2. ผญา

วรรณกรรมพื้นบ้านอีสาน

       

 ครู ทอ.สอนผญา

 ประวัติ คำผญา

     ผญา   มาจากคำปรัชญา หมายถึง คำที่คนโบราณอีสานนำมาเชื่อมต่อกันเช่นเดียวกับที่นักฉันทลักษณ์ไทยนำมาแต่งเป็นคำประพันธ์ชนิดต่างๆนั้นเอง ซึ่งจะให้ทั้งสาระและความไพเราะ

 

 ผญาสอนสามัญชนทั่วไป

 

               ขั่นสิคอยแต่บุญมาค้ำ    ขั่นบ่ทำกะบ่แมน

             คอยแต่บุญส่งให่             มันสิได้จั่งได๋

             คือจั่งห่ามีอาหารไว้         บ่เอากินมันบ่อิ่ม

            มีลาบขั่นบ่เอาเข่าคุ้ย        ทางท้องบ่ห่อนเต็ม

                                ความหมาย 

• คั่นสิคอยแต่บุญมาค้ำ       หมายถึง      ถ้าจะคอยแต่ผลบุญมาช่วย

• ขั่นบ่ทำกะบ่แมน              หมายถึง      ถ้าไม่ทำด้วยตัวเองคงไม่ถูก

• คอยแต่บุญส่งให่              หมายถึง      คอยแต่ผลบุญช่วยเหลือ

• มันสิได้จั่งได๋                    หมายถึง      จะได้อะไรขึ้นมา

• คือจั่งห่ามีอาหารไว้           หมายถึง        เหมือนเรามีอาหารอยู่แล้ว

• บ่เอากินมันบ่อิ่ม                หมายถึง        ไม่รับประทานก็ไม่อิ่ม

• มีลาบขั่นบ่เอาเข่าคุ้ย         หมายถึง       มีลาบก้อยถ้าหากไม่รับประทานกับข้าวเหนียว

• ทางท้อง บ่ฮ่อนเต็ม           หมายถึง      ท้องจะอิ่มได้อย่างไร

                                                                       ท. ณเมืองกาฬ

                                                                          17/3/52

  ผญาสอนผู้บริหาร

                          ขุนหาญห่าว คองเมือง จั่งเฮืองฮูง

                          ขุนขี่ย่าน แม่นคองบ้าน กะบ่เฮือง

                          ขั่นสิเป็นขุน ให่ถามดู หมู่พวกไพ่

                          ขั่นแม่นไพ่ บ่พ้อม แปงบ้านกะบ่เฮือง

                                             ความหมาย

  ขุนหาญห่าว  คองเมืองจั่งเฮืองฮูง  หมายถึง   ผู้นำที่กล้าหาญจะปกครองบ้านเมืองเจริญรุ่งเรือง

  ขุนขี่ย้าน คองบ้านกะบ่เฮือง          หมายถึง   ผู้นำที่ขี้ขลาดปกครองบ้านเมืองก็ไม่เจริญรุ่งเรือง

        ขั่นสิเป็นขุน ให้ถามดูหมูพวกไพ     หมายถึง     ถ้าจะเป็นผู้นำต้องถามพวกพ้องก่อน

ขั่นแมนไพ บ่พ้อม คองบ้านกะบ่เฮือง       หมายถึง     ถ้าพวกพ้องไม่ยอมรับปกครองบ้านเมืองก็ไม่เจริญรุ่งเรือง