กิจกรรมที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ

แนวคิดเกี่ยวกับกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน

 

1.   ความสำคัญของกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน

                ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ  พ.ศ. 2542 กำหนดแนวการจัดการศึกษา โดยยึดหลักว่าผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้และพัฒนาตนเองไดและถือว่าผู้เรียนมีความสำคัญที่สุด กระบวนการจัดการศึกษาต้องส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถพัฒนาตามธรรมชาติและเต็มศักยภาพ   โดยจัดเนื้อหาสาระและกิจกรรมให้สอดคล้องกับความสนใจและความถนัดของผู้เรียน  แต่คำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล  ฝึกทักษะกระบวนการคิด  การจัดการ  การเผชิญเหตุการณ์  ประกอบกับมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของสังคมและเทคโนโลยี  ก่อให้เกิดทั้งผลดีและผลเสียต่อการดำเนินชีวิต ในปัจจุบันของบุคคล  ทำให้เกิดความยุ่งยากและมีความซับซ้อนมากยิ่งขึ้น  จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนวิถีการดำเนินชีวิต  ให้สามารถดำรงชีวิตอยู่ใยสังคมได้อย่างมีคุณค่า  มีศักดิ์ศรี  มีความสุข  บนพื้นฐานของเศรษฐกิจที่เพียงพอและยั่งยืน  จากจุดหมายของหลักสูตรการศึกษาขั้นฐาน มุ่งพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ เป็นคนดี  คนเก่ง  และอยู่ร่วมในสังคมอย่างมีความสุข  บนพื้นฐานของความเป็นไทยนั้น  นอกจากการพัฒนาผู้เรียนให้มีความรู้ ที่เป็นพื้นฐานสำคัญซึ่งได้กำหนดไว้ในโครงสร้าง  กลุ่มสาระการเรียนรู้ 8 กลุ่ม ให้ผู้เรียนรู้จักตนเอง ค้นพบความสามารถ  ความถนัดของตนเองเพื่อการพัฒนาให้เต็มศักยภาพ  เห็นคุณค่าในการประกอบสัมมาชีพ  ให้เป็นผู้มีระเบียบวินัย  ศีลธรรมจริยรรม  รู้จักบทบาทหน้าที่ความรับผิดชอบ  การบำเพ็ญประโยชน์ให้ชุมชน  สังคมประเทศชาติ และดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข  ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกส่วนในสังคมทั้งพ่อแม่  ผู้ปกครอง  ชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่น 

                ด้วยเหตุผลดังกล่าวข้างต้น กาจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน จะต้องมีการปรับปรุงพัฒนาให้เหมาะสมโดยมุ่งเน้นให้ กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนของสถนศึกษาเป็นกิจกรรมที่ให้ผู้เรียนเป็นผู้ปฏิบัติจริงโดยการศึกษาวิเคราะห์  วางแผน  ปฏิบัติตามแผน การทำงานเป็นกลุ่ม  และประเมินผลเพื่อการปรับปรุงพัฒนา  อย่างต่อเนื่องตามลักษณะความพร้อม   ความต้องการ และความเป็นไปได้ในการปฏิบัติตามดุลพินิจของสถานศึกษา และมีการกำกับดูแลอย่างจริงจัง

 

2.  ความหมายของกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน  

                กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนเป็นกิจกรรมที่จัดอย่างเป็นระบบ ประกอบด้วยรูปแบบกระบวนการวิธีการที่หลากหลาย  ให้ผู้เรียนได้รับประสบการณ์จากการปฏิบัติจริง  มีความหมายและมีคุณค่า  ในการพัฒนาผู้เรียนทั้งทางร่างกายและจิตใจ  สติปัญญา  อารมณ์และสังคม  มุ่งเสริมสร้างเจตคติ  คุณค่าชีวิต  ปลูกฝังคุณธรรมและค่านิยมที่พึงประสงค์  ส่งเสริมให้ผู้เรียนได้เข้าใจและรู้จักตนเอง  สร้างจิตสำนึกในธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมปรับตัวและปฎิบัติตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคม  ประเทศชาติและดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุข 

3.       จุดมุ่งหมายของกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน

3.1      พัฒนาองค์รวมของความเป็นมนุษย์ให้ครบทุกด้าน  ทั้งทางร่างกาย  สติปัญญา  อารมณ์ 

         และสังคม 

3.2      พัฒนาความสามารถของตนเองตามศักยภาพ  โดยมุ่งเน้นเพิ่มเติมจากกิจกรรมที่ได้จัดให้ผู้เรียน เรียนรู้ตามกลุ่มสาระการเรียนรู้ทั้ง  8 กลุ่ม 

3.3      เข้าร่วมและปฏิบัติกิจกรรมที่เลือกตามความถนัดและความสนใจของตนเอง

 

4.       หลักการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน 

4.1      มีการกำหนดวัตถุประสงค์และแนวปฏิบัติที่ชัดเจน เป็นรูปธรรม

4.2      จัดให้เหมาะสมกับวัย วุฒิภาวะ  ความสนใจ  ความถนัดและความสามารถของผู้เรียนและวัฒธรรมที่ดีงาม

4.3      บูรณาการวิชาการกับชีวิตจริง  ให้ผู้เรียนได้ตระหนักถึงความสำคัญของการเรียนรู้ตลอดชีวิต  และรู้สึกสนุกกับการใฝ่รู้ใฝ่เรียน 

4.4      ใช้กระบวนการกลุ่มในการจัดประสบการณ์เรียนรู้  ฝึกให้คิดวิเคราะห์  สร้างสรรค์  จินตนาการที่เป็นประโยชน์และสัมพันธ์กับชีวิตในแต่ละช่วงวัยอย่างต่อเนื่อง

4.5      จำนวนสมาชิกมีความเหมาะสมกับลักษณะของกิจกรรม

4.6      มีการกำหนดเวลาในการจัดกิจกรรมให้เหมาะสม  สอดคล้องกับวิสัยทัศน์และเป้าหมายของสถานศึกษา

4.7      ผู้เรียนเป็นผู้ดำเนินการ  มีครูเป็นที่ปรึกษา  ถือเป็นหน้าที่และงาน  ประจำโดยคำนึงถึงความปลอดภัย

4.8      ยึดหลักการมีส่วนร่วม โดยเปิดโอกาสให้ครู  พ่อแม่  ผู้ปกครอง  ชุมชน  องค์กรทั้งทางภาครัฐและเอกชนมีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรม

4.9      มีการประเมินผลการปฏิบัติกิจกรรม  โดยวิธีการที่หลากหลายและสอดคล้องกับกิจกรรมอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง

 

5.       ขอบข่ายของกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน 

        กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน  ประกอบด้วย กิจกรรมแนะแนวและกิจกรรม นักเรียน  ซึ่งสถานศึกษาสามารถแยกหรือบูรณาการไว้ด้วยกัน  ก็ได้และสามารถจัดได้หลากหลายรูปแบบและวิธีการโดยมีขอบข่ายดังนี้

5.1      เป็นกิจกรรมที่เกื้อกูล  ส่งเสริมการเรียนรู้ทั้ง  8 สาระการเรียนรู้ให้กว้างขวางลึกซึ้งยิ่งขึ้นในรูปแบบของการปฏิบัติตามโครงการ/โครงงาน  ในลักษณะเป็นกระบวนการเชิงบูรณาการโดยยึดหลักคุณธรรม  จริยธรรม  เป็นพื้นฐาน

5.2      เป็นกิจกรรมที่สนองความสนใจ  ความต้องถนัด  ความต้องการของนักเรียน ตามความแตกต่างระหว่างบุคคลในลักษณะชมรม  ชุมนุม  กลุ่มสนใจ  เน้นการให้ผู้เรียนเห็นคุณค่าของวิชาความรู้  อาชีพ  และการดำเนินชีวิตที่ดีงาม  ตลอดจนเห็นช่องทางในการประกอบอาชีพ

5.3      เป็นกิจกรรมที่ปลูกฝังและสร้างจิตสำนึกในการทำกิจกรรมที่เป็นประโยชน์ต่อ  สังคมในลักษณะต่างๆ  ให้สามารถจัดการกับชีวิตและสังคมได้  มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์รักและเห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น  มีค่านิยมในความดีงาม  มีวินัยในตนเอง  มีคุณธรรมและจริยธรรมตลอดจนการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

 

6.       เป้าหมายของกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน  

6.1      ได้รับประสบการณ์ที่หลากหลาย  เกิดความรู้  ความชำนาญ  ด้านวิชาการ  วิชาชีพและเทคโนโลยี

6.2      เห็นคุณค่าขององค์ความรู้ต่างๆ และสามารถนำความรู้และประสบการณ์ใช้ในการพัฒนาตนเอง  และประกอบอาชีพสุจริต

6.3      รู้จักและเห็นคุณค่าในตนเองและผู้อื่น  มีวุฒิภาวะทางอารมณ์  มีกระบวนการคิดมีทักษะในการดำเนินชีวิตอย่างเหมาะสมและมีความสุข

6.4      ค้นพบและพัฒนาศักยภาพของตนเอง  มองเห็นช่องทางในการสร้างงาน  อาชีพในอนาคตได้อย่างเหมาะสมกับตนเอง

6.5      พัฒนาบุคลิกภาพ  เจตคติ  ค่านิยมที่ดีในการดำเนินชีวิต   เสริมสร้างคุณธรรมและ

         จริธรรม

6.6      มีจิตสำนึกในความรับผิดชอบต่อตนเอง  ครอบครัว  สังคมและประเทศชาติ  ตลอดจนความป็นระเบียบวินัย  คุณธรรมและจริยธรรม

 

7.       แนวทางการจัดทำหลักสูตรสถานศึกษาเกี่ยวกับพัฒนาผู้เรียน

        การจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนเป็นส่วนหนึ่ง  ของหลักสูตรสถานศึกษา ที่คณะกรรมการการสถานศึกษาจะต้องจัดทำขึ้น  เพื่อเป็นแนวทางให้สถานศึกษา และบุคคลากรที่เกี่ยวข้องใช้วางแผนในการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนได้อย่างสอดคล้องตรงตามเจตนารมณ์ของหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน  พุทธศักราช 2544 เหมาะสมกับความพร้อมของชุมชน  ตามสภาพปัญหาและความต้องการของผู้เรียน  ตลอดจนวิสัยทัศน์ของสถานศึกษา  โดยมีกระบวนการจัดทำหลักสูตร  หลักสูตรสถานศึกษาเกี่ยวกับกิจกรรมผู้เรียนดังนี้ 

7.1      ศึกษาวิสัยทัศน์ พันธะกิจ  เป้าหมาย  คุณลักษณะอันพึงประสงค์  โครงสร้างหลักสูตรของสถานศึกษาที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาผู้เรียน  เพื่อเป็นข้อมูลในการจัดกิจกรรม  พัฒนาผู้เรียนให้สอดคล้องกับบริบทของสถานศึกษา

7.2      ศึกษาข้อมูลสารสนเทศ   เช่น  สภาพความพร้อมของโรงเรียน สภาพของชุมชนท้องถิ่น สภาพปัญหาและความต้องการของผู้เรียน  เพื่อเป็นข้อมูลในการจัดกิจกรรม  พัฒนาผู้เรียนให้สอดคล้องกับบริบทของสถานศึกษา

7.3      วางแผนและจัดแผนการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน  โดยกำหนดวัตถุประสงค์กระบวนการ  วิธีการ  สื่อ/อุปกรณ์  และประเมินผลการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนให้สอดคล้องกับเป้าหมายที่วางไว้  เพื่อให้เกิดการพัฒนาผู้เรียนอย่างแท้จริง

7.4      กำหนดบทบาทของผู้บริหารสถานศึกษา  หัวหน้ากิจกรรมพัฒนาผู้เรียน  ครูที่ปรึกษากิจกรรมพัฒนาผู้เรียน   ผู้เรียน  ผู้ปกครอง  และชุมชน  เพื่อให้มีส่วนร่วมในการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน 

7.5      กำหนดการประเมินและเกณฑ์การประเมิน  การผ่านกิจกรรมแต่ภาคเรียน  ชั้นปี  และช่วงชั้นให้เป็นไปตามสถานศึกษากำหนด

                    เพื่อให้การจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนประสบผลสำเร็จ บรรลุผลตามเจตนารมณ์  ของหลักสูตรผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่าย   จะต้องให้ความสำคัญกับการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนให้มากขึ้นนอกจากจะต้องมีการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษากิจกรรมพัฒนาผู้เรียนแล้วสถานศึกษา   จะต้องมีการกำหนดครูผู้รับผิดชอบ  มีการนิเทศ  ติดตามผล  และประเมินผลการจัดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนอย่างจริงจัง

 

8.       กรอบความคิดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน

        กรอบความคิดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ประกอบด้วยกิจกรรมแนะแนวและกิจกรรมนักเรียน โดยมีผลลัพธ์ของการจัดกิจกรรมที่มุ่งพัฒนาผู้เรียนให้เกิดคุณลักษณะที่พึงประสงค์12  ประการ  โดยสามารถนำเสนอกรอบความคิดกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนได้ดังนี้

 

กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนตามหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน

*ขจิต ฝอยทอง * กาญดา ทองอินทร์ **

บทนํ า จากพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ( 2542:13-15 ) หมวด 4 แนวทางจัดการศึกษา มาตรา 22 กล่าวว่า การจัดการศึกษาต้องยึดหลักว่าผู้เรียนทุกคนมีความสามารถเรียนรู้และ  พัฒนาตนเองได้ และถือว่าผู้เรียนมีความสํ าคัญที่สุด กระบวนการจัดการศึกษาต้องส่งเสริมให้ผู้เรียน สามารถพัฒนาตามธรรมชาติและเต็มตามศักยภาพ ในมาตรา 24 การจัดกระบวนการเรียนรู้ให้สถาน ศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องดํ าเนินการดังนี้

1.จัดเนื้อหาสาระและกิจกรรมให้สอดคล้องกับความสนใจและความถนัดของผู้เรียน โดยคํ านึงถึง

ความแตกต่างระหว่างบุคคล

 2.ฝึกทักษะ กระบวนการคิด การจัดการ การเผชิญสถานการณ์และการประยุกต์ความรู้มาใช้เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหา

3.จัดกิจกรรมให้ผู้เรียนได้เรียนรู้จากประสบการณ์จริง ฝึกการปฏิบัติให้ทํ าได้ คิดเป็น ทํ าเป็น

รักการอ่านและเกิดการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง

 4.จัดการเรียนการสอนโดยผสมผสานความรู้ด้านต่างๆอย่างได้สัดส่วนสมดุลกัน รวมทั้งปลูกฝัง

คุณธรรม ค่านิยมที่ดีงามและลักษณะที่พึงประสงค์ไว้ในทุกวิชา

 5.ส่งเสริมสนับสนุนให้ผู้สอนสามารถจัดบรรยากาศ สภาพแวดล้อม สื่อการเรียนและอํ านวย ความสะดวก เพื่อให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้และมีความรอบรู้รวมทั้งสามารถใช้การวิจัยเป็นส่วนหนึ่งของ

กระบวนการเรียนรู้ ทั้งนี้ผู้สอนและผู้เรียนอาจเรียนรู้ไปพร้อมกัน จากสื่อการเรียนการสอนและแหล่งวิทยาการประเภทต่างๆ

 6.จัดการเรียนรู้ให้เกิดขึ้นได้ทุกเวลาทุกสถานที่ มีการประสานความร่วมมือกับบิดามารดา ผู้ปก ครองและบุคคลในชุมชนทุกฝ่าย เพื่อร่วมกันพัฒนาผู้เรียนตามศักยภาพ

หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานกํ าหนดให้มีสาระการเรียนรู้ 8 สาระและกิจกรรมพัฒนาผู้เรียน ซึ่งกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนเป็นกิจกรมที่จัดให้ผู้เรียนได้พัฒนาตามความสามารถของตนเองตามศักยภาพ มุ่ง

เน้นเพิ่มเติมจากกิจกรรมที่ได้จัดให้เรียนรู้ตามกลุ่มสาระทั้ง 8 กลุ่ม กิจกรรมพัฒนาผู้เรียนผู้เรียนเข้าร่วม

และปฎิบัติกิจกรรมที่เหมาะสมร่วมกับผู้อื่นอย่างมีความสุข เป็นกิจกรรมที่เลือกเองตามความสนใจอย่าง

แท้จริง

1. ลักษณะของกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนตามหลักสูตรขั้นพื้นฐานสามารถแบ่งได้เป็น 2

ลักษณะดังนี้

1. กิจกรรมแนะแนว เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมและพัฒนาความสามารถของผู้เรียนให้เหมาะสมกับ

ความแตกต่างระหว่างบุคคล สามารถค้นพบและพัฒนาศักยภาพของตน เสริมสร้างทักษะ

ชีวิต วุฒิภาวะทางอารมณ์ ครูผู้สอนทุกคนต้องทํ าหน้าที่แนะแนวให้คํ าปรึกษาด้านชีวิต การ

ศึกษาต่อและการพัฒนาตนเองสู่โลกอาชีพและการมีงานทํ า

2. กิจกรรมนักเรียน เป็