เกร็ดเล็กๆ ที่ได้เรียนรู้จากการอบรม HA ให้บุคลากรใหม่ภาคเหนือตอนล่าง
แสงทอง ปุระสุวรรณ์
เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2552 ศูนย์ความร่วมมือเพื่อการพัฒนาคุณภาพโรงพยาบาล มหาวิทยาลัยนเรศวร (HACC: NU) ได้จัดโครงการอบรมการพัฒนาคุณภาพตามมาตรฐาน HA สำหรับบุคลากรใหม่ ที่ห้องประชุมเอกาทศรถ 9 อาคารสิรินธร คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ซึ่งมีผู้เข้าร่วมโครงการมากถึงจำนวน 286 คน จากโรงพยาบาลในเขตภาคเหนือตอนล่าง จำนวน 37 แห่ง ในวันนั้นดิฉันทำหน้าที่เป็นวิทยากรบรรยายในหัวข้อเรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับ HA ซึ่งจะเป็นส่วนแรกที่ให้ความรู้ในเชิงทฤษฎีช่วงเช้า และเล่าประสบการณ์ที่เคยทำกิจกรรมพัฒนาคุณภาพในช่วงบ่าย การจัดโครงการในครั้งนี้มีเกร็ดเล็กๆ ที่ได้เรียนรู้หลายอย่าง คือ
กรณีที่พิธีกรช่วยแนะนำประวัติวิทยากร ผู้ทำหน้าที่วิทยากรต้องฟังด้วยว่า เขาได้แนะนำข้อมูลอะไรไปบ้าง เพราะว่าในวันนั้นพูดคุยกันมาจนถึงช่วงบ่ายถึงได้ทราบว่าผู้เข้าร่วมโครงการยังไม่ทราบว่าเรามีวิชาชีพอะไร วุฒิการศึกษา ประสบการณ์เกี่ยวกับเรื่องที่บรรยายเป็นอย่างไร... ถามว่าจำเป็นต้องรู้ไหม? สำหรับตัวเองมองว่าจำเป็นเพราะว่าเป็นส่วนหนึ่งที่จะทำให้เกิดความไว้วางใจ ยอมรับในตัววิทยากร สามารถพูดคุยทำความเข้าใจกันได้ง่ายขึ้น ทำนองที่ว่า “พวกเดียวกัน”
การทำความเข้าใจวัตถุประสงค์ ประเด็นหลักในการบรรยาย นับเป็นประเด็นสำคัญอย่างหนึ่งที่จำเป็นต้องแจ้งให้ผู้เข้าร่วมโครงการรับทราบ เนื่องจากผู้เข้าอบรมทุกคนอยู่ในวัยทำงาน มีความคาดหวังที่จะนำเอาความรู้ที่ได้รับจากการอบรมไปใช้ได้เลย โดยเฉพาะในรูปแบบ “บะหมี่สำเร็จรูป” ไม่ใช่แค่ “กึ่งสำเร็จรูป” แต่สำหรับการทำหน้าที่เป็นวิทยากรในวันนั้น ตัวเองตั้ง วัตถุประสงค์ไว้เพียงว่าให้ผู้เข้ารับการอบรมได้รับแนวคิดและหลักการสำคัญเกี่ยวกับ HA เท่านั้น เนื่องจากมีผู้เข้าร่วมโครงการเป็นจำนวนมาก ไม่ได้ตั้งใจลงลึกในเชิงปฏิบัติการ ทำให้เป็นส่วนหนึ่งที่ผู้เข้าร่วมโครงการอาจรู้สึกไม่เป็นไปตามความคาดหวัง
การนำเทคนิคอื่นๆ มาช่วยในการบรรยาย เป็นวิธีการสำคัญที่จะทำให้ผู้เข้าร่วมโครงการให้ความสำคัญ ตั้งใจและสนใจ เนื่องจากดิฉันถูกแต่งตั้งให้หน้าตาเป็นวิชาการ มีความเป็นทางการอยู่เสมอ (พยายามทำตัวธรรมดา แต่ว่าความเป็นวิชาการก็ไม่หลุดออกไปจากตัวซะที…) จึงต้องนำเทคนิคเข้าช่วย แต่เทคนิคของดิฉันก็ดูไม่เข้าทีซักเท่าไหร่... สื่อที่เป็น filepower point บางสไลด์ก็มีปัญหา ตัวหนังสือเล็ก สีเปลี่ยนแปลงไปทำให้มองเห็นได้ไม่ชัด ทั้งๆ ที่ได้มีการทดลองตระเตรียมไว้ก่อนวันบรรยายจริงแล้ว, การตั้งคำถามและมีของรางวัลเล็ก ๆ น้อยๆ ให้กับผู้ตอบก็ดูเข้าทีดีในช่วงแรก ๆ แต่ไม่สามารถทำให้ความตั้งใจรับฟังยั่งยืนยาวตลอดการอบรม แต่สิ่งที่ดิฉันค้นพบในวันนั้นว่าเป็นสิ่งดึงดูดความสนใจได้ดีก็คือ “ตัวเราหรือสื่อบุคคล” นั่นคือความรู้และประสบการณ์ตรงจากตัวเอง ความรู้ทั้งในเชิงทฤษฎีและโดยเฉพาะประสบการณ์ตรงที่เราเคยลงมือปฏิบัติจริงในเรื่องที่เราบรรยายจะมีคนสนใจใคร่อยากรู้และฟังเราเล่ามากที่สุด ก็เลยถึงบางอ้อว่า.... ตนแลเป็นที่พึ่งแห่งตน อย่าไปพึ่งพาเทคโนโลยีมากเกินไป
และสิ่งสำคัญที่เป็นข้อสรุปของเกร็ดเล็กๆ ในวันนั้นคือ การเรียนรู้ของผู้เข้าอบรมได้สอนดิฉันและเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ว่าเป็นไปตามแนวคิด Andragogy ของมัลคัม โนลส์ (Andragogy Theory of Malcolm Knowles) ซึ่งมีข้อตกลงเบื้องต้นที่กล่าวถึงลักษณะสำคัญในความเป็นผู้ใหญ่ว่ามีลักษณะพิเศษในการเรียนรู้ซึ่งมีประเด็นสำคัญ 5 ประการ คือ มีความเข้าใจตนเองหรือความคิดรวบยอดเป็นของตนเอง สามารถชี้นำตนเองได้, มีประสบการณ์ที่สั่งสมมานาน ยิ่งอายุมากก็จะยิ่งมีประสบการณ์มาก ซึ่งนับว่าเป็นแหล่งที่มีคุณค่ายิ่งในการเรียนรู้, มีความพร้อมในการเรียนรู้ โดยเฉพาะในประเด็นที่เกี่ยวกับเรื่องการทำงาน, มีการกำหนดทิศทางในการเรียนรู้ โดยการเรียนรู้จะเปลี่ยนจากการเน้นเนื้อหาวิชาเป็นศูนย์กลางมาเป็นการเน้นปัญหาเป็นศูนย์กลาง, และมีแรงจูงใจในการเรียนรู้ที่มาจากภายในตัวบุคคล
เริ่มต้นดิฉันพยายามจะเล่าเรื่องให้เป็นแบบกันเองๆ แต่ในที่สุดก็จบไปในแนววิชาการ.......(อีกแล้วค่ะท่าน) แต่ถึงอย่างไรก็คาดว่าผู้อ่านจะได้ทั้งเกร็ดเล็ก ๆ และเกร็ดวิชาการไปพร้อม ๆ กันเลยนะคะ
มาเก็บเกี่ยวเกร็ดเล็กๆค่ะ ได้ทั้งเกร็ดเล็กๆและเกร็ดวิชาการที่ดีเชียวค่ะ
มาให้กำลังใจกบค่ะ