ช่วงนี้ขอเล่ามาถึงก่อนการเกิดรัฐล้านนามีเมืองหริภุญไชย ( เมืองละปุน หรือ จ. ลำพูน ) เป็นเมืองวัฒนธรรมในรัฐทวารวดีที่เจริญมากในภาคเหนือมีเมืองบริวารคือ เขลางนคร เวียงมโน เวียงเถาะ และเวียงท่ากาน
ต่อมาพญามังรายผู้สืบสายมาจากลัวะจังคราชที่ครองราชย์เมืองหิรัญนครเงินยาง เชียงแสน ได้มาสร้างเมืองเชียงรายในปี พ.ศ. 1809 ได้ทำสงครามครอบครองเมืองหริภุญไชยได้สำเร็จในปี พ.ศ. 1835 ทรงอยู่เมืองนี้ให้เป็นราชธานีระยะสั้น
แล้วไปสร้างเมืองทางเหนือขึ้นไปชื่อเวียงกุมกามและสร้างเมืองพิงครัฐ ( เวียงพิงค์ จ. เชียงใหม่ ) ให้เป็นราชธานีเมื่อปี พ.ศ. 1839 โดยมีราชวงศ์มังรายปกครองต่อมาอีกถึง 18 พระองค์
ด้วยอิทธิพลทางการปกครองมีศูนย์กลางอยู่เมืองเชียงใหม่ทำให้ขยายเขตปกครองได้พะเยา แพร่ ในปี พ.ศ. 1839 และได้ น่าน ในปี พ.ศ. 1985
วัฒนธรรมล้านนาเจริญถึงที่สุดในยุคของพระเจ้าติโลกราช ( พ.ศ. 1985-2030 หลังจากนั้นก็เสื่อมลงจนตกเป็นเมืองขึ้นของพม่าในปีพุทธศตวรรษที่ 21 และในปีพุทธศตวรรษที่ 23 จึงกลับมาอยู่ภายใต้การปกครองของอาณาจักรกรุงธนบุรี
และสลายรัฐล้านนาเข้ามาอยู่ในรัฐสยามสมัย ร. 5 เมื่อ พ.ศ. 2436 และกลายมาเป็นแผ่นดินประเทศไทยด้วยประการดังนี้แล.
