอำนาจ การกระจายอำนาจในการบริหารจัดการของสถานศึกษา การประชาสัมพันธ์

 

โครงสร้างนโยบาย

สถานศึกษา  S1

 

ผลผลิตและการ 

บริการ (S2)

 

การบริหารจัดการ (M4)

วัสดุทรัพยากร  

(M3) 

 

             สภาพแวดล้อมภายใน

 

บุคลากร (M1) 

 

ประสิทธิภาพ 

ทางการเงิน (M2)

 

                สภาพแวดล้อมภายในทั้ง 6 ด้าน จะมีอิทธิพลต่อสถานศึกษาแตกต่างกันไป แต่อย่างไรก็ตามปัจจัยสำคัญที่สถานศึกษาต้องให้ความสำคัญเป็นอย่างมาก คือ ด้านผลผลิตและการบริการ ถือได้ว่าเป็นผลผลิตหลักของสถานศึกษา เช่น ผลการเรียนของนักเรียน คุณลักษณะของนักเรียนตลอดจนการให้บริการนักเรียนในเขตพื้นที่บริการของสถานศึกษา เป็นต้น และถ้าหากคณะวางแผนมีความคิดเห็นว่า สภาพแวดล้อมทั้ง 6 ด้าน ยังไม่ครอบคลุม สถานศึกษาสามารถวิเคราะห์เพิ่มเติมโดยคิดปัจจัยเพิ่มขึ้นได้

กระบวนการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายใน

                1. คณะวางแผนร่วมระดมความคิดเพื่อเขียนข้อความ ตามปัจจัยทั้ง 6 ด้าน คือโครงสร้างและนโยบาย ผลผลิตและการบริการ บุคลากร ประสิทธิภาพทางการเงิน วัสดุอุปกรณ์ และการบริหารจัดการ

                2. นำข้อความที่ได้เขียนในข้อ 1 มาเรียบเรียงเขียนใหม่โดยเขียนให้เป็นประโยคมีเหตุ และผลเพียงประเด็นเดียวในประโยคนั้น ๆ

                3. หากข้อความที่เขียนมีหลายประเด็นให้ สรุปประเด็นคล้ายกัน หรือซ้ำซ้อนกันให้ เป็นประเด็นหลัก ๆ ที่สำคัญ ซึ่งเรียกว่าประเด็นสำคัญ

                4. วิเคราะห์ว่าประเด็นที่ได้ในข้อ 3 เป็นจุดแข็ง (+) จุดอ่อน (-) ต่อการจัดการศึกษาของสถานศึกษา โดยใส่เครื่องหมาย + หรือ – หลังประเด็นนั้น ๆ

                5. จัดเตรียมประเด็นที่วิเคราะห์ในปัจจัยแต่ละด้านทั้ง 6 ด้าน ที่มีค่าบวก และ ลบ ไปให้ค่าคะแนน ในขั้นตอน ประเมินสถานภาพสถานศึกษา

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาของสถานศึกษา (Mind Mapping)

                1. นักเรียน

                                1.1 ความพอใจ

                                1.2 ความถนัด

                                1.3 ผลสัมฤทธิ์

                2. ผู้ปกครอง

                                2.1 ฐานะทางเศรษฐกิจ

                                2.2 การย้ายถิ่นฐาน

                3 ที่ตั้งชุมชน

                                3.1 โครงสร้างชุมชน สังคม

                                3.2 ปัญหาชุมชน

                                3.3 วัฒนธรรม ค่านิยม

                4. ระบบการบริหารภายในโรงเรียน

                                4.1 การพัฒนาบุคลากร

                                4.2 หารบริหารการเงินและพัสดุ

                                4.3 การพัฒนางานวิชาการ

                5. กฎหมาย

                                5.1 พรบ.การศึกษา

                                5.2 ระเบียบการเงินพัสดุ

1.4 ประเมินสถานภาพสถานศึกษา

                การประเมินสถานภาพสถานศึกษาจะทำให้เราทราบว่าปัจจุบันสถานศึกษาเป็นอย่างไร มีปัจจัยจากสภาพแวดล้อมภายนอกที่เป็นโอกาส และอุปสรรค มีปัจจัยจากสภาพแวดล้อมภายในที่เป็นจุดแข็งและจุดอ่อนในด้านใดบ้าง เพื่อที่จะเป็นข้อมูลในการจัดวางทิศทางสถานศึกษา ในการประเมินจะใช้กระบวนการทางสถิติเป็นเครื่องมือในการประเมิน และนำเสนอ โดยกราฟแสดงสถานภาพสถานศึกษา

กระบวนการประเมินสถานภาพสถานศึกษา

                1.นำประเด็นสำคัญที่ได้จากการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายนอกและภายใน ที่คณะวางแผนร่วมกันคิดเขียนประเด็นสำคัญทั้งด้านที่เป็นปัจจัยด้านโอกาส (+) และ อุปสรรค (-) และประเด็นปัจจัยที่เป็นจุดแข็ง (+) และปัจจัยที่เป็นจุดอ่อน (-) ตามแบบฟอร์มการให้คะแนน

                2. ให้คณะวางแผนในกลุ่มแต่ละคนให้คะแนนในแต่ละประเด็น ตามแบบฟอร์มการให้คะแนน ซึ่งกำหนดคะแนน เต็ม 5 คะแนนมีเกณฑ์การให้คะแนน ดังนี้

                        ให้ 5 คะแนน หมายถึง เป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อการปฏิบัติงานของสถานศึกษามากที่สุด

                        ให้ 4 คะแนน หมายถึง เป็นปัจจัย ที่ส่งผลต่อการปฏิบัติงานของสถานศึกษา

                        ให้ 3 คะแนน หมายถึง เป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อการปฏิบัติงานของสถานศึกษาปานกลาง

                        ให้ 2 คะแนน หมายถึง เป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อการปฏิบัติงานของสถานศึกษาน้อย

                        ให้ 1 คะแนน หมายถึง เป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อการปฏิบัติงานของสถานศึกษามากที่สุด

                3. หาค่าเฉลี่ยของแต่ละประเด็นแล้วหาค่าเฉลี่ยรวมของแต่ละด้าน  คือด้านสังคม และด้านวัสดุอุปกรณ์

                4. ให้น้ำหนักประเด็นสำคัญปัจจัยภายนอกให้ครบทั้ง 4