บทที่ 2
มุมมองใหม่ ความรู้และทักษะ
(New Perspectives Knowledge and Skills)
การที่ได้ดำรงตำแหน่งของผู้นำนั้น คือ ต้องมีอำนาจสั่งการในการบริหารการจัดการ
และมีประสิทธิภาพในการสั่งการ ถ้ามีความรู้เกี่ยวกับการบริหารการจัดการก็จะมีความประสบ
ความสำเร็จในการบริหารการจัดการและกลยุทธ์ในการตัดสินใจ และต้องมีความร่วมมือกับองค์กรต่างๆ
คำนิยาม “ความสำเร็จ”
(Defining Success)
การบริหารโดยใช้ที่ตั้งโรงเรียนเป็นฐานสามารถทำให้ประสบความสำเร็จได้อย่างไร ประเมินโดยใช้ผลที่เกิดขึ้นกับนักเรียน แต่การบริหารโดยใช้ที่ตั้งโรงเรียนเป็นฐานเป็นการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ ไม่ใช่การวางโปรแกรมหรือกลยุทธ์การเรียนรู้ ได้รับผลกระทบทางอ้อม
ผลกระทบทางบวกที่เกิดกับนักเรียนได้รับความสนใจ สิ่งนั้นจึงควรกำหนดให้ชัดเจน หลายคนเชื่อว่าการบริหารโดยใช้ที่ตั้งโรงเรียนเป็นฐานไม่มีผลต่อความสำเร็จของนักเรียน ซึ่งไม่เป็นปัญหา อย่างไรก็ตาม ความหวังของโรงเรียนคือการจัดการศึกษาได้ประสบความสำเร็จ โดยเฉพาะมาตรฐานการวัดผลความสำเร็จของนักเรียน ภาพรวมความสำเร็จของนักเรียนเกี่ยวข้องกับวิธีการวัดประเมินผล รวมทั้งสิ่งต่อไปนี้
ความสำเร็จในการบริหารโดยใช้ที่ตั้งโรงเรียนเป็นฐาน การตัดสินใจมีคุณภาพมากขึ้น โปรแกรมการจัดการศึกษามีประสิทธิภาพสูงขึ้น เพิ่มความสำเร็จของนักเรียน
โครงร่าง (2.1) ความสัมพันธ์ระหว่างการจัดการโดยใช้ที่ตั้งของโรงเรียนเป็นฐานและนักเรียนประสบความสำเร็จ
- ทักษะกระบวนการคิด การสั่งการระดับสูงขึ้น
- เข้าใจวัฒนธรรมและความรอบรู้(ความรอบรู้)
- การพ้นจากงาน
- การบริการชุมชน
- การประเมินที่มีประสิทธิผล
- การมีส่วนร่วมในการยกระดับความสามารถทางด้านคณิตศาสตร์และวิทยาศาสตร์
- มีมากกว่าหนึ่งทางเลือกและประสบความสำเร็จ
- นักเรียนมีความคิดของตนเอง
- มีความคิดสร้างสรรค์และมีสุนทรีย์ในงานศิลปะ
เกณฑ์การวัดอยู่ที่ความสำเร็จของนักเรียน ไม่ได้ขึ้นอยู่กับคุณภาพในการจัดการศึกษาหรือการให้บริการ
จุดมุ่งหมายแรกในหนังสือนี้ คือ การปรับปรุงคุณภาพในการตัดสินใจในกระบวนการทางด้านการศึกษาอย่างต่อเนื่องหรือเปลี่ยนแปลงเพื่อให้ได้ตรงตามความต้องการของนักเรียน เพราะฉะนั้น ความสำเร็จของการบริหารโดยใช้ที่ตั้งโรงเรียนเป็นฐานสามารถกำหนดคุณภาพของการตัดสินใจด้วยโปรแกรมการจัดการศึกษา ความสัมพันธ์ระหว่างการบริหารโดยใช้ที่ตั้งโรงเรียนเป็นฐานและความสำเร็จของนักเรียนตามโครงร่างที่ 2.1
องค์ประกอบของความสำเร็จ
(Component of Success)
มีอยู่ทั้งหมด 9 องค์ประกอบ
- การเลือกใช้ภาพรวม
- เข้าใจบริบทของการเปลี่ยนแปลง
- การพัฒนามุมมองและทักษะของภาวะผู้นำ
- การสร้างวิสัยทัศน์ร่วมกัน
- พัฒนาทักษะการวางแผนกลยุทธ์
- กำหนดบทบาทใหม่
- การพัฒนาปรับปรุงสภาพแวดล้อมการทำงาน
- เข้าใจปฏิสัมพันธ์ภายในกลุ่ม
- มีความรับผิดชอบที่ชัดเจน
ในแต่ละองค์ประกอบมีส่วนสำคัญต่อการบริหารโดยยึดโรงเรียนเป็นที่ตั้ง ซึ่งในบทนี้จะกล่าวถึงการบริหารในภาพรวม และจะกล่าวถึงรายละเอียดในส่วนต่อๆ ไป
การเลือกใช้ภาพรวม
(Adopting a Systemwide Perspective)
เข้าใจและเห็นความสำคัญของการเป็นผู้นำ เป็นที่น่าเชื่อถือของบุคลากร ยอมรับฟังความคิดเห็นของบุคลากร ความคิดเห็นของแต่ละบุคคลจะมีความคิดเห็นที่แตกต่างกันไปและต้องมี
ทักษะการวางแผนกลยุทธ์ มีความรู้เกี่ยวกับความแตกต่างระหว่างองค์กรและแบบกลุ่ม
เข้าใจบริบทของการเปลี่ยนแปลง
(Understanding the Context of Change)
เข้าใจบริบทการเปลี่ยนแปลงที่หลากหลายจากสำนักงานเขตการศึกษากับสำนักงานเขตการศึกษา และจากโรงเรียนสู่โรงเรียน การเปลี่ยนแปลงทำให้เกิดการตัดสินใจอื่นๆ ซึ่งพวกเราต้องต้องการการประเมินอย่างระมัดระวัง สิ่งที่เกิดขึ้นอธิบายไว้ในบทที่ 1 การบริหารจัดการอย่างไรจะเหมาะสมกับผู้ดำเนินงานทั้งหมด ซึ่งผู้ดำเนินการพยายามปฏิบัติ
ส่วนประกอบของพื้นฐานในการบริหารการจัดการ
- การจัดโครงการ
- แต่งตั้งให้มีคณะกรรมการการประเมินกิจกรรม
- ทำงานร่วมกับชุมชนท้องถิ่น
- มีส่วนร่วมในธุรกิจ
- มีพันธในการเสียภาษี
- มีความเสมอภาคในการจัดโครงการ
- ปรับเปลี่ยนการขึ้นทะเบียนของนักเรียน
- ปลดเกษียณและจัดสรรหาบุคลากร
การพัฒนาทัศนะและทักษะของภาวะการเป็นผู้นำ
(Developing Leadership Perspectives and Skills)
ภาวะผู้นำ คือ เป็นกุญแจพื้นฐานการบริหารการจัดการ ในบางกรณีภาวะผู้นำได้แทนที่การบริหารจัดการขั้นพื้นฐานแล้ว จุดประสงค์ของหนังสือเล่นี้ ผู้นำเป็นองค์ประกอบหนึ่งของการบริหารจัดการขั้นพื้นฐาน เพราะว่าบุคลิกภาพและทักษะของผู้นำเป็นที่ต้องการของสพฐ. แต่ภาวะผู้นำเพียงอย่างเดียงนั้นไม่เพียงพอ
จุดมุ่งหมายของภาวะผู้นำในทุกระดับนั้นเหมือนกัน คือช่วยเหลือโรงเรียนและผู้สอน ให้แสดงออกถึงความสามารถเฉพาะตัว ความคิดการสร้างสรรค์ และการพัฒนายุทธศาสตร์พัฒนากลยุทธ์เพื่อปรับปรุงคุณภาพและบริการด้านการศึกษา
ในอนาคตอันใกล้ โรงเรียนในชนบทหลายแห่ง ได้เน้นการบริหารการจัดการใกล้จุดที่ไม่ต้องมีผู้นำ และเป็นสิ่งที่สำคัญอย่างยิ่ง ผู้นำและภาพลักษณ์ในการจัดการเป็นเรื่องค่อนข้างแตกต่างกัน ข้อแตกต่างเหล่านี้กล่าวไว้โดย Kotter(1990) และบันทึกไว้ในตารางที่ 2.1
ตาราง 2.1 ความแตกต่างระหว่างการจัดการและภาวะผู้นำ
Table 2.1 (Differences Between Management and Leadership)
|
การจัดการ (Management) |
ภาวะผู้นำ (Leadership) |
|
- คาดหวังจากผลที่ได้จากการพบปะ - คิดและวางแผน มีเป้าหมายและขั้นตอน - องค์กรและคณะผู้ร่วม เช่นโครงสร้าง องค์กร การทำงาน วางแผนการทำงานและ การตรวจสอบ - การควบคุมและอธิบายแก้ไขปัญหา - การควบคุมโดยการสนับสนุน การลงมือ ปฏิบัติและการประเมินงาน |
- เปลี่ยนแปลงไปตามสภาพแวดล้อม มุ่งความสำเร็จของงาน - มีวิสัยทัศน์และการพัฒนากลยุทธ์ - การมีอำนาจสั่งการและมีส่วนร่วมกับ ชุมชนมุ่งผลสัมฤทธิ์ในการดำเนินงาน - มีการกระตุ้นและให้กำลังใจ คอยแนะ แนวทางและน่ายกย่อง - การกระตุ้น ให้ความเสมอภาคเป็นที่ น่าเชื่อถือ
|
ความสำคัญของผู้นำคือความสำเร็จในการจัดการศึกษาที่มีที่ตั้งของโรงเรียนเป็นฐาน ในที่นี้ ผู้นำและการบริหารจัดการต้องถูกทำให้ประสบผล เช่น ที่ Mauriel Stage มีความจำเป็นที่จะต้องรวม 2 องค์ประกอบนี้เข้าด้วยกัน และสนับสนุนโดยเฉพาะด้านการศึกษาในกลุ่มเดียวกันหรือแต่ละกลุ่ม ต้องทำให้ได้รับความไว้วางใจทั้งการบริหารจัดการและความต้องการผู้นำ ความต้องการเรื่องการจัดการของโรงเรียนเป็นหัวเรื่องที่สำคัญและจะได้กล่าวถึงในบทต่อๆ ไป สำนักงานการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ผู้บริหารสถานศึกษา และสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ข้อกำหนดเกี่ยวกับภาวะผู้นำจะกล่าวไว้ในที่นี้
ความเป็นผู้นำเป็นสิ่งที่ต้องทำทุกวัน ปฏิบัติได้อย่างชัดเจนทั้งการเป็นผู้นำของแต่ละบุคคลหรือการเป็นผู้นำของกลุ่ม ไม่ใช่การพูดปีละครั้ง และไม่ใช่พรสวรรค์ของแต่ละคน ประสิทธิภาพของผู้นำเกิดจากการยอมรับของบุคคลอื่น ประสิทธิภาพของผู้นำแสดงออกดังคุณลักษณะดังตารางที่ 2.2
ตาราง 2.2 ลักษณะเฉพาะของภาวะผู้นำ
Table 2.2 Leadership Characteristics
|
วิสัยทัศน์ (Vision) เป้าหมายใหญ่ขององค์กรและเป็นการลงมือปฏิบัติ |
|
ความเชื่อมั่น (Trust) พิสูจน์ให้เห็นได้ชัดเจน มีความซื่อสัตย์และมั่นคงน่าเชื่อถือ |
|
ความน่าเชื่อถือ (Credibility) แสดงให้เห็นถึงบทบาท และความแตกต่างขององค์กร ให้เห็น ถึงความรู้เฉพาะและทักษะได้อย่างมีประสิทธิภาพ |
|
แรงบันดาลใจ (Inspiration) สร้างความเชื่อมั่นและมองโลกในแง่ดี สร้างให้เห็นจุดเด่นของ องค์กร สนับสนุนการพัฒนาองค์กร |
คุณลักษณะเหล่านั้นได้กลายเป็นจุดที่ผู้นำและภาวะผู้นำจะต้องกระทำเพื่อนำไปสู่ความสำเร็จ ในบทต่อไปจะกล่าวถึงความต้องการของสำนักการศึกษาขั้นพื้นฐาน ผู้บริหารสถานศึกษาและสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ในมุมมองด้านทักษะของผู้นำ
การสร้างวิสัยทัศน์ร่วมกัน
(Creating a Shared Vision)
การพัฒนาภาพรวม วิสัยทัศน์ร่วมกัน เป็นกิจกรรมแรกๆ สำหรับผู้บริหารของสำนักงานเขตพื้นที่ เป็นกิจกรรมที่ทำให้สามารถพัฒนาทีมงานได้อย่างสะดวก สร้างความเป็นหนึ่งเดียวกัน และเป็นสัญญาณการเปลี่ยนแปลงในการบริหารจัดการโดยใช้ที่ตั้งของโรงเรียนเป็นฐาน การสร้างสรรค์ การสร้างวิสัยทัศน์ร่วมกัน คือกิจกรรมที่ช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือ พลังที่นำไปสู่ความเป็นจริง เกิดการยอมรับในทีมงาน ร่วมกันพัฒนา การสร้างวิสัยทัศน์ร่วมกันเริ่มจาก ความสัมพันธ์ต่างๆ ของสมาชิกภายในโรงเรียน การมีส่วนร่วมที่จะทำงานที่ได้รับมอบหมาย
วิสัยทัศน์ร่วมกันควรมุ่งเป้าไปที่จุดประสงค์ที่สูงกว่าในอนาคต เพื่อการการบรรลุจุดประสงค์ของโรงเรียนและโปรแกรมการจัดการศึกษา วิสัยทัศน์ภายในองค์กรมีหลายวิธีการที่จะได้กล่าวถึงภายในหนังสือเล่มนี้ วิสัยทัศน์จะถูกเลือกโดยผู้ปกครอง นักเรียน และทีมงาน จะทำให้เข้าใกล้การปฏิบัติงานจริง สามารถประยุกต์ไปเป็นกิจวัตรประจำวัน ซึ่งมีการปฏิสัมพันธ์กันของสมาชิกภายในองค์ก
