การวิพากษ์บทความ

การเสนอบทความเกี่ยวกับหลักสูตรและการเสนอความคิดเห็น

โดย  นางกัลยา  พันปี

รหัสประจำตัวนักศึกษา  5274680107

หลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยองกรณ์ในพระบรมราชูปถัมป์

1 ตุลาคม 2552

 

1. ชื่อบทความ  บทสะท้อนหลักสูตร “เรารักบ้านเกิด : we love my hometown”
                                แนวคิดเชิงปฏิบัติสู่การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นที่ใช้โรงเรียนเป็นฐาน

2. ชื่อผู้เขียนบทความ  ยุทธนา ปฐมวรชาติ  ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านหนองมะม่วง
                สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานครปฐม เขต 2

3. แหล่งที่มา   วารสารวิชาการ ปีที่ 10  ฉบับที่  2   เมษายน – มิถุนายน  2552

4. สรุปสาระสำคัญ  

ส่วนนำ 

คุณภาพหลักสูตรคือสิ่งที่สะท้อนถึงคุณภาพการจัดการศึกษา หลักสูตรจึงเป็นหัวใจสำคัญ
ของการจัดการศึกษาของชาติ รวมถึงการเป็นแนวทางการปฏิบัติของแต่ละสถานศึกษา ในการพัฒนาคุณภาพองค์รวมของโรงเรียนให้บรรลุมาตรฐานการศึกษา ภารกิจของการดำเนินงานปฏิรูปหลักสูตรสถานศึกษา มีความตื่นตัวและหลากหลายมากยิ่งขึ้น หลังจากที่มีการประกาศใช้หลักสูตรการศึกษา
ขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2544 เป็นต้นมา ทั้งนี้เพราะสถานศึกษามีหน้าที่ในการจัดทำรายละเอียดของหลักสูตรการเรียนการสอนสอดคล้องและเหมาะสมกับสภาพของผู้เรียนและท้องถิ่น  จึงเป็นหน้าที่ของสถานศึกษาทุกแห่งมีหน้าที่ในการบริหารจัดการหลักสูตรทั้งระบบ ตั้งแต่การออกแบบหลักสูตร
การจัดทำสาระสำคัญหลักสูตร การนำหลักสูตรไปใช้ให้บังเกิดประสิทธิผล ตามมาตรฐานที่หลักสูตรกำหนด รวมถึงการประเมินและปรับปรุงหลักสูตรให้มีความสอดคล้องกับสภาพปัจจุบัน สภาพปัญหาของผู้เรียน และสภาพความต้องการของท้องถิ่น

โรงเรียนบ้านหนองมะม่วง ได้ดำเนินการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง โดยผสมผสานระหว่างสาระการเรียนรู้แกนกลางและสาระการเรียนรู้ท้องถิ่นของโรงเรียน โดยมุ่งเน้นการสานต่อฐานความคิดในการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นที่เกิดขึ้นในระยะเริ่มต้น สู่การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นแบบ
อิงมาตรฐาน โดยมุ่งทบทวนและปรับปรุง แผนการจัดการเรียนรู้สาระท้องถิ่นในเรื่องต่าง ๆ และ
ใช้การบูรณาการกลุ่มสาระ โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ การพัฒนานวัตกรรม
ตามกระบวนการ PDCA ผลการดำเนินงานพัฒนานวัตกรรมครั้งนี้ได้ช่วยสะท้อนให้เป็นถึง
การปฏิรูปการศึกษาของโรงเรียนทั้งระบบในมาตรฐานด้านคุณภาพผู้เรียนด้านการเรียนการสอน
ด้านการบริหารและการจัดการศึกษา และด้านการพัฒนาชุมชนแห่งการเรียนรู้ รวมถึงการสร้างมิติใหม่แห่งการเรียนรู้ร่วมกันทั้งในบุคลากรในโรงเรียน ผู้เรียน และชุมชน จากการศึกษาบริบทโรงเรียน พบว่าโรงเรียนมีแหล่งเรียนรู้ที่เอื้อต่อการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น ได้แก่ แหล่งเรียนรู้ธรรมชาติในท้องถิ่น การประกอบอาชีพทำนา ปลุกพืช เลี้ยงสัตว์ การจักสาน ฯลฯ  แต่โรงเรียนพบว่าในด้าน
การขาดแคลนครู มีครูไม่ครบชั้น ครูมีภาระงานการสอนหลายชั้นเรียน และมีงานพิเศษต่าง ๆ ทำให้การวางแผนการสอนไม่ครบทุกชั้นเรียน ด้านผู้เรียนมาจากครอบครัวที่มีฐานะยากจน มีโอกาส
ในการศึกษาต่อน้อย  และเมื่อจบการศึกษาภาคบังคับแล้ว ต้องออกมาช่วยผู้ปกครองประกอบอาชีพเกษตรกรรมในท้องถิ่น

ส่วนเนื้อหา 

จากเหตุผลและความจำเป็นดังกล่าว โรงเรียนจึงได้พัฒนา หลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง เรารักบ้านเกิด ซึ่งมีขั้นตอนการดำเนินการพัฒนาหลักสูตร 6 ขั้นตอนหลัก คือ 1) การกำหนดหัวเรื่อง 2) การวิเคราะห์
ความสอดคล้องของสาระและมาตรฐาน 3) การกำหนดขอบข่ายเนื้อหาการเรียนรู้  4) การออกแบบการเรียนรู้ 5)การจัดทำแผนการเรียนรู้รายหน่วย และ 6) การจัดทำคำอธิบายรายวิชา  การจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นนี้ ครูได้มีส่วนร่วมในการกำหนดแนวทางการบูรณาการเพื่อออกแบบและวางแผนการเรียนรู้  สาระหลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง เรารักบ้านเกิด 8 หน่วย คือ หน่วยที่ 1 ประชาธิปไตยในโรงเรียนและชุมชน หน่วยที่ 2 วิถีพุทธ ...วิถีธรรม  หน่วยที่ 3 การอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น หน่วยที่ 4 เกษตรพอเพียง หน่วยที่ 5 คติ ความคิด ความเชื่อในชุมชน หน่วยที่ 6 งานสานสร้างสรรค์  หน่วยที่ 7 สมุนไพรในท้องถิ่น และหน่วยที่ 8 รู้รักษ์ .. พิทักษ์สิ่งแวดล้อม 

คณะกรรมการดำเนินงานจัดทำหลักสูตรของโรงเรียน ร่วมกันกำหนดแนวทางการจัด
การเรียนรู้โดยใช้การสอนแบบรวมชั้น  นำแนวคิดการสอนแบบ 5P ที่โรงเรียนได้สังเคราะห์และพัฒนาขึ้น แนวทางการจัดการเรียนการสอนมีขั้นตอนที่สำคัญ  ประกอบด้วย

                P1 -  pre-learning                ขั้นก่อนการเรียนรู้

                P2 -  presentation                ขั้นนำเสนอบทเรียน

P3 -  participation                ขั้นเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม

P4 -  practice                       ขั้นการเรียนรู้โดยฝึกปฏิบัติ

P5 -  performance assessment          ขั้นประเมินผลการเรียนรู้

                ส่วนสรุป

                จากการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น พบว่านักเรียนมีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ รักและภาคภูมิใจในท้องถิ่นบ้านเกิด ส่งผลให้โรงเรียนมีผลการประเมินคุณภาพภายนอก มาตรฐานที่ 13 สถานศึกษามีหลักสูตรเหมาะสมกับผู้เรียนและท้องถิ่น มีสื่อการเรียนการสอนที่เอื้อต่อการเรียนรู้ อยู่ในระดับดีมาก และได้รับการรับรองมาตรฐานจาก สมศ. รวมถึงได้รับการคัดเลือกเป็นโรงเรียนแกนนำโครงการหนึ่งโรงเรียนหนึ่งนวัตกรรมของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานครปฐม เขต 2 

 

 

 

5.  การวิพากษ์บทความ

                จากการศึกษาการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นของโรงเรียนหนองมะม่วง พบว่า โรงเรียนจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นเป็นไปตามขั้นตอนของการจัดทำหลักสูตร โดยเริ่มจากหลักสูตรแกนกลางตามหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2544  ลงมาสู่หลักสูตรสถานศึกษา โดยผสมผสานระหว่างสาระการเรียนรู้แกนกลางและสาระการเรียนรู้ท้องถิ่นของโรงเรียน  มีคณะกรรมการในการจัดทำหลักสูตร การจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ และใช้การบูรณาการสาระการเรียนรู้ทั้งจากภายในกลุ่มสาระการเรียนรุ้ และระหว่างกลุ่มสาระ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดของนิกลีย์ และอีแวนส์ ( เอกสารประกอบการสอน )  มีการประเมินหลักสูตร ตามกระบวนการ PDCA  ในด้านการจัดการเรียนการสอน โรงเรียนได้นำแนวคิดและทฤษฏีที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเรียนรู้  มาสังเคราะห์เป็นแนวทางของโรงเรียน เรียกว่า 5 P  ซึ่งการจัดการเรียนรู้ดังกล่าวส่งผลให้โรงเรียนมีมาตรฐานการศึกษาที่สูงขึ้น
จึงอาจกล่าวได้ว่า หลักสูตรดังกล่าวเป็นหลักสูตรที่ดี สามารถนำไปเป็นแนวทางในการจัดทำหลักสูตรของโรงเรียนได้เป็นอย่างดี

                จากการอ่านบทความบทสะท้อนหลักสูตร เรารักบ้านเกิด แนวคิดเชิงปฏิบัติการพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นที่ใช้โรงเรียนเป็นฐานนั้นได้รับประโยชน์ต่าง ๆ ซึ่งสามารถนำไปประยุกต์ใช้ใน
การพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่นของโรงเรียนอันจะก่อให้เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผลสูงสุดในการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นของโรงเรียน  โดยเปิดโอกาสให้ครูมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา โดยนำแหล่งเรียนรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการเรียนการอสน อันจะก่อให้เกิดความสำเร็จในการจัดการศึกษา

6.  เอกสารอ้างอิง

กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ.  (2545).  เอกสารประกอบหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2545 แนวทางการจัดทำหลักสูตรสถานศึกษา.  กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.

รุจิร์  ภู่สาระ.  (2545).  การบริหารหลักสูตรในสถานศึกษา.  กรุงเทพมหานคร : บุ๊ค พอยท์.

โรงเรียนบ้านหนองมะม่วง.  (2546).  รายงานการติดตามประเมินผลการใช้หลักสูตรท้องถิ่น โรงเรียนบ้านหนองมะม่วง.  นครปฐม : โรงเรียนฯ.

โรงเรียนบ้านหนองมะม่วง.  (2546).  รายงานการวิจัยและพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา.  นครปฐม : โรงเรียนฯ.

ยุทธนา ปฐมวรชาติ.  (2546).  รายงานการวิจัยและพัฒนาหลักสูตรท้องถิ่น เรื่อง เรารักบ้านเกิด.  นครปฐม : โรงเรียนฯ.