มันทนะพาธา..ตำนานแห่งดอกกุหลาบ


มันทนะพาธา..ตำนานแห่งดอกกุหลาบ

มัทนะพาธา

ตำนานแห่งดอกกุหลาบ

                        ความรักเหมือนโรคา      บันดาลตาให้มืดมล.

            ไม่ยินและไม่ยล                       อุปะสัคคะใดๆ.

            ความรักเหมือนโคถึก              กำลังคึกผิขังไว้,

            ก็โลดจากคอกไป                     บยอมอยู่ ณ ที่ขัง;

            ถึงหากจะผูกไว้                        ก็ดึงไปด้วยกำลัง

            ยิ่งห้ามก็ยิ่งคลั่ง                        บหวลคิดถึงเจ็บกาย,

ตอนเด็กๆเวลาผู้ใหญ่สอนเราเรื่องอนุภาคของความรัก มักจะท่องกลอนบทนี้ให้ฟังนะค่ะ พ่อก็จะบอกว่ามาจากเรื่อง มัทนะพาธา หรือ ตำนานแห่งดอกกุหลาบ พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือ ร.๖

                    เทอมที่ผ่านมาหลักสูตรเก่า ๒๕๔๔ ยังเรียนภาษาไทย กับพัฒนาสังคมและชุมชน ในหนังสือเรียนของ กศน.ไม่มีเรื่องนี้ให้ศิษย์อ่าน ครูโอ๋เลยนอกตำราเล่าให้ศิษย์ฟัง เพราะเรื่องนี้หวานมากและมีเนื้อหาคมคายสอดแทรกทัศนคติที่มีเอกภาพสอดคล้องกับพุทธวจนะที่ว่า “ที่ใดมีความรัก ที่นั่นมีความทุกข์” เพื่อให้ผู้เรียนได้ข้อคิดและคติสอนใจในเรื่อง “ความรัก” และมองเห็นคุณค่าของวรรณคดีไทยที่เนื้อหา แก่นเรื่อง นำไปใช้เป็นแนวปฏิบัติในการดำเนินชีวิตได้ เหมาะกับวัยรุ่น รุ่นๆลูกศิษย์ครูโอ๋เลยค่ะ

 

                    คำว่า “มันทนา” มาจากศัพท์ “มทน” แปลว่า ความลุ่มหลงหรือความรัก

                    ส่วน คำว่า “มทนพาธา” ตามความหมายของ โมเนียร์ วิลเลียมส์  แปลไว้ว่า “the pain or disquietude of love” (ความเจ็บหรือเดือดร้อนแห่งความรัก)

เรื่องย่อๆมีอยู่ว่า (ย่อมาก)

                    สุเทษณะเทพบุตร์ผู้เป็นใหญ่แห่งสรวงสวรรค์ตรมฤทัยเพราะหลงรักเทพธิดาผู้เลอโฉมชื่อมัทนาแต่นางไม่รักตอบ  ทั้งนี้เพราะผลกรรมที่พระองค์ทำไว้แต่ชาติปางก่อน

                    เมื่อชาติที่แล้วสุเทษณ์เกิดเป็นกษัตริย์แคว้นปัญจาล มัทนาเป็นราชธิดากษัตริย์แคว้น
สุราษฎร์ สุเทษณ์ส่งทูตไปสู่ขอนาง แต่พระราชบิดาของนางไม่ยอมยกให้ สุเทษณ์จึงยกทัพไปรบทำลายบ้านเมืองของนางย่อยยับ จับพระราชบิดาของนางมาเป็นเชลยศึก แล้วสั่งให้ประหารชีวิตท้าวสุราษฎร์ มัทนาจึงยอมเป็นบาทบริจาริกาของสุเทษณ์เพื่อขอไถ่ชีวิตพระบิดา พระบิดาของนางจึงรอดจากพระอาญา เมื่อสุเทษณ์พานางกับมณเฑียรมัทนาไม่ได้รักสุเทษณ์จึงใช้พระขรรค์แทงตัวสิ้นพระชนม์ต่อหน้าสุเทษณ์ ก่อนตายมัทนาได้ตั้งปฏิญาณไว้ว่าจะไม่ยอมให้ใครฝืนใจในเรื่องความรัก  ทั้งมันทนาและสุเทษณ์เมื่อสิ้นพระชนม์ก็มาเกิดอีกครั้งบนสวรรค์และด้วยความผูกพันรักใคร่มาแต่ชาติปางก่อน สุเทษณ์จึงรักมันทนาอีก ส่วนมันทนานั้นก็ยังคงไม่รักสุเทษณ์ตอบเช่นเดิม
สุเทษณ์มีอิทธิฤทธิ์ สามารถสาปผู้อื่นได้  จึงสาปให้มันทนาลงมาเกิดในโลกมนุษย์เป็นดอกกุหลาบ และกำหนดว่าให้กลายเป็นหญิงงามได้ชั่วหนึ่งวันกับหนึ่งคืนในวันเพ็ญทุกเดือนและเมื่อใดมันทนามีความรัก มันทนาจะได้เป็นมนุษย์ตลอดไป และจะต้องมีความทุกข์เพราะร้างรัก ต่อเมื่ออ้อนวอนขอความช่วยเหลือจากพระองค์เมื่อใดพระองค์ก็จะถอนคำสาปนั้น

                    มันทนามาเกิดเป็นต้นกุหลาบที่มีดอกงดงามในป่าหิมะวัน พระฤาษีชื่อ กาละทรรศินเชิญมาปลูกในพระอาศรม ทุกวันเพ็ญมันทนาจะกลายร่างเป็นมนุษย์มาเฝ้าปรนนิบัติพระฤาษีเยื่องบิดา

                    ครั้งท้าวชัยเสนกษัตริย์เมืองหัสตินาปุระ เสด็จประพาสล่าสัตว์ในป่าหิมะวัน ได้มาพบมันทนาก็ตกหลุมรักมันทนาจับจิตจับใจ จึงสารภาพกับพระกาละทรรศิน พระฤาษีจึงจัดพิธีวิวาห์ให้มันทนาจึงกลายเป็นมนุษย์ตลอดไป ท้าวชัยเสนพามันทนากลับเมืองหัสตินาปุระ แต่เพราะพระองค์มีมเหสีอยู่แล้ว ด้วยความหึงหวงพระมเหสีกับสาวใช้คนสนิทจึงคิดแผนการต่างๆนานา สร้างหลักฐานให้ปรากฏว่ามันทนานอกใจท้าวชัยเสนไปรักใคร่กับศุภางค์ทหารคนสนิทของท้าวชัยเสนและคิดร้ายต่อพระองค์ทำให้ท้าวชัยเสนหลงกลเชื่อ สั่งประหารศุภางค์กับมันทนา

                    มันทนาจึงหนีกับไปอยู่กับพระมุนี ถึงพระสวามีจะสังให้ฆ่านาง นางก็ยังรักและภักดีต่อพระสวามี ต้องการให้พระองค์กลับมารับนางกลับไปอยู่ด้วยกันดังเดิมจึงทำพิธีบูชาเทพและเชิญ
สุเทษณ์ให้มาช่วยเหลือ สุเทษณ์มาปรากฏกายและขอความรักจากมันทนาอีกโดยไม่รังเกียจว่าจะเป็นชายาของผู้อื่นมาแล้ว และชวนนางกลับสวรรค์  มันทนาก็ยังคงปฏิเสธต่อสุเทษณ์ด้วยเหตุผลว่านางจะมีสองสามีได้อย่างไร จึงทำให้สุเทษณ์โกรธมากด้วยเห็นว่าขนาดสวามีนางให้สั่งให้ฆ่านาง นางก็จะยังรัก แต่กลับไม่ใยดีพระองค์ซึ่งรักนางสุดชีวิตและมั่นคงเสมอมา และด้วยนิสัยของ
สุเทษณ์ที่เอาแต่ใจตัวอันเป็นลักษณะของผู้มีอำนาจเหนือผู้อื่นทั่วๆไป สุเทษณ์ไม่ต้องการให้ใครได้นางไปเช่นกัน พระองค์จึงสาปนางให้เป็นดอกกุหลาบตลอดกาล ไม่สามารถกลายร่างเป็นมนุษย์ได้อีกต่อไป

                    ท้าวชัยเสนเมื่อทราบความจริงว่ามันทนาไม่มีความผิดจึงรีบตามมาหมายจะรับมันทนากลับเมืองหัสตินาปุระ มาเจอเพียงนางปริยัมวะทานางกำนัลผู้ตามรับใช้มันทนาซึ่งได้ยินคำโต้ตอบของสุเทษณ์กับนางมันทนาก็เล่าเรื่องทั้งหมดให้ท้าวชัยเสนฟัง ทำให้ท้าวชัยเสนเศร้าโศกมาก ทรงร้ำไห้ด้วยความเสียใจและอาลัยรัก แล้วขอพระฤาษีช่วยใช้มนตรากล่าวเชิญนางมันทนาให้ยอมกลับไปกับพระองค์ พร้อมทั้งขอพรว่า “ขอให้กุหลาบอย่าได้โรยราตลอดพระชนม์ชีพของพระองค์” พระฤาษีให้พรนั้นตามที่ขอทั้งเพิ่มเติมว่า “ขอให้กุหลาบจงมีอยู่คู่โลกตลอดกาล เพื่อช่วยดับทุกข์ในใจคน ทำให้จิตใจเบิกบานเป็นสุขและเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของความรักแท้ของหญิงสืบไป” แล้วท้าวชัยเสนพร้อมทั้งข้าราชบริพารก็นำต้นกุหลาบมันทนากลับกรุงหัสตินาปุระ...

ทัศนะของผู้แต่ง

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว แสดงทัศนะไว้ดังนี้ค่ะ

                    “ฉะนี้สิจึงแสนทุขะมากบอยากอยู่ แล้วนึกก็ชังตู เพราะว่าโง่นะเหลือทน”

ผู้แต่งได้แสดงทัศนะว่า ความรักเป็นมุลเหตุแห่งความหายนะของมนุษย์ทุกผู้ทุกนาม ไม่เลือกศักดิ์ ตระกูล ชาติ ชั้น วรรณะ เพราะในยามรักเรามักจะลุ่มหลงไม่รู้เท่าทันความรักว่าความรักมีพลัง ๒ ด้าน พลังแห่งการสร้างสรรค์สิ่งดีงาม และ พลังแห่งการทำลาย เห็นได้จากพฤติกรรมของตัวละครในเรื่องนี้ค่ะ

            นอกจาก “ความรักคือความทุกข์” ผู้แต่งได้แสดงทัศนะว่า ความรักคือการเสียสละ และสำคัญที่สุด ความรักคือความจงรักภักดี  ค่ะ เรื่องนี้คนรุ่นใหม่ไม่ค่อยใส่ใจแล้วนะค่ะ เพราะ
โลกไวขึ้น ง่ายขึ้น ฉาบฉวยขึ้น แต่วรรณคดียังสะท้อนความงามในใจและนั้นอาจช่วยจรรโลงโลกได้บ้างไม่มากก็น้อยค่ะ

*************************************

ข้อมูล : หนังสือเล่าเรื่องวรรณคดีไทย,ศรีธันว์ อยู่สุขขี

 

                                     

หมายเลขบันทึก: 299791เขียนเมื่อ 22 กันยายน 2009 13:47 น. ()แก้ไขเมื่อ 24 มิถุนายน 2012 01:13 น. ()สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-อนุญาตแบบเดียวกันจำนวนที่อ่านจำนวนที่อ่าน:


ความเห็น (7)

ความรักเหมือนโคถึก

กอเลยไม่กินเนื้อวัวค่ะ

ไม่อยากกินความรักเข้าไป อิอิ

อยู่ที่ทำงานไม่ได้คุยกันเลย คิดถึงเหมือนกัน

เป็นอาการหนึ่งของความรักครับ

เมื่อจะรักใครปล่อยใจให้รักก็จะเกิดอาการเช่นนี้

แต่เราก็พึงใจกับอาการเช่นนี้ใช่ไหมครับ

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี
L3nr
ระบบห้องเรียนกลับทาง